Is er een alternatief voor WhatsApp?

Chatapps en privacy Nu Facebook al zijn datadiensten aan elkaar aan het knopen is, verlaten gebruikers massaal Whatsapp. Maar wat is een veilig chat-alternatief?

Kinderen met smartphone op een school in Cuba. Miljoenen gebruikers over de hele wereld staan voor het dilemma: op Whatsapp blijven of niet?
Kinderen met smartphone op een school in Cuba. Miljoenen gebruikers over de hele wereld staan voor het dilemma: op Whatsapp blijven of niet? Foto YAMIL LAGE/AFP

Telegram kreeg er in drie dagen 25 miljoen nieuwe gebruikers bij. En die andere veilige chatapp, Signal, werd maandag 1 miljoen keer geïnstalleerd: twintig keer meer dan op een gemiddelde dag een jaar geleden. Op dit moment is Signal de populairste app in de Nederlandse appwinkels van Google en Apple.

Sinds WhatsApp (2 miljard gebruikers) begin deze maand nieuwe servicevoorwaarden invoerde en de wereld debatteert over de groeiende macht van Big Tech, zijn miljoenen burgers op zoek naar alternatieven. Tesla-topman Elon Musk en Twitter-oprichter Jack Dorsey moedigden via sociale media hun miljoenen volgers aan om vooral Signal te installeren.

Ondertussen probeert WhatsApp de publicitaire schade beperkt te houden. Beperken de nieuwe voorwaarden de privacy van gebruikers? Dat zijn „geruchten”, schreef WhatsApp deze week. „Dit heeft geen enkele invloed op de privacy van je berichten met vrienden of familie.”

Hoe zit het precies?

1Wat betekenen de nieuwe voorwaarden van WhatsApp?

Iedereen die de afgelopen twee weken WhatsApp opstartte, kreeg een pop-up scherm te zien. „Bedrijven kunnen door Facebook gehoste diensten gebruiken om hun WhatsApp-chats op te slaan en te beheren”, staat er. Tot 15 mei kun je de pop-up nog wegklikken, daarna is het accepteren of stoppen met chatten. Eerder was dit 8 februari, maar Whatsapp besloot vrijdag de deadline met drie maanden te verlengen - om de „verwarring” rond de nieuwe voorwaarden beter uit te kunnen leggen, aldus Whatsapp in een blogpost.

Wat betekent dit? In ieder geval niet dat Facebook (de eigenaar van WhatsApp), of andere bedrijven plots mee kunnen lezen in je chatgesprekken. Die zijn immers end-to-end versleuteld: alleen zender en ontvanger kunnen de inhoud van berichten zien. Wel kan WhatsApp de zogenaamde metadata inzien: wanneer je voor het laatst Whatsapp gebruikte, of hoe vaak je online bent bijvoorbeeld. Je locatie en contacten slaat WhatsApp niet op.

Volgens de nieuwe voorwaarden mogen bedrijven die WhatsApp gebruiken om te communiceren met klanten wél berichten opslaan en gebruiken om gepersonaliseerde advertenties te verkopen. Een manier van Facebook om een „heel fijnmazig advertentieprofiel” van je te maken, zoals privacyadvocaat Christiaan Alberdingk Thijm het verwoordt.

Nuance: WhatsApp-data mogen in Europa vanwege privacyregels niet worden gebruikt door Facebook. Maar iedereen die vanaf 15 mei via WhatsApp een bericht stuurt naar een webwinkel of vliegmaatschappij, moet zich realiseren dat deze berichten door bedrijven kunnen worden gebruikt voor advertentieverkoop.

Lees ook de column van Marc Hijink: Wat wil Whatsapp van je weten?

2Waarom past Mark Zuckerberg de voorwaarden aan?

Facebook kocht WhatsApp in februari 2014 voor 19 miljard dollar (17 miljard euro). Sindsdien is de dienst op het oog nauwelijks veranderd. Maar aan de achterkant is Facebook bezig om zijn diensten – Facebook, Messenger, Instagram en WhatsApp – aan elkaar te knopen, om zo een ecosysteem te creëren waar data kunnen worden gecombineerd en Facebook gemakkelijker betere producten kan ontwikkelen. Daarom is Facebook onbetrouwbaar als het gaat om privacy, vindt Alberdingk Thijm. „Het verdienmodel is zoveel mogelijk data vergaren. Toen WhatsApp in 2014 werd overgenomen, zei Facebook: ‘Vrees niet, WhatsApp blijft onafhankelijk, we gaan geen data delen met Facebook.’ Die belofte hebben ze snel verbroken.”

3 Zijn Signal en Telegram dan privacyvriendelijker?

Ja, al is er verschil tussen Telegram (naar eigen zeggen 500 miljoen gebruikers) en Signal (50 miljoen op Android, Apple geeft geen cijfers). Telegram is bedacht door de Russische internetondernemer Pavel Durov en profileert zich als een privacyvriendelijk alternatief voor WhatsApp. Dinsdag zei Durov nog dat Telegram „het grootste toevluchtsoord is voor mensen die een communicatieplatform willen dat waarde hecht aan privacy en beveiliging.”

Maar Alberdingk Thijm en Nadia Benaissa van privacyorganisatie Bits of Freedom zeggen de app niet aan te raden. Ook Telegram verzamelt metadata en in tegenstelling tot Signal en WhatsApp zijn berichten niet standaard versleuteld. En zelfs als je die versleuteling handmatig inschakelt, is het lastig te zeggen hoe goed die beveiliging is: Het bedrijf deelt de broncode van de beveiligingssoftware niet met het publiek en is dus niet te controleren door onafhankelijke experts. Wel verzamelt Telegram minder gebruikersdata dan WhatsApp.

Benaissa gebruikt zelf Signal: „Voor Signal is privacy écht een belangrijk punt, ze verzamelen geen data die ze niet nodig hebben – ook geen metadata – en ze delen ook niets met andere partijen. En de broncode is wel openbaar.” Alberdingk Thijm: „Je moet je realiseren dat als je berichten stuurt op WhatsApp derden met de metadata aan de haal kunnen gaan. Daarom probeer ik zo min mogelijk gebruik te maken van berichtendiensten die metadata niet versleutelen en gebruik ik Signal.”

Ook op Signal is nog wat af te dingen: zo staan de servers in de VS en heb je een telefoonnummer nodig om je aan te melden voor de app. Volgens critici zorgt dat laatste ervoor dat Signal niet helemaal anoniem is. Voor de mensen die dat een probleem vinden is er wéér een andere app: Threema, waar je geen telefoonnummer voor nodig hebt en waarvan de servers in Zwitserland staan.

4 Hoe verdienen gratis chatapps hun geld?

Het cliché luidt: als je niet betaalt voor het product, dan bén je het product. Dat geldt dus voor WhatsApp, maar hoe zit dat dan met Telegram en Signal, die allebei gratis zijn?

Signal is eigendom van de Signal Foundation, een non-profitorganisatie. Aan het hoofd daarvan staat miljardair Brian Acton, één van de medeoprichters van WhatsApp. Hij stak persoonlijk 100 miljoen dollar in het bedrijf en verder draait de app op donaties. Ook Telegram kon tot nu toe gratis blijven door zijn rijke eigenaar, Durov. Wel kondigde Durov eind 2020 aan om in 2021 advertenties toe te laten op Telegram om de app winstgevend te maken.

WhatsApp ziet het verdienmodel vooral in WhatsApp for Business: bedrijven die, tegen betaling, de dienst gebruiken om te chatten met klanten. De nieuwe voorwaarden moeten ook online betalingen via Whatsapp makkelijker maken.

5 Gaat dit een blijvend effect hebben op WhatsApp?

Toen Facebook Whatsapp kocht in 2014 en nadat beide bedrijven data gingen delen in 2016 werd WhatsApp kortstondig geboycot door kleine groepen gebruikers.

Dat bleek uiteindelijk van korte duur: gebruikers keerden terug en WhatsApp bleef groeien. Ook de laatste weken werd WhatsApp slechts 14 procent minder gedownload, zo blijkt uit cijfers waaruit The Financial Times citeert: 9,7 miljoen keer.

Het grote probleem: probeer maar eens de hele buurt-, school- of voetbalteamchat over te hevelen naar Signal. Chatapps worden groot door een netwerkeffect: omdat iedereen erop zit, moet je meedoen. Dat is nauwelijks te breken door een concurrent.

Wat wél kan gebeuren: kleine groepen privacybewuste gebruikers, die besluiten om meerdere chatapps naast elkaar te gaan gebruiken. En dat is, hoe dan ook, schadelijk voor de monopoliepositie van Facebook.

Correctie (16-01-2021): In een eerdere versie van dit artikel stond dat WhatsApp contacten en locatie ‘kan inzien’. Dat is onjuist en aangepast. Ook is het artikel bijgewerkt met nieuwe informatie over wanneer de nieuwe voorwaarden ingaan.