Nederland gaf VS toestemming voor kernwapens in Soesterberg

Kernwapens Uit opgedoken historische documenten blijkt dat Nederland in 1961 het Amerikaanse leger toestemming gaf voor kernwapens op vliegbasis Soesterberg.

Tijdens de Koude Oorlog protesteerden tienduizend mensen in Soesterberg tegen kernwapens. Het vermoeden was toen al dat er op de vliegbasis Amerikaanse kernwapens zouden liggen.
Tijdens de Koude Oorlog protesteerden tienduizend mensen in Soesterberg tegen kernwapens. Het vermoeden was toen al dat er op de vliegbasis Amerikaanse kernwapens zouden liggen. Foto Ton Schutz / ANP

Nederland heeft in 1961 Amerikaanse strijdkrachten toestemming gegeven om nucleaire wapens op vliegbasis Soesterberg op te slaan. Dat blijkt uit niet eerder geopenbaarde historische documenten, waarover de Volkskrant zaterdag heeft gepubliceerd.

In één van de documenten – getiteld ‘Technical arrangement concerning weapons storage Soesterberg’– schrijft commodore J.W. Thijssen aan de Amerikaanse luchtmacht „in principe akkoord te zijn met opslag van de wapens”. De ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie willen niet ingaan op specifieke locaties.

Op vliegbasis Soesterberg hadden de Amerikanen een F-102 Delta Dagger gestationeerd, een straaljager die als doel had Russische bommenwerpers te onderscheppen tijdens de Koude Oorlog. De documenten tonen voor het eerst bewijs voor het al langer bestaande vermoeden dat het vliegtuig was voorzien van een raket met nucleaire lading.

Publiek geheim

De documenten – die zijn gevonden door historicus en onderzoeker Cees Wiebes – geven tevens nieuwe details over de Amerikaanse kernwapens die sinds de jaren zestig op vliegbasis Volkel in Noord-Brabant liggen opgeslagen. Zo worden de kernwapens bewaakt door vijftig Amerikaanse militairen, die toestemming hebben om te vuren bij indringers.

De Amerikanen hebben de aanwezigheid van de wapens op die specifieke locatie nooit bevestigd, maar onder meer oud-premiers Dries van Agt en Ruud Lubbers hebben ieder afzonderlijk aangegeven dat er in Volkel wel degelijk kernwapens liggen. De Verenigde Staten hebben honderdvijftig kernwapens van het type B61 in Europa, verspreid over zes legerbases van NAVO-bondgenoten: Kleine-Brogel in België, Büchel in Duitsland, Aviano en Ghedi-Torre in Italië, Inçirlik in Turkije en Volkel in Nederland.

Uit de nieuwe documenten blijkt onder meer dat Amerikanen bezorgd raakten over hun wapens, nadat in de jaren zeventig Molukkers gewelddadige acties uitvoeren in Nederland. In reactie daarop werden de kernwapens verstopt in ondergrondse bunkers.

Simpel akkoord

De overeenkomsten die werden gesloten over het gebruik van een Nederlandse luchtmachtbasis voor de opslag noemt William Burr van de Amerikaanse ngo National Security Archive, die historicus Wiebes bijstond in zijn onderzoek, „een heel duidelijk, simpel akkoord”.

Anders dan bijvoorbeeld Italië, waarvan Burr in afgelopen jaren ook mondjesmaat documenten wist los te peuteren, stelde Nederland geen voorwaarden aan een eventuele inzet. „Sommige landen waar de Amerikaanse bommen werden gestationeerd, vroegen daar wel om”, zegt Burr. „Nederland vond dat het besluit aan de NAVO was.”

Het publieke geheim van de Amerikaanse tactische atoomwapens op Europese bases wordt onder meer door de NAVO in stand gehouden. Ook de locaties en aantallen mogen niet openbaar worden gemaakt. „Het zou geen gemakkelijke taak zijn om de NAVO anders te laten besluiten over het openbaar maken van documenten” , zo schrijven Wiebes en Burr op de website van National Security Archive. „Om van het Amerikaanse ministerie van Defensie nog maar te zwijgen”.