‘Niemand’ wil de avondklok. Maar hij komt er misschien toch

Avondklok Opnieuw overweegt het kabinet om een avondklok in te voeren. Het effect is onzeker, en de Kamer en burgemeesters zijn kritisch.

Foto KEES VAN DE VEEN / ANP

De maatregel waar volgens Mark Rutte „niemand op te zit te wachten” ligt plotseling weer op tafel. Het kabinet kijkt namelijk „heel serieus” naar de invoering van een avondklok in de strijd tegen het coronavirus, zo maakte de premier dinsdag bekend op een persconferentie.

Hoewel het aantal gemelde besmettingen en ziekenhuisopnames licht dalen, is er in het kabinet grote bezorgdheid dat de ‘Britse’ mutant van het virus zich snel in Nederland kan gaan verspreiden. Rutte sprak van „een ernstige situatie”.

Lees meer over de coronacijfers: Er zijn lichtpuntjes. Maar het gaat heel langzaam

Dat het kabinet de lockdown met drie weken zou verlengen was al dagen duidelijk, omdat de besmettingscijfers nog te hoog liggen. Maar dat op korte termijn een serieuze verzwaring dreigt kwam dinsdag als een verrassing.

Zeer gealarmeerd

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) klonk zeer gealarmeerd en zei dat hij verwacht dat het niet de vraag is óf de Britse variant in Nederland de overhand zal krijgen, maar wanneer: „Het kan heel snel heel veel erger worden.”

Extra maatregelen als een avondklok moeten ervoor zorgen dat de verspreiding van de Britse variant, die veel besmettelijker is dan het ‘gewone’ virus, wordt vertraagd.

In het voorstel dat in het kabinet is besproken mag niemand meer na ’s avonds 20.00 uur zonder goede reden de straat op, zeggen bronnen. Er zouden alleen uitzonderingen gaan gelden voor mensen die bijvoorbeeld naar hun werk moeten reizen.

Maar of de avondklok er ook daadwerkelijk komt, en zo ja welk effect die heeft op de virusverspreiding, is nog onzeker. Politiek ligt de maatregel zeer gevoelig: in november steunde een ruime meerderheid van de Tweede Kamer nog een motie van de PVV tégen een avondklok.

PVV en FVD zijn tegen

De PVV en Forum voor Democratie zijn sowieso tegen en noemden de maatregel dinsdag op Twitter „disproportioneel” en „totalitair”.

Bij de linkse oppositie, die tot dusver altijd kon meegaan in strengere maatregelen van het kabinet, leven serieuze twijfels. GroenLinks, SP en PvdA zeggen steeds: we sluiten gezien de ernst van de crisis geen enkele maatregel tegen het virus uit. Maar ze vrezen de sociale gevolgen van de avondklok.

Ook de coalitie en het kabinet zijn verdeeld. De liberale coalitiepartij D66 heeft principiële bezwaren en vindt een avondklok een te grote vrijheidsbeperking. Begin november voerde het kabinet er felle discussies over die diepe wonden sloegen in de onderlinge verhoudingen tussen ministers. Rutte voelt ook „weerstand”, zei hij, maar zegt dat het kabinet „nu niet de luxe heeft maatregelen af te voeren”.

Lees over de discussie in november: Na tien uur niet meer op straat, gaat dat te ver?

Het OMT pleitte er al eerder voor

Een nieuw spoedadvies van het Outbreak Management Team (OMT) kan extra druk zetten om de avondklok in te voeren. Het OMT heeft die sinds september al een paar keer gesuggereerd, ook in zijn jongste advies aan het kabinet. De experts van het OMT denken dat een avondklok onnodige uitstapjes en huisfeestjes onder vooral jongeren kan ontmoedigen. De meerderheid van de besmettingen vindt nog altijd thuis plaats.

De vraag is welk effect de avondklok echt heeft. Afgelopen najaar berekende het RIVM dat de maatregel het reproductiegetal R met ongeveer 0,2 omlaag kan brengen. Maar toen waren bijvoorbeeld de winkels en bioscopen nog open. Het effect binnen de huidige lockdown wordt nog berekend, zegt een woordvoerder. Het spoedadvies met deze berekeningen wordt uiterlijk komend weekend verwacht.

Het OMT-advies zal ook burgemeesters moeten overtuigen van de avondklok. In het Veiligheidsberaad van burgemeesters maandag werden twee grote bezwaren gezien, zeggen bronnen: de sociale impact en de handhaving. Alle vormen van bezoek in de avond verbieden is voor mensen heel ingrijpend bovenop de zware lockdown die al geldt, vinden veel burgemeesters: het zou het isolement van kwetsbaren en eenzame ouderen versterken.

Handhaving lastig

Daarnaast hebben burgemeesters twijfels over de handhaving van de avondklok. Het lijkt voor agenten en boa’s overzichtelijk als ’s avonds laat niemand meer op straat mag komen, maar er zijn dus alleen al voor mensen die ’s avonds werken uitzonderingen nodig. De politiebonden spraken zich dinsdag ook tegen de avondklok uit omdat die moeilijk te handhaven zou zijn.

Bronnen rond het kabinet zeggen dat de discussie over een avondklok niet op zichzelf staat en ook kan helpen andere maatregelen eerder terug te draaien. Zo zou een avondklok kunnen bijdragen aan het eerder openen van de scholen.

Nu er toch langer maatregelen nodig zijn, is een schepje erbovenop met een avondklok niet onlogisch, vindt premier Rutte. „Er is veel voor te zeggen dat we zolang de lockdown duurt het maximale doen.”