Beuys, Hermans, Sweelinck en Parkpop: zij jubileren in 2021

Cultuur op komst 2021 We staan aan het begin van een bijzonder cultuurjaar. In een special kijken we vooruit naar hoogtepunten van 2021. Met onder andere zes bijzondere jubilea.

Joseph Beuys 100 jaar

Joseph Beuys

Op 12 mei zou Joseph Beuys 100 jaar oud zijn geworden. Dat is in Duitsland en Oostenrijk reden voor een reeks festiviteiten die normaal alleen aan heiligen en staatslieden worden voorbehouden. Maar liefst twintig musea, in onder andere Berlijn, Düsseldorf, Stuttgart en Wenen wijden tentoonstellingen aan ‘de grootste naoorlogse kunstenaar van Duitsland’ – een status die hem vooral lijkt te worden toebedeeld omdat zijn werk perfect past bij de huidige artistieke tijdgeest. Beuys was activist, kunstenaar, sjamaan en mediaster, die met zijn motto ‘Jeder Mensch ist ein Kunstler’ kunst van de elite wilde bevrijden en in wilde zetten voor een betere wereld – Beuys was Marina Abramovic, Greta Thunberg en Willem Engel in één. Daarbij is de ironie, achteraf gezien, dat hij met zijn democratische werk uiteindelijk vooral zijn eigen uniciteit bevestigde – en het hele Duitse taalgebied hem nu, 35 jaar na zijn dood, alsnog terecht collectief op de sokkel hijst.

Tekst Hans den Hartog Jager. Foto Hans Duerwald/EPA.

Karel Appel 100 jaar

Karel Appel

De eer die Beuys in Duitsland ten deel valt, daar kan Karel Appel in Nederland niet echt op rekenen. Eind mei is ‘Karel Appel: Late Landschappen’ te zien bij Slewe Gallery op Art Amsterdam, maar verder is er weinig in Nederland.

Op 25 april, de dag dat hij honderd zou zijn geworden, wordt voor het Cobra Museum een gezamenlijk kunstwerk gemaakt waar iedereen aan mee mag doen. Zijn bekendste uitspraak ‘ik rotzooi maar een beetje aan’, wordt hier wellicht letterlijk uitgevoerd. Beetje tragisch is het wel, want het is ook zijn meest verkeerd begrepen uitspraak. Deze betekende namelijk niet dat zijn werk spontaan tot stand kwam, maar wel dat hij hechtte aan de beginfase, het zoeken en oriënteren. Appel wist de dingen raak te zeggen: „Wat is inspiratie? Ik weet het niet. Ik heb altijd inspiratie, dat is het leven. De hele dag is leven”, zei hij in 1979. Dat hij zo welbespraakt was, komt wellicht omdat hij zich tussen dichters net zo goed thuis voelde als in Cobra. Appel werd fraai getypeerd door Lucebert, als deel van een fruitmand: „de appel van paris, / de druiven van bacchus, de harde noten / van loki”, en door Bert Schierbeek: „Het dier heeft een mens getekend”. Maar die twee zijn ook al dood.

Tekst Toef Jaeger. Foto Arthur Bastiaanse/ANP.

Karel van het Reve en W.F. Hermans


„Kleine Dostojevski, je zit er helemaal naast hoor”, schrijft W.F. Hermans in 1963 aan Karel van het Reve in een brief over subsidie, schnabbelen en andere financiële perikelen rondom het schrijversbestaan. Zowel de slavist en essayist Van het Reve als de schrijver W.F. Hermans zouden dit jaar honderd zijn geworden. Ze waren geestig, bij vlagen briljant en scherp van geest. Waar Karel van het Reve door Hermans werd getypeerd als „kleine Dostojevski” maakte Van het Reve een scherpe vergelijking tussen Hermans en Multatuli.

Net als Multatuli deed, vond Van het Reve, schreef Hermans de beste polemieken als hij „zonder aanleiding zelf zijn vijand kon kiezen en hem in vrolijke, hartstochtelijke verbittering op het lijf kon vallen.” Hermans heeft natuurlijk een voorsprong, want was ook nog eens een voortreffelijk romanschrijver.

In 2021 zal, zo is de planning, de uitgave van de Volledige Werken voltooid worden, en er wordt gewerkt aan diverse gelegenheidsuitgaven, met zowel eerbetoon als onontgonnen materiaal. Is Hermans toch een beetje de ‘Grote Eén’ van 2021.

Tekst Toef Jaeger. Foto Karel van het Reve: ANP.

Jan Pietersz. Sweelinck (1562-1621)


Hij was de grootste componist die Nederland ooit heeft gekend en hij overleed op 16 oktober 1621 in Amsterdam: Jan Pieterszoon Sweelinck, de ‘Orpheus van Amsterdam’, ‘weerdigh een Prince der Musijcken genoemt te worden’. Als hypervirtuoos Amsterdams stadsorganist en -klavecinist genoot Sweelinck in zijn tijd internationale faam om zijn variatietechniek (‘Dan sus, dan soo’) en zijn ‘Goddelijke galm’.

Omdat Sweelinck, kortom, voor de muziek was wat Rembrandt voor de schilderkunst was en Vondel voor letterkunde/toneel, organiseert de Stichting Sweelinck 2021 i.s.m. de Organisatie Oude Muziek, het Concertgebouworkest, Stadsarchief Amsterdam en het Rijksmuseum dit najaar een groots festival voor een breed publiek: een week vol concerten, een symposium en allerlei andere activiteiten op diverse locaties in Amsterdam - ook in de openbare ruimte. Bedoeling is „de componist en zijn betekenis voor de Nederlandse cultuur opnieuw tot leven te brengen” aldus de website. Dat de festiviteiten pas voor 16-25 oktober op de rol staan, is nieuws. Wie vast in de stemming wil komen: het Gesualdo Consort realiseerde ca. tien jaar geleden geweldige opnamen. En als straks de lockdown voorbij is, staat ook niets een pelgrimage naar Sweelincks graf in de Amsterdamse Oude Kerk in de weg.

Tekst Mischa Spel. Beeld akg-images.

40ste editie Parkpop


Parkpop begon meteen groot: 35.000 bezoekers kwamen er naar de eerste editie in 1981. Een welkom succes, want het festival begon als samenvoeging van twee festivals die een jaar eerder in Den Haag dankzij slecht weer teleurstellend plaatsvonden, Maliepop en Noordzeepop. De locatie, het Zuiderpark, was de naamgever en optredens waren er van de vroege dancepioniers Deutsch Amerikanische Freundschaft, bluesband Barrelhouse, het Haagse Gruppo Sportivo, en de Britse bands Tygers Of Pan Tang, Killing Joke en The Beat.

Het festival groeide en groeide, tot er in 1992 een half miljoen mensen stond - beetje veel. Dat is teruggebracht en in 2019 kwam er een beter te beheersen aantal van 200.000 bezoekers. Vorig jaar zou het nog altijd gratis Parkpop hun veertigjarig bestaan vieren met een grootse editie op het Malieveld, waar het kan doorgroeien; ze kijken naar de toekomst in Den Haag. Dat is doorgeschoven naar 2021 en dus vieren ze, ijs en weder dienende, de veertigste editie in plaats van het veertigjarig bestaan. De line-up is nog niet bekendgemaakt. Maar is dat, als festivals tegen die tijd eindelijk weer gewoon mogen, echt van belang?

Tekst Peter van der Ploeg. Foto Jett Rebel (Jelte Tuinstra) op het podium tijdens Parkpop in Den Haag: Paul Bergen/ANP.