Opinie

Luisteren naar ‘jouw’ politicus

Floor Rusman

Sommige beelden kan ik blijven terugkijken. Het filmpje bijvoorbeeld van boze Trumpsupporters die voor het Capitool de apparatuur van persbureau AP te grazen nemen: ze trappen camera’s en microfoons omver, geven ze ervan langs met een vlag en besproeien ze met water.

Het filmpje riep veel boosheid op, maar ik vond het zelf vooral tragisch. Deze mensen geloven écht dat de verkiezingen gestolen zijn en dat de pers bestaat uit kwaadaardige handlangers. Wat moet dat bedreigend voelen.

Toen Trump aan de macht kwam, wezen veel commentatoren (wetenschappers, politici, journalisten) op de ‘legitieme grieven’ van zijn achterban. Trumps kiezers wilden minder immigratie/vrijhandel/genderneutrale toiletten, maar waren genegeerd door de links-liberale elite. Het populisme is het antwoord op een democratisch tekort, zo klonk het, en mogelijk ook een oplossing ervoor.

Terwijl de commentatoren de grieven van de boze burger ontleedden en met oplossingen kwamen, was Trump zelf bezig met iets anders: het creëren van nieuwe grieven, bijvoorbeeld over liegende media of frauduleuze verkiezingen.

Trump is niet, zoals sommigen hoopten, de ambassadeur van zijn kiezers. Hij is juist hun grootste vijand, want hij plantte gedachten in hun hoofd die onwaar zijn maar wel een hardnekkige woede veroorzaakten. Die woede is na 20 januari niet verdwenen.

In Nederland gebeurt iets vergelijkbaars, maar op kleinere schaal. Thierry Baudet, die bij aanvang van zijn politieke carrière nog oprechte zorgen leek te hebben over het democratisch tekort van internationale verdragen, liegt er tegenwoordig ook op los. Neem zijn optreden met compagnon Van Haga zondag bij Op1. Ze verkondigden dat mondkapjes zinloos zijn, dat er bij coronalijders onder de 70 „niets aan de hand” is, dat lockdowns volgens de WHO niet werken, en dat het aantal besmettingen niet exponentieel groeit omdat niet iedereen er heel ziek van wordt. Al deze dingen zijn onwaar, maar werden door de presentatoren niet weersproken. Stel je voor dat je ze als kijker allemaal gelooft! Hoe kwaad moet je dan wel niet worden? En hoe verbitterd als er niet naar ‘jouw’ politici wordt geluisterd?

Populistische leiders kunnen nuttig zijn als ze inderdaad, zoals de welwillende commentatoren hoopten, bestaande woede kanaliseren. In plaats daarvan bezorgen mensen als Trump en Baudet hun kiezers een nieuw woedeprobleem dat nooit zal worden opgelost, omdat het is gebaseerd op leugens. Daarom vond ik het filmpje van de AP-belagers zo tragisch. Ik zag verspilling: van al die onterecht opgeroepen emoties en van de tijd die, in plaats van aan problemen, aan verzinsels wordt besteed.

Floor Rusman (f.rusman@nrc.nl) schrijft elke woensdag op deze plek een column.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.