Hoe doorstond cultureel talent coronajaar 2020?

Terugblik | Talenten van 2020 Hoe is het de talenten van 2020 vergaan in het eerste coronajaar? Hebben ze hun droomdebuut gemaakt, of gooide de pandemie toch roet in het eten?

Vanaf linksboven met de klok mee: Theaterregisseur Charli Chung, dirigent-componist Manoj Kamps, acteur en zanger Bilal Wahib en beeldend kunstenaar Aimée Zito Lema.
Vanaf linksboven met de klok mee: Theaterregisseur Charli Chung, dirigent-componist Manoj Kamps, acteur en zanger Bilal Wahib en beeldend kunstenaar Aimée Zito Lema. Foto's Andreas Terlaak

Toen we ze een jaar geleden spraken, in onze reeks ‘rijzende sterren’, stonden ze aan de vooravond van hun doorbraak. Ze hadden belangrijke tentoonstellingen, tournees, voorstellingen en festivals op stapel staan. En toen kwam corona en liep alles anders. Maar als we met vier van de talenten van 2020 terugblikken op het afgelopen jaar, blijkt dat dit vreemde tussenjaar ook nieuwe kansen heeft gecreëerd.

Bilal Wahib

Acteur en zanger Bilal Wahib. Foto Andreas Terlaak

Acteur en zanger Bilal Wahib gebruikte de eerste lockdownmaanden vooral om zich als muzikant te ontwikkelen en bracht vanuit huis online een flink aantal tracks uit. In zijn kast prijken – naast het Gouden Kalf voor festivalhit Paradise Drifters – inmiddels diverse Gouden en Platina Platen voor de tientallen miljoenen keren dat zijn werk werd gestreamd. „Mijn muziek is het afgelopen jaar echt ontploft. Ik kreeg laatst een kaartje van Spotify dat ik in 72 landen ben beluisterd.”

Pre-corona was Bilal Wahib (21) op het filmfestival van Berlijn een ‘Shooting Star’, een talent dat onder de aandacht van internationale makers wordt gebracht. Het leverde hem agenten op in het Verenigd Koninkrijk en de VS. „Dat heeft zich nog niet echt uitbetaald, door corona. Je kan wel thuis een auditietape opnemen. Maar veel producties gingen toch niet door, of voor tweede audities wil men je toch live ontmoeten.”

In Nederland draaide Wahib deze zomer twee grote producties: het derde seizoen van hitserie Mocro Maffia (eind januari op Videoland) en de multiculturele komedie Meskina. „Ik word kieskeuriger in het kiezen van mijn rollen. Ik kijk oude films altijd drie keer terug en maak aantekeningen wat beter had gekund. Ik wil mijzelf vooral ontwikkelen: die kansen krijg ik meer in arthouse-titels dan in grote commerciële films.”

Manoj Kamps

Dirigent-componist Manoj Kamps Foto Andreas Terlaak

Dirigent-componist Manoj Kamps had sowieso niet gerekend op een vliegende start en wilde in 2020 rustig voortbouwen aan een mooie carrière. „Niet elke dirigent heeft één specifiek doorbraakmoment. Bernard Haitink werd in één klap bekend, toen hij onverwachts mocht invallen. Zelf heb ik meer een gestage weg omhoog. Die lift is door corona even stil komen te staan.”

Door corona kon de Mefistofele van De Nationale Opera niet doorgaan. In plaats daarvan kreeg Kamps deze zomer de vraag van DNO om razendsnel een alternatief te maken. „Dat werd ‘Faust [working title]’, mijn plotselinge debuut bij DNO en het Nederlands Philharmonisch Orkest. Ik had er natuurlijk wel van gedroomd daar ooit een productie te doen, maar nooit verwacht dat het zo snel zou gebeuren. Misschien was dat te bescheiden gedacht. Faust [working title] was de grootste kunstuiting in het coronajaar in heel Nederland, vermoed ik. Al was het een plan B van DNO, het was een buitenkans. In die zin was het misschien wel een doorbraak zoals Haitink had. Het nadeel is wel dat het normaal gesproken voor een volle agenda zou hebben gezorgd, maar het is niet zo dat die nu voor de komende maanden, jaren, is volgeboekt.”

Charli Chung

Theaterregisseur Charli Chung. Foto Andreas Terlaak

Theaterregisseur Charli Chung trad dit jaar toe tot de artistieke kern van Toneelgroep Oostpool, en nam na het vertrek van artistiek directeur Marcus Azzini met Daria Bukvić, Jan Hulst en Kasper Tarenskeen de leiding over. „Het is een ongelofelijke luxe om een doorlopend en gelijkwaardig gesprek met andere makers te kunnen voeren. Die meerstemmigheid heb je niet als je als individueel regisseur werkt.”

Toch heeft corona zijn werk eenzamer gemaakt, zegt Chung. „Mijn stukken zijn vaak een vertaling van mijn liefdesleven. Het niet vinden van de liefde was al een thema, maar tijdens de lockdown kreeg ik echt het gevoel dat het überhaupt niet meer ging gebeuren. Ik had nooit gedacht dat ‘eenzaamheid’ een belangrijk thema in mijn werk zou worden, maar ik zag dit jaar pas echt het verdriet ervan – samen met miljoenen andere mensen.”

Terugblikkend op 2020 denkt hij vooral aan alle kunst die er verloren is gegaan. „Al die plannen die niet door konden gaan. Deze periode is denk ik voor iedereen een gedwongen wedergeboorte geweest: alle theatermakers hebben op een totaal nieuwe manier naar hun praktijk moeten kijken. Dat heeft nieuwe dingen opgeleverd. Ik heb mijn eerste online werk gemaakt, over die mogelijkheid had ik voor de crisis nog niet eens nagedacht.”

Aimée Zito Lema

Beeldend kunstenaar Aimée Zito Lema. Foto Andreas Terlaak

Beeldend kunstenaar Aimée Zito Lema zou in juni een solotentoonstelling hebben in de Oude Kerk, een groot project waaraan ze ruim twee jaar werkte. De expositie werd doorgeschoven, net als solo’s in Graz en Toronto. „Ik zat zo vol adrenaline, na jaren van onderzoek zou het dan echt gaan gebeuren. Toen het niet doorging, viel ik in een gat. Ik heb besloten om toch door te werken aan de sculpturen en textielwerken, aan de publicatie met gedichten. Ik heb me meer kunnen verdiepen. De hele kunstwereld kwam in een langzamer tempo terecht. Er waren minder emails, er kwamen geen opdrachten bij. Achteraf had ik die extra tijd hard nodig. Voor mijn gevoel is het project daardoor alleen maar beter geworden.”

Ze is dankbaar voor de extra tijd die ze kon doorbrengen in haar atelier, ook dankzij een bijdrage van het Mondriaan Fonds – „speciaal coronageld, dat makkelijker was om aan te vragen”. Die tijd bracht haar nieuwe inzichten. „Opeens zag ik de urgentie om kunst te maken die mensen ook tijdens een lockdown op een veilige manier konden zien.” Zo ontstond het idee voor een gordijnenroute door de wijk waar ze woont, de Amsterdamse Spaarndammerbuurt. Achter de vensters hangt daar straks gordijnkunst die mensen vanaf de straat kunnen zien.

Voor een snel ingelaste groepsexpositie in de Oude Kerk over de gevolgen van de coronacrisis, The World After, maakte ze een nieuw videowerk. „Ik was veel bezig met thuisscholing.” In de video hoor je hoe ze haar dochter leert lezen, terwijl de camera langs het interieur van haar huis glijdt. „De video gaat over het opnieuw kijken naar je dagelijkse omgeving. Het is het tegenovergestelde van een project van drie jaar. Dit heb ik binnen een week gemaakt.”

Met medewerking van Robbert Blokland, Rahul Gandolahage en Marijn Lems