Opinie

Een avondklok is bezwaarlijk, maar niet uitgesloten

Corona

Commentaar

Het kan „heel snel heel veel erger worden”, zei minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) deze week over de in het Verenigd Koninkrijk ontdekte variant van het coronavirus. Hij maakt zich „echt grote zorgen”. En de burger nu dus ook. Premier Rutte beschouwt de ‘Britse variant’ als een tweede virus, qua besmettelijkheid. Daarmee kan de verspreiding van Covid-19 gaan versnellen. Ook hier. De gevolgen zijn te zien in Britse en Ierse ziekenhuizen, waar de zorgverlening op instorten staat. De premier zegt ronduit gealarmeerd te zijn.

In het krappe jaar dat de corona-uitbraak nu duurt, zijn dergelijke uitingen zeldzaam – tot nu toe was de sfeer ernstig, maar ook kalm en vastberaden, een ‘samen komen we er wel uit’. Nu komt er een streep door de rekening. Het is alle hens aan dek, code rood, alarmfase 1, ‘klaar om te wenden’, et cetera. De premier luidt de klok. De situatie is minder voorspelbaar geworden, zelfs precair. Er moet meer gebeuren, straks en misschien al nu. De voorzichtige daling van nieuwe besmettingen, door het RIVM geduid als indicatie van een succesvolle lockdown, zet nog geen zoden aan de dijk. Het lijkt juist erger te worden.

In Nederland maakt de Britse variant tot nu toe 2 tot 5 procent van de besmettingen uit, wat nog bescheiden is en mogelijk tijd biedt. Het kabinet denkt aan verdergaande maatregelen, maar neemt ze nog niet, anders dan een verlenging van de huidige lockdown. Dat is alvast een keuze waarvan gehoopt mag worden dat die juist zal zijn. Doorpakken had hier ook gekund.

Lees ook: De vraag is niet of maar wanneer de Britse ziekenhuizen bezwijken

Het kabinet vroeg echter een spoedadvies aan het Outbreak Management Team over een avondklok. Een verbod om na 20.00 uur ’s avonds nog op straat te zijn. Wie voor de term ‘spoedadvies’ kiest, heeft behalve haast ook al een idee van de weg die ze wil inslaan. Is het instellen van een avondklok een goed idee? Welk extra dempend effect kan het hebben? Welke averechtse effecten zijn er te verwachten? Is het uitvoerbaar, te handhaven? Maakt een avondklok het makkelijker andere beperkingen, zoals schoolsluiting, eerder op te heffen? Hoe verhoudt zich een avondklok tot andere maatregelen? Bijvoorbeeld een visiteverbod: minder of geen gasten thuis mogen ontvangen? Zijn er nog andere, effectievere middelen denkbaar, indien die al genomen moeten worden?

Het tevoren inventariseren van de effecten duidt op zorgvuldig beleid, mikt op draagvlak, toont besef van de zwaarte van de maatregel en respect voor de wetenschap. Het laat iedereen ook alvast wennen aan het idee. Tegelijk was de avondklok vorig jaar november al in zicht, voor een aantal regio’s waarin de virusverspreiding niet onder controle kwam. Deze vragen zullen dus ook toen gesteld zijn. Dat roept de vraag op of zo’n adviesaanvraag niet voor de bühne is – en dus op tegenstellingen in het kabinet duidt. Een avondklok is ook controversieel en bezwaarlijk. Het instellen ervan is een ernstige inperking van ieders grondrecht op bewegingsvrijheid. Een avondklok verergert het isolement, in het bijzonder van alleenwoners en kleiner behuisden.

Dan wordt zo’n adviesaanvraag dus gebruikt als Seelenmassage. En neemt het kabinet een risico door iets te laten wat het nu al kan doen. Anderzijds is deze procedure ook een praktische uitwerking van het voorzorgsprincipe: als een maatregel ernstige schade kan veroorzaken en er geen wetenschappelijke consensus is, dan ligt de bewijslast bij de voorstanders ervan. Zo bezien doet het kabinet nu precies wat het behoort te doen. Maar na het spoedadvies moet de uitkomst ook géén avondklok kunnen zijn. Dat zou voor velen een opluchting zijn.