Ook voor ambtenaren is het aardbevingsdossier ‘gekmakend’

Onderzoek RUG Voor het eerst spreken professionals zich uit over hun werk in het Groningse aardbevingsgebied. Hun werk is 'gekmakend' door onderling wantrouwen en botsende experts.

Het 45-huizen tellende Groningse dorpje Krewerd is zelf een proef begonnen met versterken, zonder al te veel bemoeienis van het Rijk. Daardoor gaat het daar sneller en beter, zeggen de bewoners.
Het 45-huizen tellende Groningse dorpje Krewerd is zelf een proef begonnen met versterken, zonder al te veel bemoeienis van het Rijk. Daardoor gaat het daar sneller en beter, zeggen de bewoners. Foto Kees van de Veen

Door botsende experts, te veel verschillende instanties en onderling wantrouwen tussen deskundigen die betrokken zijn bij het Groningse aardbevingsdossier, moeten de bewoners, wier huizen zijn beschadigd of moeten worden versterkt, nog langer wachten voordat ze worden geholpen. Dit blijkt uit onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen dat maandag wordt gepubliceerd.

Het onderzoek geeft een inkijkje in een gesloten wereld: die van de professionals. De onderzoekers interviewden 33 senior-ambtenaren, die onder meer werkzaam zijn bij ministeries, gemeenten en de Nationaal Coördinator Groningen. Hun werk wordt soms bestempeld als 'gekmakend', schrijven de onderzoekers.

Uit de gesprekken blijkt dat te veel instanties betrokken zijn bij het oplossen van de Groningse aardbevingsproblematiek waardoor de aanpak te complex is. In hun werk voelen ze zich belemmerd door uiteenlopende belangen en gebrek aan regie. Bovendien verandert beleid voortdurend, is het bureaucratische en juridische toezicht een groot obstakel en botsen de verschillende experts met elkaar én binnen de eigen organisatie. Uiteindelijk delven de bewoners daardoor het onderspit.

Het is kritiek die we al kennen van buitenstaanders, voor het eerst dat insiders het vertellen

„Het is kritiek die we al kennen van buitenstaanders, maar dit is voor het eerst dat insiders het vertellen”, licht hoogleraar sociale psychologie Tom Postmes die met onderzoekster Katherine Stroebe het onderzoek leidt, telefonisch toe. „Wat je in de interviews heel duidelijk hoort is dat de situatie in Groningen voor de professionals een volkomen gekmakende machine is, waarbij regels, toezicht en beleid voortdurend veranderen. En daaromheen moet een waanzinnig ingewikkelde matrix van organisaties en professionals soepel samenwerken zonder eindverantwoordelijke en zonder regie.”

Groot gemis

Het is ook een omvangrijke klus: zij werken onder meer aan de duizenden schademeldingen waaraan geen einde lijkt te komen, de versterking van mogelijk 26.000 huizen en andere zaken die te maken hebben met de aardbevingsproblematiek in Groningen.

De 33 ondervraagde mensen voor het onderzoek zijn allemaal professionals die verantwoordelijk zijn voor beleid of bepaalde portefeuilles – in zogenaamde senior functies. Zij kregen vragen voorgelegd over het functioneren van het systeem waarmee de aardbevingsproblematiek wordt aangepakt. Alleen de NAM wilde niet meewerken aan het onderzoek, omdat die „sinds enige tijd volledig op afstand” staan. Een groot gemis, noemt Postmes het: „De NAM heeft wel degelijk inbreng, zeggen sommige professionals, want alles wat zij niet betaalt moet door de overheid worden vergoed.”

De grote belangen, vele organisaties en hoge kosten, zorgen er volgens de geïnterviewden voor dat de problemen in Groningen na jaren nog steeds niet opgelost zijn. „Over het algemeen is het allemaal zó ingewikkeld en zijn de belangen zó groot van de afzonderlijke organisaties dat het alleen maar opgelost wordt als er druk op staat. Nou en de grootste druk bereik je eigenlijk door imagoschade”, zegt één van de ondervraagden, die in het onderzoek allemaal anoniem worden geciteerd.

Vrijwel geen van de geïnterviewden ziet een oplossing voor de problemen. De oplossingen die worden aangedragen worden door anderen weer bestreden. „Het gaat om zo onnoemelijk veel geld, niet om miljoenen, maar om miljarden”, zegt een andere geïnterviewde. „Daarmee zijn er zoveel belangen, ook van marktpartijen, die kikker krijg je niet meer in de kruiwagen.”

Opvallend is dat het op persoonlijk vlak goed gaat tussen de professionals onderling. „Ze werken met ziel en zaligheid voor de Groningse zaak en de meerderheid doet dit voor de bewoners”, zegt Postmes. Maar afspraken met bewoners kunnen ze vaak niet nakomen, blijkt uit het onderzoek. Postmes: „Dat maakt het des te tragischer dat het niet lukt.”

De reconstructie: Ondanks Haagse beloftes wil versterking van Groningse huizen niet vlotten