Laatste nieuws kabinetscrisis

Wiebes: geen schuldgevoel, maar affaire is ‘in mij gaan zitten’

Het kabinet is vrijdag afgetreden vanwege de fouten die zijn gemaakt in de zogenoemde Toeslagenaffaire.

Dit blog is gesloten

Wij sluiten dit blog met de laatste ontwikkelingen over de val van Rutte III naar aanleiding van de Toeslagenaffaire. Rutte noemde het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie onder leiding van CDA-Kamerlid Chris van Dam „snoeihard maar fair”. Tijdens een persconferentie wees hij op fouten „door het hele politieke, bestuurlijke en juridische systeem”. Daarom bood de premier zijn ontslag aan aan de koning en zal het kabinet demissionair verdergaan. De belangrijkste ontwikkelingen van vandaag:

  • Voortaan zal het het kabinet notities van ambtenaren openbaar maken. Dat betekent ook dat zogenoemde ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ niet meer worden weggelakt in stukken die zijn opgevraagd via de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).
  • Minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) heeft zijn functie neergelegd en keert dus ook niet meer terug in demissionaire staat. Demissionair minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD) neemt zijn werkzaamheden tijdelijk over tot er een opvolger is gevonden. Wiebes treedt af omdat hij ten tijde van de Toeslagenaffaire als staatssecretaris verantwoordelijk was voor de Belastingdienst. „Ik voel mij niet schuldig, maar heel zwaar medeverantwoordelijk”, zei hij tijdens een persconferentie.
  • De demissionaire ministers hebben beloofd dat de val van het kabinet geen invloed heeft op de aanpak van de coronacrisis. Zo zei demissionair minister Cora van Nieuwenhuizen dat de steunpakketten voor ondernemers die zwaar lijden onder de coronacrisis, geen vertraging zullen oplopen.
  • Volgens dagblad Trouw wordt de beloofde 30.000 euro compensatie voor gedupeerde ouders voor een groot deel direct weer opgeëist door de Belastingdienst. De fiscus zou geen afstand willen doen van de positie als eerste schuldeiser.
  • De advocaten van de gedupeerde ouders in de Toeslagenaffaire zijn overwegend tevreden met de val van het kabinet. De politieke verantwoordelijkheid die is genomen, is een eerste stap, aldus advocaat Vasco Groeneveld.

Fietsende Rutte onderwerp van gesprek in buitenlandse media

De val van het kabinet over de Toeslagenaffaire is ook in het buitenland groot nieuws. De Nederlandse journalist Thomas Erdbrink schrijft in The New York Times over premier Rutte dat „een van de langstzittende leiders van Europa vrijdag ontslag heeft genomen”, omdat zijn kabinet „faalde in de bescherming van duizenden gezinnen tegen belastingambtenaren”. De Amerikaanse krant haalt in het artikel een opiniestuk van Herman Tjeenk Willink in NRC aan. Daarin betoogt Tjeenk Willink dat de Toeslagenaffaire ook de Tweede Kamer tot zelfreflectie moet dwingen. Al Jazeera citeert Orlando Kadir, advocaat van zeshonderd gedupeerde gezinnen, over „etnische profilering van belastingambtenaren”.

De Britse BBC, Spaanse El País en Duitse Frankfurter Allgemeine Zeitung tonen foto’s van een fietsende premier Rutte over het Binnenhof. Laatstgenoemde krant analyseert welke verantwoordelijkheid Rutte draagt in het Toeslagendebacle en concludeert dat de premier geen ongeschonden blazoen meer heeft in aanloop naar de verkiezingen in maart. The Guardian schrijft juist dat de Toeslagenaffaire de VVD weinig electorale schade berokkent, daarbij verwijzend naar opiniepeilingen waarin de liberalen boven de veertig zetels uitkomen.

In België besteden onder meer De Morgen en De Standaard aandacht aan het terugtreden van het kabinet. Volgens De Morgen „hing de val van de regering al dagen in de lucht, na alles wat er misging in de zogenoemde toeslagenaffaire”. Het Nieuwsblad schrijft dat de naderende verkiezingen in maart een rol hebben gespeeld bij het besluit om af te treden. „De partij van de premier leek daar af te stevenen op een grote en eenvoudige overwinning, maar de huidige situatie kan de kansen op een nieuwe verkiezingswinst een flinke knauw geven.”

Ook in de buitenlandse pers is de fietsende Rutte een terugkerend beeld. Foto Remko de Waal/ANP

PvdA hoopt volgende week nieuwe lijsttrekker te kiezen

De PvdA hoopt volgende week een nieuwe lijsttrekker voor te dragen die Lodewijk Asscher moet vervangen. Dat heeft het partijbestuur vrijdag bekendgemaakt. Asscher maakte deze week bekend af te zien van zijn rol als lijsttrekker van de PvdA en te stoppen als fractievoorzitter. Hij lag al langer onder vuur vanwege zijn rol in de Toeslagenaffaire.

Het bestuur schrijft „hard aan het werk” te zijn om het partijcongres volgende week alsnog te laten plaatsvinden. Voor die tijd zal het bestuur een lijsttrekker voordragen zodat de leden op het congres over de nieuwe lijsttrekker kunnen stemmen, aldus voorzitter Nelleke Vedelaar.

Lees ook: Asscher weg als leider PvdA

Rutte heeft ontslag aangeboden bij koning, volgende week Kamerdebat

Demissionair premier Mark Rutte (VVD) heeft het ontslag van het kabinet aan de koning op paleis Huis ten Bosch toegelicht en is inmiddels weer vertrokken. Dat bevestigt de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) tegen persbureau ANP. Rutte had het ontslag van het kabinet kort daarvoor al telefonisch en per brief aangeboden. De koning had de ontslagaanvraag in overweging genomen en het kabinet gevraagd het werk te blijven verrichten dat zij noodzakelijk achten.

In de brief schreef Rutte dat het rapport ‘Ongekend onrecht’ een „ontluisterend beeld” schetst van de fouten die zijn gemaakt. „Na de verschijning van dit verslag heeft het kabinet zich meermalen beraden op een reactie die recht doet aan de slachtoffers en het voorkomen van herhaling”, schrijft Rutte. Uiteindelijk is het kabinet tot „de gezamenlijke slotsom gekomen dat het nu de meest vergaande politieke conclusie moet trekken”.

Rutte vertrok op de fiets naar de koning. Omstanders op het Binnenhof joelden en klapten toen hij naar zijn fiets liep. Het aftreden van het kabinet heeft volgens de premier geen gevolgen voor de bestrijding van het coronavirus. „De bevolking mag van ons verwachten dat wij blijven doen wat nodig is in het landsbelang”, zei hij na afloop van de ministerraad.

Woensdag debatteert de Tweede Kamer nog over de Toeslagenaffaire. Kamerleden zijn kritisch op de rol van het kabinet. Zo zegt CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt dat een „pittig inhoudelijk debat” moet plaatsvinden waarin de kern van de problemen die leidden tot de Toeslagenaffaire moet worden besproken.

Lees ook: Ook na kabinetsval resteren fundamentele vragen over politieke cultuur

OMT-lid Koopmans baalt van terugtreden kabinet

Volgens viroloog en OMT-lid Marion Koopmans komt het aftreden van het kabinet op het slechtst mogelijke moment. Koopmans schrijft op Twitter dat de coronacrisis in volle gang is en een teruggetreden kabinet daarom beroerd uitkomt. „Onvoldoende daling, nieuwe varianten, coronamoeheid, lang voorjaar… En nu een stoelendans erbij”, aldus Koopmans.

Premier Mark Rutte (VVD) benadrukte vanmiddag op het persconferentie dat het demissionaire kabinet zich even hartgrondig zal blijven inzetten voor de aanpak van het coronavirus. In de praktijk betekent het dat het afgetreden kabinet nog steeds besluiten neemt over coronaregels als thuisonderwijs en economische steunpakketten. Ook de persconferenties en RIVM-briefings zullen op oude voet verder gaan.

Daarnaast steunt een meerderheid van de Kamer het coronabeleid in grote lijnen en hebben oppositieleden als Jesse Klaver (GroenLinks) al laten weten dat het terugtreden van het kabinet „geen gevolgen heeft voor de bestrijding van corona”. De demissionaire status zou wel van invloed kunnen zijn op politiek gevoelige thema’s, waaronder mogelijk een avondklok wordt beschouwd. D66 liet eerder weten tegen die maatregel te zijn en het onderwerp stuit op meer weerstand in de Kamer.

Lees ook: Na kabinetsval blijft Rutte III als het om corona gaat ‘zijn werk doen’

Kamerlid Leijten: ‘Aftreden is terecht en niet symbolisch’

Ook SP-Kamerlid Renske Leijten, die al jaren actief is op het toeslagendossier, heeft gereageerd. Op Twitter noemt ze de val van het kabinet „terecht en niet symbolisch”. Als gedupeerde gezinnen eerder waren gehoord, was volgens haar veel leed voorkomen.

Twitter avatar RenskeLeijten Renske Leijten Het aftreden van Rutte3 is terecht en niet symbolisch. Het is intens verdrietig om te beseffen dat als er eerder serieus geluisterd en gesproken was met gedupeerde gezinnen, dan was enorm veel leed voorkomen. Dit mag nooit meer gebeuren

Omtzigt: aftreden kabinet slechts symbolisch als kernproblemen niet worden aangepakt

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt, die een belangrijke rol heeft gespeeld in het boven water krijgen van de ernst en omvang van de affaire, vindt dat het kabinet de „juiste conclusie” heeft getrokken door af te treden. Tegelijkertijd benadrukt hij dat de onderliggende problemen moeten worden aangepakt. „Het aftreden van het kabinet zal slechts symbolisch zijn als het niet gepaard gaat met het oplossen van de kernproblemen die onze rechtsstaat aangetast hebben.” Dat schrijft hij in een reactie.

Het rapport heeft volgens Omtzigt „de ogen van de politiek eindelijk geopend, waar de ellende van duizenden ouders en hun kinderen jarenlang een grote blinde vlek was”. Hij wijst er opnieuw op dat het helpen van de getroffen ouders nu absolute prioriteit verdient. Daarnaast hekelt hij de „onvolledige en onjuist informatie aan de Kamer, de pers en zelfs de rechtbanken. Hierdoor duurde het veel langer voordat de waarheid op tafel kwam”.

Twitter avatar PieterOmtzigt Pieter Omtzigt Mijn reactie op het aftreden van het kabinet door het kinderopvangtoeslagschandaal: https://t.co/F3W2BKtvVM

Advocaten gedupeerde ouders zijn tevreden over val kabinet

De advocaten van de gedupeerde ouders in de Toeslagenaffaire zijn overwegend tevreden met de val van het kabinet, zeggen ze vrijdag tegen persbureau ANP. De politieke verantwoordelijkheid die is genomen, is volgens raadsman Vasco Groeneveld een eerste stap. De volgende is volgens hem strafrechtelijke aansprakelijkheid.

Groeneveld deed dinsdag namens twintig gedupeerden aangifte tegen vijf demissionair bewindslieden, onder wie de ministers Tamara van Ark (Medische Zorg, VVD), Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) en Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD). Zij hebben zich schuldig gemaakt aan een ambtsmisdrijf, zo stelt hij. „De inbreuk op de rechtsorde is te groot om het hierbij te laten”.

Volgens advocaat Sébas Diekstra is het aftreden van het kabinet „de enige juiste beslissing”. Wel vinden slachtoffers het volgens hem lastig dat de hoofdrolspelers in deze kwestie hun politieke carrière straks weer „vrolijk kunnen vervolgen”. Vorige week werd bekend dat het Openbaar Ministerie geen strafvervolging inzet tegen de Belastingdienst en zijn ambtenaren in verband met de Toeslagenaffaire. Daarop spanden meerdere ouders een procedure aan om alsnog vervolging te bewerkstelligen - Diekstra staat een van hen bij.

Advocaat Eva González Pérez vertegenwoordigt veertig gedupeerden en zegt tegen de NOS dat haar cliënten gemengd reageren op de val van het kabinet. „Sommigen zien het als een vorm van gerechtigheid, maar de meesten willen brede compensatie, financieel en ook moreel.” De raadsvrouw wijst verder op het verschil tussen de politieke en feitelijke verantwoordelijkheid: „Er zijn nog vijfhonderd vragen van de Tweede Kamer te beantwoorden.”

De val van het kabinet is „onvermijdelijk”, maar „te laat”, laat jurist Orlando Kadir weten op Radio 1. „Het is een opeenstapeling van politiek falen en het tegenhouden van de waarheid.” Maar geen van zijn bijna zeshonderd cliënten in de Toeslagenaffaire heeft al compensatie ontvangen in dit „schandaal”, zo zegt hij.

Van Nieuwenhuizen: vertrek Wiebes geen invloed op coronasteunpakketten

Demissionair minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) zegt dat het vertrek van voormalig minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) niet zal leiden tot inhoudelijke beleidsveranderingen. Ook de steunpakketten voor ondernemers die zwaar lijden onder de coronacrisis, zullen geen vertraging oplopen, zo belooft Van Nieuwenhuizen vrijdagmiddag.

Het is nog niet bekend hoe lang de politicus de portefeuille van haar partijgenoot overneemt. Op korte termijn wordt een vervanger gezocht, zei demissionair premier Mark Rutte (VVD) eerder vandaag. Van Nieuwenhuizen zegt „overvallen” te zijn door het vertrek van Wiebes maar inmiddels de eerste contacten met het ministerie van Economische Zaken en Klimaat te hebben gelegd. Ze kan naar eigen zeggen rekenen op de steun van haar collega’s in het gevallen kabinet.

Ook andere afgetreden ministers hebben gereageerd op de val van hun kabinet. Zo benadrukt minister Carola Schouten (Landbouw, CU) het belang van de continuïteit van het coronabeleid de komende tijd. Zij zegt daarnaast te hopen dat het kabinet door af te treden „recht doet aan hetgeen wat de ouders is aangedaan”.

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) stelt dat het veilig houden van Nederland de belangrijkste taak is en blijft van het demissionaire kabinet. „Wij blijven alles op alles zetten om de coronacrisis te bestrijden”, beloofde hij.

‘Ouders moeten compensatiebedrag grotendeels weer inleveren bij Belastingdienst’

De beloofde 30.000 euro compensatie voor gedupeerde ouders in de Toeslagenaffaire wordt voor een groot deel direct weer opgeëist door de Belastingdienst. De fiscus zou geen afstand willen doen van de positie als eerste schuldeiser, meldt dagblad Trouw vrijdag. De Beroepsvereniging Bewindvoerders Wsnp (BBW), die sinds november met de Belastingdienst om de tafel zit over de compensatieregeling, is vanwege de impasse uit het overleg gestapt.

Volgens de schuldeisers is de voorgestelde compensatieregeling voor ouders een kat in de zak; die zouden hierdoor alsnog in de schulden achterblijven. „BBW heeft in de werkgroep meermaals haar bezwaren kenbaar gemaakt en heeft de Belastingdienst, de overheid en andere commissieleden willen behoeden voor de huidige desastreuze plannen, maar krijgt geen enkel gehoor. BBW steunt de voorgestelde regeling niet”, stelt de vereniging in een brief aan de fiscus.

BBW stelt dat de voorgestelde regeling „een kwestie van vestzak-broekzak voor de Belastingdienst is, omdat een groot deel van het schadebedrag terugvloeit naar dezelfde Belastingdienst en naar Toeslagen”. Ook zou de regeling met gedupeerden indruisen tegen een motie die de Tweede Kamer afgelopen november aannam, vinden de bewindvoerders. Daarin werd het kabinet opgeroepen „ervoor te zorgen dat na de compensatie de financiële problemen in zijn geheel zijn opgelost en de ouders financiële ruimte overhouden om een nieuwe start te maken”. De BBW eist dat de Belastingdienst „een stap terug doet” en dat Toeslagen alle vorderingen op de ouders laat vallen. SP-kamerlid Renske Leijten noemt de handelswijze van de fiscus vrijdag „krankzinnig”:

Twitter avatar RenskeLeijten Renske Leijten De Belastingdienst die als grote schuldeiser frustreert dat ouders hun compensatie ook écht zelf krijgen. Terwijl kabinet zijn ontslag aanbiedt. Hoe krankzinnig? Kortom: de strijd voor de ouders gaat onverminderd door!
https://t.co/LHQ6f05CjI

Minister Hoekstra noemt val kabinet onvermijdelijk, blijft CDA-lijsttrekker

De val van het kabinet was volgens demissionair minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) onvermijdelijk. Dat zei hij vrijdagmiddag na de persconferentie van demissionair premier Mark Rutte (VVD) tegen NRC. Hij noemde het rapport over de Toeslagenaffaire „buitengewoon zwaar en ernstig” en zei dat het kabinet „staatsrechtelijk verantwoordelijkheid moest nemen”.

Hoekstra blijft wel aan als lijsttrekker van het CDA. Volgens hem is het niet nodig om als lijsttrekker op te stappen omdat het een staatsrechtelijke vraagstuk betreft en hij „als minister van Financiën” verantwoordelijkheid neemt.

Wiebes: geen schuldgevoel, maar affaire is ‘in mij gaan zitten’

De Toeslagenaffaire begon de laatste tijd steeds meer op Eric Wiebes (VVD) te wegen. Dat zei hij bij een toelichting op zijn vertrek. „Het is in mij gaan zitten.” De opgestapte minister van Economische Zaken trad terug omdat hij ten tijde van de Toeslagenaffaire als staatssecretaris verantwoordelijk was voor de Belastingdienst. „Ik voel mij niet schuldig, maar heel zwaar medeverantwoordelijk.”

Wiebes denkt niet dat zijn aftreden de getroffen ouders helpt, zei hij in zijn reactie. Hij treedt naar eigen zeggen terug omdat hij „ruimte” wil maken. Verder zei hij dat hij blij is dat er maatregelen getroffen worden om te voorkomen dat dit soort problemen in de toekomst opnieuw zal optreden. Volgens hem is nu vooral belangrijk dat de gedupeerde ouders snel geholpen worden.

De vertrokken minister stond kort stil bij de lastige dossiers waar hij in zijn politieke loopbaan voor verantwoordelijk is geweest, waaronder de Amsterdamse Noord/Zuidlijn, de problemen bij de Belastingdienst en het „onmogelijke belastingstelsel”, en de aardgasproblematiek in Groningen. Hij zei altijd geprobeerd te hebben dicht bij de inhoud te blijven en „zo lang mogelijk” die problemen te „depolitiseren”. Door op te stappen „doe ik dat weer”, aldus de VVD’er.

Voormalig minister Wiebes sprak de pers toe na Rutte. Foto Bart Maat/ANP

Rutte III: het ‘coronakabinet’ dat werd gekenmerkt door wantrouwen

Drie jaar en bijna drie maanden hield Mark Rutte zijn derde kabinet overeind. Vrijdagmiddag liet hij aan de koning weten dat het voorbij was: het kabinet treedt af omdat jarenlang tienduizenden ouders onterecht werden behandeld als fraudeurs. Politiek verslaggevers Petra de Koning en Lamyae Aharouay profileerden het kabinet-Rutte III:

Lees het profiel: Rutte III: het ‘coronakabinet’ dat werd gekenmerkt door wantrouwen

Rutte: gaat door als VVD-lijsttrekker, vertrek niet overwogen

Demissionair premier Mark Rutte gaat ondanks het aftreden van het kabinet door als lijsttrekker van de VVD. Dat zei hij vrijdagmiddag tijdens de persconferentie in Den Haag.

Een vertrek heeft Rutte naar eigen zeggen niet overwogen: „Ik heb zelf geen directe betrokkenheid gehad bij dit dossier, uiteraard wel indirecte betrokkenheid. Ik vind dat ik door kan als lijsttrekker, maar dat is uiteindelijk aan de kiezer.”

De premier erkende geen persoonlijke schuld. Zijn vorige kabinet heeft zich volgens Rutte „steeds uitvoerig aan de wetgeving” gehouden, wat volgens hem wel „tot veel irritatie heeft geleid”.

Mark Rutte tijdens de persconferentie in Den Haag. Foto Bart Maat/ANP

Persoonlijke beleidsopvattingen niet meer weggelakt

Dat het kabinet voortaan notities van ambtenaren openbaar zal maken, betekent ook dat zogenoemde ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ niet meer worden weggelakt in stukken die zijn opgevraagd via de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De wet wordt veel gebruikt door journalisten en burgers om informatie op te vragen over besluitvorming.

Dat dit soort opvattingen verwijderd mogen worden uit documenten, staat in artikel 11 van de Wob. De wet staat op het punt vervangen te worden door de Wet open overheid (Woo). Welke gevolgen het aangekondigde beleid voor dat voorstel heeft, is nog niet helemaal duidelijk.

Rutte: strijd tegen het coronavirus gaat door

Het aftreden van het kabinet doet niets af aan de bestrijding van het coronavirus. Dat heeft demissionair premier Rutte vrijdagmiddag gezegd na de ministerraad. „De bevolking mag van ons verwachten dat wij blijven doen wat nodig is in het landsbelang.”

Rutte is daarbij niet bang dat hij in Den Haag zal worden tegengewerkt door de oppositie. „Binnen het kabinet is het besef gegroeid dat de Tweede Kamer zich realiseert dat ook als wij demissionair zijn, het noodzakelijk is dat het kabinet alles kan doen dat noodzakelijk is voor de bestrijding van het coronavirus. Ik hoop dat wij het vertrouwen en de steun zullen vinden van de Kamer. Daar zullen we eervol om vragen.”

Lees de analyse: Wat betekent aftreden kabinet voor de corona-aanpak?

‘Vertrek kabinet heeft geen gevolgen voor gedupeerde ouders’

Rutte zegt dat hij gisteren lange tijd met een van de getroffen ouders van de affaire heeft gebeld. Hij heeft haar gezegd dat de afwikkeling van de affaire in combinatie met de coronacrisis de grootste prioriteit heeft voor het demissionaire kabinet. De compensatie zal „zo snel mogelijk” volgen, aldus de demissionair minister-president.

Het kabinet had eerder beloofd dat alle ouders tenminste 30.000 euro compensatie krijgen, maar tot op heden heeft nog geen enkele ouder geld gezien volgens hun advocaat. Rutte benadrukte dat het aftreden van dit kabinet voor de ouders verder geen gevolgen zal hebben. Hij zei ervan overtuigd te zijn dat de Kamer hem zal helpen getroffenen zo snel mogelijk te compenseren en maatregelen te nemen om herhaling van dit soort problemen in de toekomst te voorkomen.

Rutte: rapport was snoeihard maar fair

„De rechtsstaat moet de burgers beschermen tegen de almachtige overheid en dat is hier op een verschrikkelijke manier misgegaan.” Zo begon demissionair premier Mark Rutte (VVD) de persconferentie waarin hij het aftreden van zijn kabinet aankondigde. Rutte verwees naar het rapport van de parlementaire onderzoekscommissie onder leiding van CDA-Kamerlid Chris van Dam, en sprak van een „snoeihard maar fair” rapport dat wees op fouten „door het hele politieke, bestuurlijke en juridische systeem”. Hij heeft daarom zijn ontslag aangeboden aan de koning. Het kabinet zal demissionair verdergaan.

Rutte kondigde ook aan dat in het vervolg ambtelijke stukken die aan de basis liggen van politieke besluiten, openbaar gemaakt zullen worden. Dat is een breuk met de zogenoemde Rutte-doctrine: het uitgangspunt dat ambtenaren met elkaar van gedachten moeten kunnen wisselen zonder dat die standpunten achteraf openbaar gemaakt kunnen worden. Rutte was een sterk voorstander van die manier van werken, omdat het volgens hem zou bijdragen aan een open cultuur binnen de ambtenarij.

Het gebrek aan openheid heeft er volgens het rapport mede toe geleid dat de affaire zo lang kon slepen.

Lees ook: De Rutte-doctrine: catchphrase die de ergernis van de Kamer verwoordt

Van Nieuwenhuizen vervangt Wiebes

Cora van Nieuwenhuizen (VVD) neemt in het demissionaire kabinet-Rutte III de werkzaamheden van Eric Wiebes over, de minister van Economische Zaken die vrijdagmiddag „op de meest eervolle wijze” is ontslagen door koning Willem-Alexander. Volgens premier Mark Rutte (VVD) heeft Wiebes zelf besloten te vertrekken, zo zei de minister-president tijdens de persconferentie. Van Nieuwenhuizen is momenteel minister van Infrastructuur en Waterstaat.

Wiebes was in het vorige kabinet-Rutte staatssecretaris van Financiën, en in die hoedanigheid verantwoordelijk voor de Belastingdienst. Van Nieuwenhuizen gaat de komende dagen de portefeuille Economische Zaken combineren met haar werkzaamheden op haar departement van Infrastructuur en Waterstaat. Er moet op korte termijn een vervanger worden aangewezen, zei premier Rutte vrijdag.

Wat kan een demissionair kabinet nog bij de corona-aanpak?

Een kabinet dat aftreedt middenin een pandemie die wordt gezien als de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Het klinkt onlogisch, maar is precies wat deze vrijdag op het Binnenhof gebeurde. Rutte III wil zo verantwoordelijkheid nemen voor de grove fouten van de overheid in de Toeslagenaffaire. Welke gevolgen heeft aftreden voor de corona-aanpak?

Lees de analyse: Wat betekent aftreden kabinet voor de corona-aanpak?

Eric Wiebes ook geen demissionair minister meer

Minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) heeft vrijdag zijn functie in het kabinet neergelegd en keert dus ook niet meer terug in demissionaire staat. Dat heeft de Rijksvoorlichtingsdienst vrijdagmiddag bevestigd. Wiebes was in het vorige kabinet-Rutte staatssecretaris van Financiën en in die hoedanigheid verantwoordelijk voor het functioneren van de Belastingdienst. Zijn aftreden is een persoonlijke overweging.

Oppositie vindt het terecht dat het kabinet is gevallen

Hoewel de officiële reactie van het kabinet nog ongeveer een kwartier op zich zal laten wachten, komen de eerste reacties op de val van Rutte-III binnen. Jesse Klaver noemt het op Twitter „het enige juiste besluit”. De GroenLinks-leider spreekt de hoop uit dat de val „een nieuw begin” zal betekenen: „Het moment waarop we onze verzorgingsstaat weer gaan opbouwen.” Hij voegt daaraan toe dat hij hoopt dat de bestrijding van het coronavirus gewoon kan doorgaan.

Denk omschrijft de affaire waarop het kabinet nu valt als een „ongekende misdaad tegen Nederlandse burgers vanwege hun achternaam, huidskleur en nationaliteit door de Belastingdienst”. De partij noemt het „zaak om de gehele overheid door te lichten op institutioneel racisme”. Denk verwijt ook de partijen die onderdeel waren van de huidige en vorige regeringscoalitie te weinig opgetreden te hebben.

Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren noemde de val van het kabinet „onvermijdelijk”. Ze vindt het „een stap naar werkelijke erkenning van het ongekende onrecht dat ouders en kinderen is aangedaan”. Ook zij is van mening dat „fundamentele problemen” in de overheid, waaronder institutioneel racisme, aangepakt moet worden. 50 Plus-leider Liane den Haan, SP-leider Lilian Marijnissen en PVV-voorman Geert Wilders spreken eveneens van een terecht besluit om terug te treden.

Kabinet-Rutte III gevallen om Toeslagenaffaire

Het kabinet-Rutte III is gevallen. Dat is de uitkomst van de ministerraad van vrijdagmiddag, melden Haagse bronnen. Het kabinet trekt zijn conclusies naar aanleiding van de Toeslagenaffaire. Rond 14.15 uur geeft Mark Rutte een persconferentie.

Drieënhalf jaar nadat CDA, ChristenUnie, D66 en VVD in hun regeerakkoord beloofden Nederland beter te maken – „nadrukkelijk ook voor mensen die nu het gevoel hebben dat de overheid er niet meer voor ze is” – stapt het kabinet op om een kwestie die precies dat vertrouwen schaadde: de Toeslagenaffaire. Duizenden ouders werden door de Belastingdienst jarenlang onterecht aangemerkt als fraudeur met kindertoeslagen en moesten vaak duizenden euro’s terugbetalen.

Die fraudejacht werd door een parlementaire onderzoekscommissie vorige maand als een „ongekend onrecht” bestempeld. Verspreid over meerdere ministerraden is sindsdien gesproken over de consequenties die het rapport moest hebben. Eind december werd al besloten dat de getroffen ouders dertigduizend euro compensatie zouden krijgen, ongeacht de schade die ze door de Toeslagenaffaire hebben geleden. Door op te stappen, trekt het kabinet vrijdag ook politieke consequenties uit de affaire.

Lees hier het hele artikel: ‘Kabinet-Rutte III gevallen om Toeslagenaffaire’

’30.000 euro nog niet één keer uitbetaald’

Het kabinet heeft nog niet een keer de 30.000 euro uitgekeerd die aan alle door de Toeslagenaffaire gedupeerde ouders is beloofd. Dat heeft letselschadeadvocaat Orlando Kadir vrijdagochtend gezegd op NPO Radio 1. Kadir vertegenwoordigt zeshonderd gedupeerde ouders. SP-Kamerlid Renske Leijten, die de affaire in de Tweede Kamer vaak onder de aandacht bracht, is ook nog niet op de hoogte van al overgemaakte compensaties.

Het kabinet beloofde de tegemoetkoming medio december, toen de parlementaire commissie-Van Dam had vastgesteld dat alle ouders „ongekend onrecht” was aangedaan. Voor het uitkeren van de compensatie werden vier maanden uitgetrokken. Iedere gedupeerde komt voor het bedrag in aanmerking, ongeacht de geleden schade.

Verantwoordelijk staatssecretaris Alexandra van Huffelen (D66) breidde vrijdag voor aanvang van de ministerraad het aanbod nog verder uit. Volgens haar gaat het kabinet niet alleen gedupeerde ouders, maar ook hun kinderen helpen. Van Huffelen tegen ANP: „Die kinderen moeten straks weer verder kunnen.” Onduidelijk is nog welke vorm die hulp moet krijgen.

Meeste bewindslieden willen nog niets zeggen over politieke consequenties

Op de stoep voor het ministerie van Algemene Zaken, waar de ministerraad vanochtend plaatsvindt, hebben verschillende bewindslieden kort de aanwezige pers te woord gestaan. Vaak was te horen dat eerst gekeken moet worden hoe inhoudelijk gereageerd moet worden op de Toeslagenaffaire en dat pas daarna bepaald kan worden wat de politieke gevolgen moeten zijn. Op dat laatste wilden de meesten nog niet vooruitlopen.

Minister en vicepremier Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) zei dat er een „ernstig rapport” ligt en dat er een reactie moet komen „die daaraan recht doet”. Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken en vicepremier, D66) zei dat er lessen getrokken moeten worden, maar ook dat er „verantwoordelijkheid moet worden getoond in de politiek”. Haar collega-minister en D66-leider Kaag suggereerde vanochtend dat D66 zijn steun in ieder geval zal terugtrekken.

VVD’ers Tamara van Ark (Sociale Zaken) en Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) lieten weten eerst het gesprek te willen voeren met de andere ministers voor ze iets konden zeggen over een eventuele val van het kabinet. CDA-leider bij de komende verkiezingen Wopke Hoekstra (vicepremier en minister van Financiën) heeft vooralsnog dezelfde boodschap.

De ChristenUnie is de enige coalitiepartij waarvan de partijleider, Gert-Jan Segers, niet bij de vergadering aanwezig is. De partij heeft met Carola Schouten (Landbouw) en Arie Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media) twee ministers in dit kabinet. Vicepremier Schouten zei dat het kabinet aan het leed van de slachtoffers van de Toeslagenaffaire ook politiek „recht moet doen”, maar dat het land wel bestuurd moet blijven worden tijdens de coronacrisis.

Lees ook deze analyse: Vertrek Asscher compliceert crisis

Ministerraad waarbij gesproken wordt over Toeslagenaffaire begonnen

De ministerraad waarbij gesproken wordt over de conclusies die het kabinet verbindt aan de Toeslagenaffaire, is vrijdagochtend begonnen. Het onderwerp staat al langer op de agenda van het kabinet, maar volgens minister-president Mark Rutte (VVD) is eerst de inhoudelijke reactie op de kwestie besproken. De politieke consequenties staan vandaag pas op de agenda.

De affaire speelde onder het kabinet Rutte II, dat bestond uit VVD en PvdA. Lodewijk Asscher, in dat kabinet minister van Sociale Zaken, maakte gisteren al bekend zich terug te trekken als leider van de PvdA en af te zien van zijn lijsttrekkerschap bij de aankomende Tweede Kamerverkiezingen. Ook de positie van het huidige kabinet staat ter discussie omdat de zittende bewindslieden staatsrechtelijk verantwoordelijk zijn voor de fouten van hun voorgangers.

De vraag die nu voorligt is dan ook of het kabinet nu moet opstappen. Sigrid Kaag, minister en D66-leider, zei voorafgaand aan de vergadering vrijdag dat er méér gedaan moet worden dan de eerder aangekondigde compensatie voor de slachtoffers. Hoewel het volgens haar noodzakelijk is dat het kabinet en de politiek kunnen optreden in de coronacrisis, vindt ze dat er „een breuk” nodig is met de gang van zaken in de voorbije jaren die de rechtsstaat heeft geschaad, zo zei ze voor het parlement. Dat lijkt erop te duiden dat het kabinet zal vallen.

Minister Eric Wiebes komt aan op het Binnenhof voor de ministerraad over de Toeslagenaffaire. Foto David van Dam