Twitter verwijderde zeker tweehonderd Nederlandse QAnon-accounts, maar methode roept vragen op

Moderatie Twitter heeft zeker tweehonderd Nederlandse accounts verwijderd bij een opschoonactie tegen complotbeweging QAnon. Toch is een aantal grote Nederlandse QAnon-accounts de dans ontsprongen, waaronder dat van de invloedrijke activist Janet Ossebaard.

Een QAnon-protestbord bij een demonstratie in Olympia, de hoofdstad van de Amerikaanse staat Washington.
Een QAnon-protestbord bij een demonstratie in Olympia, de hoofdstad van de Amerikaanse staat Washington. Foto AP

Afgelopen dinsdag maakte Twitter bekend dat het 70.000 profielen heeft verwijderd die „primair QAnon-content verspreidden”. Zeker tweehonderd profielen zijn te herleiden tot Nederlandse gebruikers van het platform, blijkt uit onderzoek van NRC met de Universiteit van Amsterdam (UvA). Hiervoor is een database van ruim dertigduizend verwijderde twitterprofielen gebruikt die de week ervoor nog actief waren.

De meeste van de afgelopen week verwijderde Nederlanders hadden in hun profielinformatie de QAnon-slogan ‘where we go one, we go all’ staan, afgekort met #WWG1WGA. Hierdoor waren ze voor Twitter vermoedelijk eenvoudig te detecteren. Velen verklaren zich aanhanger van Trump en omschrijven zichzelf als ‘Dutch Patriot’. Sommigen hadden duizenden volgers – van de meesten is dat niet meer na te gaan.

Complotbeweging QAnon ontstond in de VS en draait om de overtuiging dat president Trump is uitverkoren om een satanische pedofiele schaduwregering te verslaan. Aanhangers waren in de VS betrokken bij meerdere gewelddadige acties, waaronder de bestorming van het Capitool eerder deze maand.

De beweging leeft ook in Nederland. Zo maakte QAnon-activist Janet Ossebaard een webdocumentaire die miljoenen keren bekeken werd voordat YouTube hem verwijderde. Volgens CNN inspireerde deze video eveneens een aantal bestormers van het Capitool. Ossebaard kwam in Nederland in het nieuws toen ze met muzikant Lange Frans fantaseerde over het neerschieten van Mark Rutte.

QAnon, Trump en het Nederlandse coronabeleid

Van een aantal gebruikers hebben NRC en de UvA kort voor hun verdwijnen hun tweets sinds juli 2020 opgeslagen. Wat opvalt is dat deze gebruikers telkens Amerikaanse en Nederlandse thema’s afwisselen. Zo gingen de ruim 2700 (re)tweets die gebruiker @Tolga9879 het afgelopen half jaar plaatste behalve over QAnon en Trump ook over hoe de Nederlandse regering de coronapandemie zou gebruiken om burgers te onderdrukken. Dat leidde af en toe tot scheldpartijen. Zo noemde Tolga Jaap van Dissel, hoofd infectieziektebestrijding van het RIVM, een „valse, gewetenloze dropstaaf”. Tolga retweette bovendien doorlopend andere gebruikers die zich met complottheorieën inlaten, onder wie BN’ers als Lange Frans en oud-voetballer Bryan Roy.

De schoonmaakronde van Twitter kostte honderden volgers aan deze BN’ers. Zo verloor Roy ruim 500 volgers. Lange Frans verloor er meer dan 700, en politicus Thierry Baudet 580. In de VS verloren enkele rechtse politici vele duizenden volgers.

Dat het profiel van activist Janet Ossebaard nog actief is, roept de vraag op welke maatstaven Twitter aanhoudt bij het uitroken van de QAnon-gemeenschap

Twitter verwijderde de accounts omdat ze volgens het bedrijf na de bestorming van het Capitool bijdroegen aan „het grotere risico op gevaar” . Twitter schreef in een blogpost dat „misleidende en valse informatie rondom de presidentiële verkiezingen van 2020 de basis zijn voor geweld in het land”. In november liet het platform ook al zeker negentig Nederlandse QAnon-accounts sneuvelen.

Het is opvallend dat Twitter veel Nederlandse QAnon-accounts ongemoeid heeft gelaten. Na dinsdag is bijvoorbeeld ‘@RudolfH13535316’ nog steeds actief, een gebruiker met ruim 700 volgers die in zijn biografie de hashtag #ChildLivesMatter (hintend op de vermeende pedo-elite) heeft staan en bovenaan zijn profiel een link naar een QAnon-filmpje heeft geplaatst.

Ook het profiel van Ossebaard (ruim 48.000 volgers) is op het moment van schrijven nog actief. Het roept de vraag op welke maatstaven Twitter precies aanhoudt bij het uitroken van de QAnon-gemeenschap. Twitter wilde niet vertellen waarom Ossebaard, die ruimschoots aan de regels voor opschorting lijkt te voldoen, haar account heeft behouden. Ook op andere vragen van NRC wilde het bedrijf niet ingaan.

Omfloerste taal

Mogelijk heeft Twitter in sommige gevallen niet ingegrepen omdat er omfloerste taal wordt gebruikt, zoals het vervangen van de letter Q door het cijfer 17 (de Q is de zeventiende letter van het alfabet). Bij een expliciet QAnon-profiel als dat van Ossebaard - haar foto toont een tatoeage van de letters Q en WWG1WGA op haar arm - lijkt dit geen afdoende verklaring.

De maatregelen van Twitter komen op een moment waarop het beleid van socialemediaplatforms ter discussie staat. Twitter en Facebook schortten afgelopen maandag het profiel van Trump op, omdat de bedrijven vreesden dat toekomstige berichten van de president tot meer geweld zouden leiden. Dat riep zelfs bij politieke tegenpolen van Trump, zoals de Duitse bondskanselier Angela Merkel, vragen op over de macht van de grote techplatforms over het vrije woord.

Lees ook deze reportage over onder meer QAnon-aanhangers bij de zondag uit de hand gelopen demonstratie op het museumplein: Een bont gezelschap op het Museumplein: mkb’ers, anti-vaxers, complotdenkers en relschoppers

Daarnaast verdween het sociale netwerk Parler uit de app-winkels van Google en Apple en besloot Amazon de website niet langer te hosten, waardoor deze offline ging. Parler, dat een grotere vrijheid van spreken belooft dan Twitter en Facebook, werd onder meer door gebruikers ingezet om de Capitoolbestorming te organiseren.

De verbannen QAnon-twitteraars hadden veelal ook een account op Parler, dat als toevluchtsoord had moeten dienen voor het geval ze van Twitter geweerd zouden worden. Die route is nu afgesneden. QAnon houdt zo steeds minder ruimte op het digitale dorpsplein over.

Tegelijkertijd duiken alternatieven voor de alternatieven op. Trump zinspeelde al op het oprichten van een eigen sociaal netwerk. En Janet Ossebaard twitterde een week geleden dat ze Twitter zélf zou gaan verlaten. Haar nieuwe stek: de website MeWe, een alternatief Amerikaans sociale-mediaplatform. „Als je niet meedoet, ben je me kwijt.”

Met medewerking van Reinier Kist (NRC), Stijn Peeters, Roos Beentjes, Sophie Letschert, Victor van den Berg en Jamila Meischke (UvA).