Opinie

Thuis bevallen is minder eng dan je zou denken

Bevallen Gynaecologen, journalisten, Netflix – ze maken al te vaak van thuisbevallen een nachtmerrie. Wie daarover vragen stelt, wordt niet serieus genomen. Dat moet anders, meent .
Scène uit de film ‘Pieces of a Woman’. „Bepaald geen reclame voor de thuisbevalling”.
Scène uit de film ‘Pieces of a Woman’. „Bepaald geen reclame voor de thuisbevalling”.

Op Netflix is ‘Pieces of a Woman’ een van de best bekeken films van het moment. Daarin verliest een Amerikaans stel hun baby na een heftige thuisbevalling, die de eerste dertig minuten van de film in beslag neemt. In deze krant noemde recensent Coen van Zwol die hartverscheurende scenes terecht „bepaald geen reclame voor de thuisbevalling”: de baby heeft zuurstofgebrek, de aanwezige verloskundige alarmeert het ziekenhuis te laat.

De lancering van de film valt middenin een Nederlandse discussie over het bevalproces, tussen medisch personeel dat bevallingen in Nederlandse ziekenhuizen begeleidt, en voorstanders van de ‘natuurlijke bevalling’ – vaak (eerstelijns) verloskundigen, doula’s en ervaringsdeskundigen. Die ‘natuurbeweging’ vindt dat vrouwen onnodig bang worden gemaakt voor bevallen, onder andere door bovengenoemde Netflixfilm. Daarnaast (en hierin worden ze bijgevallen door academisch onderzoekers) heeft een ziekenhuisbevalling slecht-meegewogen nadelen voor bevallende vrouwen, ten opzichte van een thuisbevalling (daarover straks meer).

Over deze ‘natuurbeweging’ wordt laatdunkend in de media gesproken, door zowel gynaecologen als journalisten. Dat is zorgelijk, want klachten over het medische beleid moeten wel serieus worden genomen. Zodoende kunnen negatieve ervaringen met ziekenhuisbevallingen worden gebruikt om het beleid te verbeteren, waarna het bevalproces ten goede kan veranderen.

Wereldwijd neemt het aantal ziekenhuisbevallingen toe. Nederland is het enige land ter wereld waar een thuis- of een ziekenhuisbevalling gelijkelijk worden gewaardeerd. Niettemin bevalt inmiddels zo’n 80 procent van de Nederlandse vrouwen in het ziekenhuis, tegenover 20 procent thuisbevallingen; in 1953 beviel nog 78 procent van de vrouwen thuis.

Een reden voor die snelle toename is dat Nederlanders geloven dat een ziekenhuisbevalling veiliger is dan een thuisbevalling. Dat idee is ontstaan door de discussie rondom babysterfte in ons land: die werd, tot enkele jaren terug, relatief hoog bevonden. Het huidige beleid is erop gericht dat getal terug te dringen, onder meer door toenemend medisch begeleiden van bevallingen.

Alleen klopt het idee niet dat het de plaats van bevallen zou zijn die babysterfte veroorzaakt: driekwart wordt veroorzaakt door extreme vroeggeboortes (voor 28 weken).

Interventies en complicaties

Een metastudie uit 2018, waarin meer dan 25 verschillende onderzoeken werden samengevoegd, toonde aan dat gezonde vrouwen met gezonde baby’s thuis even veilig kunnen bevallen als in het ziekenhuis. Datzelfde werd enkele jaren eerder geconcludeerd in grootschalig Nederlands onderzoek, bijvoorbeeld in een 2015-studie onder 80.000 gezonde zwangere vrouwen. Bovendien tonen meerdere studies aan dat een thuisbevalling vaak soepeler verloopt en dat daarbij veel minder medische interventies worden uitgevoerd, zoals een knip. Fijn, want medisch ingrijpen leidt vaker tot complicaties (zoals bloedverlies en koorts bij de bevalling), terwijl het geen betere uitkomsten oplevert voor het kind.

Een andere reden is dat de vraag naar pijnbestrijding stijgt. Dit kan zowel worden verklaard door het angstige beeld over (thuis)bevallingen dat zwangeren opdeden uit films en andere media, alsook door de invloed uit andere landen (daar wordt een ruggenprik vaak standaard aangeboden) én een lagere drempel om naar pijnstilling te vragen dan voorheen: waarom ouderwets lijden, als dat niet hoeft in moderne tijden?

Nou, meldt de Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen (KNOV): omdat uit onderzoek blijkt dat de ruggenprik leidt tot meer bijwerkingen en gevolgen voor moeder en baby, zoals koorts, lage bloeddruk (waar ook de baby last van kan hebben), bewegingsbeperking in de benen, wegvallen van weeën en het daardoor moeten toedienen van weeën-opwekkers (wat wederom effect kan hebben op de baby) en meer kans op een kunstverlossing.

Laatdunkend wordt gesproken over ‘momfluencers’; vrouwen die een verdienmodel halen uit het moederschap

Ziekenhuisbevallingen hebben meer belangrijke nadelen. Studies toonden aan dat in ziekenhuizen, veel vaker dan bij thuisbevallingen, onnodige interventies worden verricht, zoals vliezen breken of inknippen. Daarnaast leidt de ene medische interventie regelmatig tot volgende: bijvoorbeeld bij het opwekken van weeën, waarna vaker een ruggenprik nodig is omdat extern-geïnduceerde weeën meestal heviger zijn dan bij een spontane bevalling, terwijl de ruggenprik weer vaker uitloopt in een vacuümpompverlossing. Die interventies leiden niet zelden tot ernstige en langdurige klachten, concludeerde promovenda Anna Seijmonsbergen-Schermers, verbonden aan de VU.

Ook worden ziekenhuisbevallingen relatief vaak ervaren als negatief. In 2019 concludeerde onderzoeker Claire Stramrood dat 10 tot 20 procent van de vrouwen de bevalling zelfs traumatisch vindt; 1 tot 3 procent hield er een posttraumatische stressstoornis aan over. De meesten van hen bevielen in het ziekenhuis. Dat zijn cijfers uit formeel onderzoek – de stroom van inzendingen rondom de recente actie #genoeggezwegen doet vermoeden dat dit het topje van de ijsberg is. Daarin deelden honderden vrouwen hun negatieve ziekenhuisbevallingsverhalen online. Bij de een werden haar vliezen zonder overleg gebroken; een ander kreeg tegen haar zin een oxytocine-injectie; velen werden op zo’n autoritaire wijze door de arts toegesproken dat ze zich gedwongen voelden iets te doen waar ze eigenlijk niet achter stonden.

Nederlands immaterieel erfgoed

Sinds kort is de ‘Nederlandse thuisbevalcultuur’ toegevoegd aan de lijst van Nederlands immaterieel erfgoed: thuisbevallen in ons land is niet alleen veilig, zo stellen de KNOV, het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) en de Nederlandse Beroepsvereniging voor Kraamverzorgenden (NBvK), het maakt de beleving ook stukken positiever, vooral omdat de autonomie en de keuzevrijheid van de vrouw en haar partner centraal staan.

De laatste maanden spant een groeiende groep vrouwen zich in om zwangeren te informeren over de mogelijkheid en potentiële voordelen van thuisbevallen versus ziekenhuisbevallen. Hun boodschap verpakken zij in blogs, podcasts, boeken en sociale media-berichten – voornamelijk Instagram, en luidt, kortweg, als volgt: over de fysieke en mentale schade die vrouwen wordt berokkend door onnodige ziekenhuisinterventies is nog te weinig bekend. Naar het ziekenhuis hoeft een zwangere niet, behalve bij gezondheidsproblemen bij haarzelf of de baby, óf als de moeder zich om welke reden dan ook prettiger voelt in een ziekenhuis, want, stellen deze vrouwen: hoe ontspannener zij tijdens het bevalproces is, hoe meer ze de kans vergroot op een bevalervaring die weliswaar niet geheel pijnloos zal zijn, maar ook niet negatief.

Klonk bovenstaand advies nog alleszins redelijk, in de media laaide het debat feller op. In een recent Volkskrant-artikel werd laatdunkend gesproken over de voorvechters van de natuurbevalling als ‘momfluencers’: vrouwen die een verdienmodel halen uit het moederschap. Een gynaecoloog suggereert dat zij vrouwen pijnloze thuisbevallingen beloven of hun op andere wijze een geromantiseerde ervaring schetsen, wat weer zou leiden tot vrouwen die in zichzelf teleurgesteld raken als zij hun bevalling helemaal niet als positief ervaren, maar als – aldus een journalist – „de ultieme nachtmerrie”.

Lees ook: Droombevalling? Droom maar lekker verder

Rens Kroes en Nina Pierson

Twee van de besproken ‘momfluencers’ zijn Rens Kroes en Nina Pierson. Kroes schreef in een gehekeld Instagrambericht dat ze „nooit eerder ergens zo hard voor werkte” als voor het baren van haar kind, en dat het herstel „pittig” is. Desalniettemin luidde de kop boven een column in de Telegraaf: „Laat je niet gek maken door vrouwen als Rens Kroes”.

Pierson op haar beurt, is universitair geschoold en eigenaar van meerdere succesvolle bedrijven. Haar wegzetten als ‘momfluencer’ suggereert een oppervlakkigheid die haar niet past. Ze werkte vijf jaar aan een boek over bevallen en schrijft herhaaldelijk dat een ziekenhuisbevalling verstandig is als de vrouw of baby risico loopt, of als zij zich om welke reden dan ook ontspannener voelt in een medische omgeving. Tegelijkertijd moedigt ze vrouwen aan te reflecteren op assumpties rondom de (on)veiligheid van thuisbevallingen, en stelt kritische vragen over het interventiebeleid in ziekenhuizen. Verder noemt ze bevallen empowering, levens-veranderend en mooi, maar óók rauw en dierlijk. Haar wegzetten als ‘momfluencer’ suggereert een oppervlakkigheid die haar niet past.

Piersons beschrijving is in mijn eigen (positieve!) ziekenhuis-bevalervaring een behoorlijk accurate beschrijving, en er bestaan heel veel vrouwen met een vergelijkbare ervaring, zeker als ze thuis bevielen. Waarom mogen zij die niet delen, en mogen vrouwen met een nare, ‘helse’ bevalling dat wél? Waarom zo op de mens spelen, als de boodschappers wijzen naar bestaande, problematische aspecten van huidig ziekenhuisbeleid?

Positieve bevallingsverhalen leiden wellicht tot teleurstelling als die ervaring niet voor jou weggelegd blijkt, maar negatieve bevallingsverhalen leiden bij gezonde, zwangere vrouwen vooral tot angst. Het feit dat een deel van de voorvechters van de natuurlijke bevallingen hun boodschappen uitdragen op advertentieplatform Instagram, en en passant ook nog weleens een (peperdure) babydraagzak aanprijzen, wekt begrijpelijke ergernis. Anderzijds: ziekenhuisbevallingen leveren de medische sector toch óók geld op? Daarnaast stellen deze influencers terechte, kritische vragen over de huidige norm.

Geen realistisch beeld

Een gynaecoloog zal heus ingrijpen uit goede intenties, en een overleden baby, zoals in de trending Netflixfilm, is de nachtmerrie van iedere arts én ouder. Maar die film biedt geen realistisch beeld van de gemiddelde Nederlandse thuisbevalling, waar eerstelijns verloskundigen goed zijn opgeleid en alles bij zich hebben om levensreddende handelingen te kunnen verrichten, waaronder zuurstof toedienen.

Kunnen we de potentiële negatieve impact van een ziekenhuisbevalling op moeders eerlijker laten meewegen in de beslissingsprocedure rondom een bevalling? Is het niet zaak dat we vrouwen minder angstig maken voor een thuisbevalling, en tegelijkertijd zorgen dat ze meer autonomie en keuzevrijheid ervaren tijdens een ziekenhuisbevalling? Om de bevalervaring voor vrouwen in ons land positiever te maken, is het in elk geval noodzakelijk om vrouwen die zulke complexe vragen publiekelijk durven te stellen, serieus te nemen.

Correctie: In een eerdere versie van dit stuk stond dat uit onderzoek van Claire Stramrood bleek dat 10 tot 20 procent van de vrouwen ‘de thuisbevalling’ traumatisch vindt. Dat ging om de bevalling in het algemeen. Dat is hierboven aangepast.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.