Zzp’er vastgelopen tussen de blauwe enveloppen door falende schuldhulp

Zap Het nieuwe Pointer (v/h Monitor) koppelt goede onderzoeksjournalistiek aan persoonlijk verhalen. Over zzp’er Johan Knolle met zijn belastingschuld, of de Tunesische tiener Liyed die het geluk zocht in Europa.

Joland Knolle tussen de enveloppen in Pointer.
Joland Knolle tussen de enveloppen in Pointer. KRO-NCRV

Had er nu echt geen minder suffe programmanaam bedacht kunnen worden dan het anglo-betekenislege Pointer? Eind 2019 werd Brandpunt (een naam waarin veel samenkomt) door KRO-NCRV ingeruild voor het als datajournalistiek platform opgerichte Pointer. Nu moet ook het fraai benaamde De Monitor onder deze non-naam verder. Er zal wel over vergaderd zijn.

Maandagavond was de eerste Pointer-Monitor, waarin gelukkig bleek dat de nieuwe vlag de lading niet heeft aangetast. De redactie had blootgelegd dat bij twee derde van de Nederlandse gemeenten de schuldhulpverlening aan ondernemers niet op orde is. Zo krijgen ze vaak ten onrechte te horen dat ze met hun onderneming moeten stoppen, voor ze in aanmerking komen voor schuldsanering. In een land met een steeds verder zzp-gedreven economie is dat ernstig; in het licht van de harde klappen die ondernemers in de coronacrisis krijgen is het ronduit alarmerend.

Ook als Pointer combineert De Monitor streng uitzoekwerk met mooie portretten. Joland Knolle sprong eruit, een man die deels was afgekeurd en tien uur per week als zelfstandige contactlenzenspecialist werkte. Hij liep een belastingschuld op, zocht hulp, maar kreeg nul op het rekest. Uiteindelijk durfde hij acht maanden zijn post niet open te maken. Aan het eind van de aflevering leek er een oplossing in zicht en haalde Joland armenvol door oud vocht aangetaste poststukken uit de brievenbus bij zijn kleine woonschip. Hij moest de enveloppen van elkaar peuteren om ze te kunnen sorteren. „Het is allemaal blauw”, verzuchtte hij.

Het was de tweede sterke journalistieke uitzending van Pointer in een week. Donderdag was er al Verloren jongens, een korte documentaire die leunde op slim datajournalistiek onderzoek. Als Bellingcatters op het Mediapark gebruikten de Pointer-journalisten een reeks online bronnen (vooral Facebook) om een sterk verhaal te vertellen. Daarin werden de gangen nagegaan van ene Liyed, een Tunesische tiener die jaren door Europa trok. In elke stad tussen Bari en Stockholm ontmoette hij Facebook-vrienden, maar nergens kon hij blijven – Tunesië is immers een ‘veilig land’. Teruggestuurd werd hij niet, omdat hij minderjarig is.

Verslaggever Tom Kleijn hoorde hoe minderjarigen als Liyed in een niemandsland vol kleine en soms minder kleine criminaliteit belanden en vanuit Nederland naar België reizen om daar het verslavende anti-epilepsiemiddel Rivotril te scoren.

Mooi en verdrietig waren de beelden die de Tunesische journalist Hamdi Ben Ahmed maakte in Liyeds afgelegen geboortedorp. De vader van de jongen vertelde dat hij bij verschillende mensen geld had geleend om een mensensmokkelaar voor zijn zoon te regelen – die had gedreigd met zelfmoord als iemand zou proberen hem tegen te houden. Want je kon beter dood zijn dan in zijn dorp te moeten leven.

Dakloos, handel in middelen

Liyeds broertje, nu veertien jaar, vertelde hupsend van het ene jongensbeen op het andere hoe al je problemen opgelost zijn als je Italië eenmaal bereikt. „Ze geven je eten, kleren en drinken. Je kunt daar studeren. Hier krijgen we les van bejaarden die ons slaan met een stok.”

Wat hij niet wist, was dat er achter de fraaie Facebook-posts van zijn broer een verre van rooskleurige waarheid schuilging. Kleijn vond Liyed uiteindelijk in Straatsburg, waar de jongen dakloos was en leefde van diefstallen en wat handel in ‘middelen’ – zijn Tunesische familie had geen idee.

Zo gebruikte Pointer moderne middelen om een verhaal te vertellen dat zo oud is als de wereld: over de droom van een beter leven dat altijd als je het bijna bereikt denkt te hebben, toch weer wat verder weg blijkt te liggen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.