Interview

Daling bijstand veranderde in een stijging; wat nu?

Richard Moti Corona veranderde de prioriteit van de wethouder werk en inkomen Rotterdam; van zoveel mogelijk mensen aan het werk krijgen naar inkomenszekerheid. „Vooral jongeren betalen de prijs.”

PvdA-wethouder Moti: „Werkgevers zijn door corona zelf bezig met overleven. ‘Nu even niet’, kregen we te horen.”
PvdA-wethouder Moti: „Werkgevers zijn door corona zelf bezig met overleven. ‘Nu even niet’, kregen we te horen.” Foto Freek van den Bergh/ANP

Rotterdam heeft de laagst opgeleide bevolking van Nederland en relatief het hoogste aantal uitkeringen. Toch daalde 2,5 jaar lang het aantal inwoners dat afhankelijk was van de bijstand. Tot maart vorig jaar. Door het uitbreken van de coronacrisis verloren duizenden Rotterdammers hun baan. Met experimenten en proeven probeert de gemeente hen weer aan het werk te helpen.

Eerst de cijfers. Nu hebben 36.200 Rotterdammers een bijstandsuitkering; 2.700 meer dan in maart. Het aantal jongeren in de bijstand nam toe van 2.000 tot 3.200 aan het einde van de zomer. Nu zijn dat er 2.900. Nog eens 13.199 Rotterdammers hadden in oktober een WW-uitkering; ook 2.700 meer dan een jaar eerder. Bijna een op de drie inwoners van de regio Rijnmond werkt in een sector die te maken heeft met een grote krimp.

„Het ging de goede kant op”, zucht wethouder Richard Moti (werk en inkomen, PvdA). Het college sprak aan het begin van deze bestuursperiode de belofte uit het aantal bijstandsuitkeringen te verlagen van bijna 38.000 naar 30.000. „Half maart 2020 stond de teller op 33.499. Het leek te gaan lukken.”

Maar corona doorkruiste de ambitie, en de daling veranderde in een stijging. Moti: „Met name jongeren betalen de prijs. Het Rijk trekt miljarden uit om de economische gevolgen te dempen. Terecht, maar de jongeren ervaren nog steeds de grootste klappen – en zij moeten straks de schuld aflossen.”

Rotterdams college wil scholingsfonds van 50 mln tegen coronacrisis

Geen verplichte zoekperiode

De prioriteit zoveel mogelijk Rotterdammers aan het werk te krijgen, maakte plaats voor een nieuwe prioriteit: inkomenszekerheid. In april, toen steeds meer inwoners aanklopten voor financiële hulp, schrapte de gemeente daarom de verplichte zoekperiode van vier weken voor jongeren om scholing of werk te vinden. Ook de afhandeling van de reguliere aanvragen werd versneld.

Hoewel het streefgetal van 30.000 uitkeringsgerechtigden in Rotterdam is losgelaten, blijft het doel zoveel mogelijk mensen aan het werk te krijgen. Daarom werden vorig jaar vier experimenten ontwikkeld: het Scholingsfonds, de wijkbasisbaan, TOP-aanpak en Rijnmond Werkt Door. Hoeveel Rotterdammers maakten er gebruik van en helpt het?

Moti is het meest enthousiast over het scholingsfonds. Rotterdammers met een uitkering of schoolverlaters, kunnen een cheque van 2.500 euro van de gemeente krijgen om een opleiding te volgen tot mbo 4-niveau; bij voorkeur in de zorg, ICT, het onderwijs of in de bouw. In september 2020 werden de eerste cheques uitgedeeld.

„Deze crisis treft vooral lager opgeleiden”, zegt Moti. „Zij hebben vaak nauwelijks geld zich te laten om- of bijscholen. Die leemte willen wij hiermee opvullen.”

Binnen zes weken meldden zich honderden belangstellenden. Inmiddels hebben tachtig van hen een ‘scholingsvoucher’ gekregen. Dat zijn er fors minder dan de beoogde 300. „Het tempo van de afhandeling moet omhoog”, erkent de wethouder. Tegelijkertijd is ook zorgvuldigheid belangrijk.

Wethouder Moti: „We voeren gesprekken met de aanvrager. Is hij of zij gemotiveerd, vergroot de opleiding de kans op een baan en is er daadwerkelijk een opleiding?” En dat is maatwerk. „Een van de eerste vouchers hebben we gegeven aan een mevrouw die een cursus overledenenverzorging gaat doen. Als zij die voltooid heeft, krijgt ze een baan bij een uitvaartcentrum.”

Dit heeft corona tot nu toe met de stad Rotterdam gedaan

5.000 vouchers

De komende jaren trekt de gemeente 14 miljoen uit voor de om- en bijscholing van Rotterdammers. Dat bedrag is afkomstig uit de verkoop van Eneco. Door aanspraak te maken op een landelijke regeling, hoopt de gemeente Rotterdam dat bedrag te verdubbelen, zodat uiteindelijk 5.000 vouchers per jaar beschikbaar zullen zijn.

De proef met de wijkbasisbaan is veel kleinschaliger. Sinds begin dit jaar werken drie Rotterdammers, die al jaren in de bijstand zitten, bij een buurtcentrum en woningbouwcorporatie. Het experiment is bewust kleinschalig, het aantal valt toch een beetje tegen. Het bleek lastiger dan gedacht werkgevers te vinden.

„We hebben veel positieve reacties gehad”, zegt Moti. „Maar werkgevers zijn door corona zelf bezig met overleven. ‘Nu even niet’, kregen we te horen.”

Het idee achter de wijkbasisbaan, ook benoemd door de commissie Borstlap, is dat mensen die al jaren in de bijstand zitten, door het uitbreken van de coronacrisis nauwelijks nog kans maken op een baan. Moti: „In de huidige markt reageren meer sollicitanten op een vacature. Mensen die lang in de bijstand hebben gezeten, maken nauwelijks kans. Door de wijkbasisbaan kunnen ook zij aan de slag.”

Dat klinkt sympathiek, maar het project stuit op praktische bezwaren. Niet alleen door de huiverige werkgevers, ook door de regelgeving vanuit het Rijk. De gemeente Rotterdam betaalt een deel van het salaris, een bedrag ter hoogte van een bijstandsuitkering. De werkgever vult dat aan tot het minimumloon en betaalt de werkgeverslasten; ongeveer 6.000 à 7.000 euro per jaar.

De gemeente krijgt op haar beurt een vergoeding voor de uitkeringslasten vanuit het Rijk. Alleen, de gemeente heeft enkel recht op dit zogenoemde BUIG-budget voor mensen die in een uitkering zitten en níet in een baan. Dit betekent dat de gemeente opdraait voor de kosten. „Dat is op grote schaal niet houdbaar”, zegt wethouder Moti, die hoopt op verandering.

Rijnmond werkt door

Ook bij het regionale project ‘Rijnmond Werkt Door’ belemmeren regels uit Den Haag de uitvoering. Bij bedrijven in de horeca en het toerisme liggen de werkzaamheden vrijwel stil, in de zorg of de bouw is het juist heel erg druk. Door personeel van het ene bedrijf uit te lenen aan het anderen voorkom je ontslag. „We zijn al snel met dit project gestart”, zegt Moti. „Pas sinds oktober is het goed gaan lopen.”

Nieuwe regeling van 100 miljoen voor duurzame bedrijven in Rotterdam

Dat komt door de NOW-regeling. Bedrijven die kampen met omzetverlies kunnen een aanvraag indienen voor een tegemoetkoming in de loonkosten. Als de omzet stijgt, bijvoorbeeld door het uitlenen van personeel, moet het bedrijf deze tegemoetkoming weer terugbetalen.

„Bedrijven vrezen een boete’’, zegt Moti. In oktober werd deze regeling versoberd en dus is uitlenen nu weer rendabel. 120 werknemers zijn momenteel tijdelijk van werkgever gewisseld.

Tot slot is er de TOP-aanpak; speciaal ontwikkeld voor Rotterdammers in between jobs. „Kansrijke werklozen kunnen ervoor kiezen op eigen kracht, dus zonder hulp of bemoeienis van de gemeente, een baan te zoeken”, zegt Moti.

Digitaal kunnen zij wel hulp aanvragen, zoals een loopbaan-APK of een adviesgesprek. 450 Rotterdammers hebben er gebruik van gemaakt. 194 van hen zijn inmiddels uit de bijstand. De planning was ook twee fysieke loopbaanloketten te openen waar deze Rotterdammers terecht konden voor gesprekken en hulp. „Door de tweede en strengere lockdown is dat er nog niet van gekomen”, zegt Moti.

De wethouder benadrukt dat Rotterdam sterker uit de crisis wil komen. Daarom is er ook nog een vijfde plan; investeren. Rotterdam steekt de komende tien jaar 223 miljoen euro in zeven stadsprojecten. „Bij aanbestedingen kijken we niet langer naar prijs en kwaliteit, ook naar werkgelegenheid.”

Ondernemers die de klus aanpakken met hulp van Rotterdammers uit de bijstand, krijgen de voorkeur. „Het aantal mensen in de bijstand is momenteel heel hoog, maar met goed beleid zorgen we ervoor dat mensen er op eigen kracht ook weer uit kunnen komen.”