Een Kathedraal van bronzen stronken, verborgen in het bos

Het Meesterwerk #14 Het kunstaanbod is schraal in coronatijd. Waarvan kun je, ook nu, nog wel genieten? NRC-recensenten gidsen je langs werken die afleiding bieden: tijdloos en coronaproof. Aflevering 14: De Kathedraal van Marinus Boezem.

Marinus Boezem: De Kathedraal, Kroondomeinen, Apeldoorn.
Marinus Boezem: De Kathedraal, Kroondomeinen, Apeldoorn. Foto Erick Slobbe

Het kunstwerk is enkele tientallen meters lang en toch is het even zoeken voor je het gevonden hebt. De Kathedraal van Marinus Boezem ligt goed gecamoufleerd tussen de kale loofbomen van Kroondomein Het Loo. Van veraf zijn de veertig bronzen boomstronken nauwelijks van echt te onderscheiden. Net als bij de omringende bomen is hun bast nog nat van de ochtendmist. Pas als je dichterbij komt, zie je dat hun gladde zaagvlak geen jaarringen heeft, en dat de stronken wel heel netjes in het gelid staan.

Als je het over ‘de kathedraal’ van Boezem hebt, denkt iedereen direct aan De Groene Kathedraal (1987) bij Almere. Ook Google Maps leidt je automatisch naar dat bekende landschapskunstwerk, gemaakt van 178 populieren die samen de plattegrond van de Notre-Dame in Reims vormen. En dan is er nog Abri (1994), de kathedraal op het Zeeuwse werkeiland Neeltje Jans, die Boezem bouwde met basaltblokken die over waren gebleven na de aanleg van de Deltawerken. Die sculptuur kun je vanuit de auto zien, wanneer je zuidwaarts rijdt over de Pijlerdam.

Maar deze veel onbekendere kathedraal, diep verscholen in de bossen bij Apeldoorn, vind ik eigenlijk de mooiste. Omdat hij zo subtiel opgaat in de natuur – de echte bomen trekken zich van het kaarsrechte patroon niks aan, zij stonden hier eerder. En omdat je een beetje moeite moet doen om er te komen. Er staan bewust geen wegwijzers: je kunt het kunstwerk alleen al dwalend vinden. Pas als je van de gebaande paden afwijkt, openbaart de sculptuur zich.

Stille stemmen in het bos

Boezem bouwde De Kathedraal in 1998, in opdracht van koningin Beatrix, die het kunstwerk ter gelegenheid van haar zestigste verjaardag cadeau deed aan het Kroondomein om de verbondenheid van de Oranjes met het gebied te onderstrepen. Net als bij de twee eerdere kathedralen baseerde Boezem zich op de plattegrond van de driebeukige kerk van Reims (1211-1290) – het hoogtepunt van de gotiek. En net als de echte kathedraal van Reims is ook dit kunstwerk gericht op het oosten. Alleen koos Boezem er dit keer voor om louter de binnenste twee zuilenrijen te markeren met de bronzen stronken. De buitenmuren en het dak moet je er zelf bij verzinnen.

En toch voelt het als een ruimte, een schuilplaats in het bos. In de loop der jaren is De Kathedraal een ontmoetingsplek geworden. Op deze zonnige winterdag middenin de coronalockdown spreken mountainbikers er af. Lunchpakketjes worden geserveerd op de boomstronken, die als bijzettafels dienen. In het stille bos echoën hun stemmen, bijna als in een echte kerk.

Het is een sprookjesachtige plek voor een kunstwerk. De lange schaduwen van de bomen vallen over het rode tapijt van herfstbladeren. Het tegenlicht maakt de nevel bijna tastbaar. Soms valt er een zonnestraal op de glimmende bovenzijde van een stronk en word je even verblind. Alleen die bovenzijdes moeten van tijd tot tijd gepoetst worden, zo staat in de instructies die Boezem aan de koningin meegaf. Dan spettert op zonnige dagen, aldus de kunstenaar, het licht van zuil naar zuil heen en weer.

Kroondomein Het Loo is geopend van 25 dec tot 15 sept. De parkeerplaats bevindt zich nabij de kruising van de Amersfoortseweg en de Elspeterweg, Apeldoorn. Vanaf daar is het een klein half uur wandelen.