Zorgen over komst nieuwe omroepen door Akwasi’s gedrag

Publieke omroep Akwasi is het boegbeeld van Omroep Zwart. Vrijdag bleek dat hij zich heeft misdragen bij een interview met de EO. Hoe zal Hilversum straks omgaan met omroepen die anders denken over de daar heersende journalistieke codes?

Rapper Akwasi bij radioprogramma Dit is de dag.
Rapper Akwasi bij radioprogramma Dit is de dag. EO

De amok die Akwasi eind december maakte bij de Evangelische Omroep (EO) zal dan wel geen juridische gevolgen hebben, maar hoe zit het met de Hilversumse gevolgen? Naast rapper en dichter is Akwasi het boegbeeld van Omroep Zwart, die op de nominatie staat om toe te treden tot het publieke omroepbestel. Hoe zal Hilversum omgaan met nieuwe omroepen, die anders omgaan met de daar heersende journalistieke codes?

Lees ook: Afpakken laptop door Akwasi is geen diefstal, zegt OM

Vrijdag kwam de EO met het nieuws naar buiten dat rapper Akwasi zich op 28 december had misdragen bij een interview voor radioprogramma Dit is de dag. Toen het gesprek daar kwam op de Black Lives Matter-demonstratie in Amsterdam, in juni vorig jaar, ging het mis. Akwasi deed op de Dam de omstreden uitspraak: „Op het moment in november, dat ik een Zwarte Piet zie – ik trap hoogstpersoonlijk op zijn gezicht.” Hoewel de dichter eerder zei dat hij dat in een opwelling had gezegd, suggereerde hij nu bij de EO dat het een voorbereide speech was. Toen de interviewer hierover een vraag stelde, werd Akwasi boos. Hij eiste dat het hele interview gewist zou worden. Om zijn eis kracht bij te zetten, trok hij alle stekkers uit de apparatuur en nam de laptops van de EO-ploeg mee, om ze pas terug te geven toen het interview gewist leek (er was een back-up).

Zorgen in Hilversum

Aangezien Akwasi’s optreden lijkt te getuigen van weinig respect voor de journalistiek, voedt het in Hilversum de zorgen over de komst van Omroep Zwart. Die zorgen bestonden al over de andere nieuwkomer, het ‘patriottische’ Ongehoord Nederland (ON) van Arnold Karskens, wiens online video’s onwaarheden en ongecontroleerde beweringen bevatten. Onderzoeksplatform Pointer haalde ooit 28 onwaarheden over corona uit een ON-video van 37 minuten.

Shula Rijxman, bestuursvoorzitter van de NPO, adresseerde de kwestie in haar nieuwjaarstoespraak van maandag. Ook de nieuwe omroepen Zwart en Ongehoord Nederland (ON) moeten zich aan de journalistieke ethiek van de publieke omroep houden, benadrukte ze: „Het is belangrijk dat eventuele nieuwe omroepen de journalistieke codes ondubbelzinnig onderschrijven.” Desgevraagd licht zij toe: „Ik kan niets zeggen over Ongehoord of Zwart want ik ken hun plannen nog niet. Wat Karksens verder online doet, moet hij zelf weten. Maar als hij bij de publieke omroep zit, moet hij zich houden aan de feiten en mag hij geen desinformatie verspreiden.”

Lees ook het interview:‘Als je alle kleuren mengt, krijg je zwart

Over het gedrag van Akwasi zegt ze: „We zijn direct achter de EO gaan staan. Ik vind dat ze het goed hebben opgelost door hiermee naar buiten te komen en het interview toch uit te zenden. Maar Akwasi is één man, hij is niet de hele omroep. We zullen wel zien wat straks zijn rol zal zijn. Ik neem aan dat de gemoederen dan wel tot bedaren zijn gekomen.” Akwasi botste met de EO, Karksens is anti-NOS, maar voor toekomstige botsingen van oude- en nieuwe omroepen is Rijxman niet bang : „Toen PowNed erbij kwam, was ook iedereen over zijn toeren. En dat is ook goed gekomen.”

Geen aangifte

Waarom heeft de EO geen aangifte gedaan tegen Akwasi? EO-directeur Arjan Lock: „Het is echt ongehoord wat er gebeurd is. Maar we zitten niet op een rel te wachten. Hij heeft zijn excuses aangeboden, daarom vonden we aangifte niet nodig. En gisteren heeft hij nog van zich laten horen, om nogmaals tegen de journalist te zeggen dat hem echt spijt. Dat vind ik mooi.”

Was Lock ook zo vergevingsgezind geweest als een ander zich zo had misdragen, bijvoorbeeld Kamerlid Thierry Baudet? „Daar heb ik wel over nagedacht, en ik hoop dat wij zonder aanzien des persoons hebben gehandeld. Wat wel een rol speelde is dat we wisten dat Akwasi op het moment van uitzenden veel kritiek zou krijgen. Wat er vervolgens gebeurde op Twitter, de soms racistische toon die daar werd verspreid, vind ik ook afschuwelijk.”

Lock is ook voorzitter van het College van Omroepen. Hoe denkt hij dat het straks zal gaan als Akwasi en Karkens daarbij aanschuiven? „Als je zelf onderdeel bent geworden van het bestel, moet je je daarnaar gedragen. En als je effectief je nieuwe geluid wil laten horen, zul je toch moeten samenwerken.” Iedere aspirant-omroep moet wennen aan Hilversum, zegt Lock. „Maar ze zijn van harte welkom om bij de EO langs te komen, voor advies. We bouwen samen aan een pluriforme samenleving.”

Omroepplannen

Beide nieuwe omroepen hebben dinsdag hun ledenlijst ter controle voorgelegd, om te kijken of ze inderdaad de benodigde 50.000 leden hebben. Op 1 februari moeten ze hun plannen indienen. Op 1 augustus beslist de minister van media of ze erin komen. In de tussenliggende tijd geven drie instanties hierover advies aan de minister: de NPO, de Raad voor Cultuur (RvC) en het Commissariaat voor de Media (CvdM).

Kijken die ook naar de journalistieke mores van de nieuwelingen? De CvdM-woordvoerder: „We worstelen daar wel mee, maar uiteindelijk gaan wij niet over de inhoud. Wij kijken alleen of er voldoende leden zijn en of de omroep onderscheidend genoeg is.” De NPO-woordvoerder zegt dat het centraal bestuur vooral achteraf toetst of programma’s wel aan de journalistieke codes en de publieke waarden voldoen. Een omroep kan dan op de vingers getikt worden, met als uiterste consequentie het inhouden van zendtijd en het daaraan verbonden geld.

Lees ook: ‘Liever quota dan een Divibokaal’

Joop Daalmeijer, die de RvC adviseert over omroepzaken: „Onze vraag is vooral: is het wel aanvullend op het bestaande aanbod? Verschilt Ongehoord Nederland wel genoeg van WNL?” En over Omroep Zwart: „Moeten de bestaande omroepen niet eigenlijk doen wat de nieuwe omroepen gaan doen? Eigenlijk is het raar dat er een aparte omroep komt voor diversiteit. De politiek zou omroepen daar eigenlijk toe moeten dwingen, door het als subsidie-eis op te nemen, zoals dat ook in de cultuur gebeurt.”

Daalmeijer verwijst naar een eerdere, vijfjaarlijkse evaluatie van de publieke omroep, waarin staat dat de „culturele diversiteit” van de omroepen onvoldoende is. En dat de omroepen onvoldoende de gehele Nederlandse bevolking representeren, „naar levensbeschouwing, religie, politieke overtuiging en culturele achtergrond etc.” Pogingen tot verbeteringen zijn te traag en te moeizaam.

Akwasi en Omroep Zwart wilden niet meewerken aan dit artikel.