Opinie

Weerbare samenleving heeft niet alleen noodsteun nodig

Verlenging lockdown

Commentaar

Geen verzwaring, wel een verlenging van de lockdown met nog eens drie weken. Met achter de hand een avondklok, in het geval de besmettingsaantallen niet dalen. Met die boodschap gaat Nederland de komende weken in.

Gelukkig was de boodschap van premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) dat de overheid ondernemers – zelfstandigen en het midden- en kleinbedrijf – ruimhartig wil blijven steunen. Het lage aantal faillissementen in vergelijking met voorgaande jaren en in een jaar waarin veel bedrijven het juist zwaar hebben, is niet los te zien van die noodsteun.

Maar een weerbare samenleving vraagt om méér. De schade van deze lockdown is niet louter economisch, maar ook maatschappelijk. En dat vraagt óók om oplossingen, liefst structureel. Ook dat is, zoals Rutte de noodsteun aan bedrijven noemde, „een kwestie van fatsoen en solidariteit”.

Want de schade slaat overal neer. Bij kwetsbare groepen die al in een achterstandspositie verkeerden, bij jongeren, ouderen, alleenstaanden, ouders die weer deels thuisonderwijzer zijn en daardoor weinig productief. Bij diegenen bij wie nu opnieuw de gewone, niet-corona gerelateerde zorg wordt uitgesteld. Bij kinderen die niet door ouders bij hun thuiswerk (kunnen) worden begeleid, worden verwaarloosd. Bij mensen die in een sociaal isolement terechtkomen.

Opnieuw. Want tijdens de eerste golf was al duidelijk dat de lasten van de lockdown onevenredig worden gedragen. De kloven in de Nederlandse samenleving waren voor corona misschien voor sommigen onzichtbaar, de eerste lockdown maakte ze voor een ieder glashelder. En een kleine barst in een ruit kan makkelijk een breuk worden.

Lees ook: Op zoek naar veerkracht in de tweede golf

Die kloven zijn niet verdwenen, integendeel. Maar wat er wel verdwenen lijkt, is de grote saamhorigheid en de daaruit voortvloeiende creativiteit uit het voorjaar. Toen werden er laptops ingezameld voor kinderen die er thuis geen hadden. Er werd boodschappen gedaan voor ouderen. Online kwam er een prikbord voor mensen die anderen in tijd van nood wilden helpen. Er was een besef van lotsverbondenheid, van een gedeelde verantwoordelijkheid.

Dat besef zou nu opnieuw moeten worden aangewakkerd. Veel mensen houden zich aan de coronaregels. Maar door sommigen wordt er nu in plaats van naar creatieve oplossingen gezocht naar uitvluchten om tóch naar kantoor te gaan, toch de kinderen naar de noodopvang te brengen, toch een feestje te houden. Dat wekt bij anderen weer wrevel op.

Deze verlenging vraagt juist om méér creativiteit. En om oplossingen, vanuit overheid, werkgevers en de samenleving zelf, die structureel kunnen zijn en in elk geval ervoor zorgen dat de kloven in de samenleving niet vergroten. Zoals in het Verenigd Koninkrijk de BBC deze week op televisie begon met lesprogramma’s voor kinderen die thuis niet de middelen of ouders hebben om te kunnen leren. In Duitsland wil de regering thuiswerken bevorderen door ouders extra dagen zorgverlof voor hun kinderen te geven.

Lees ook Wethouders G4: nationaal plan nodig om achterstanden onderwijs weg te werken

De nadruk ligt nu op financiële compensatie voor de lockdownschade. Maar net zo belangrijk is een veerkrachtige samenleving. Alleen zo’n samenleving kan omgaan met een pandemie die nog wel even zal duren.