Opinie

In Scandinavië speelt de mens

In een nieuwe Deense film en Zweedse serie gaan de personages een sociaal experiment aan: een spel dat vervolgens gierend uit de klauw loopt. De invloed van Lars von Trier is duidelijk te zien.

Peter de Bruijn

Een hoogtepunt van het komende filmjaar belooft de nieuwe film te worden van de Deense regisseur Thomas Vinterberg, Druk (‘Dronken’) – internationaal uitgebracht als Another Round. De film met Mads Mikkelsen in een hoofdrol gaat over een groep vrienden die op een wetenschappelijke theorie stuiten dat de mens zou lijden aan een te laag alcoholniveau in het bloed. De mannen willen zien of hun leven inderdaad beter gaat met een consequente, steeds grotere hoeveelheid drank op.

De film sleepte in december alle belangrijkste prijzen in de wacht bij de European Film Awards, maar zal vanwege Covid vermoedelijk pas in juni in de bioscopen komen. Tot die tijd is er in ieder geval de comedyserie Love & Anarchy van de Zweedse filmmaker Lisa Langseth; de meest originele en grappige serie die momenteel te vinden is op Netflix. In Love & Anarchy begint consultant Sofie een kantoor-romance met de jonge IT-medewerker Max op de burelen van een literaire uitgeverij. Maar het is een kantoor-romance met een twist: de twee geven elkaar bizarre opdrachten. Maak ruzie met iemand. Loop de hele dag achteruit. Kom gekleed als Cyndi Lauper naar kantoor.

Love & Anarchy en Druk zijn twee Scandinavische komedies die eigenlijk draaien om een vergelijkbaar uitgangspunt. Zowel in de serie als de film beginnen de personages met elkaar een sociaal experiment, een spel dat vervolgens uiteraard gierend uit de hand loopt. Dat kan toeval zijn, maar is dat vermoedelijk niet. Wellicht zijn de welvarende, egalitaire en fatsoenlijke Scandinavische landen gewoon zo áf dat er weinig andere situaties meer denkbaar zijn met voldoende komisch en dramatisch potentieel. Makers moeten wel hun toevlucht zoeken in films over personages die een spel met elkaar aangaan. De naakte strijd om het bestaan is elders.

Meer direct is er de invloed van Lars von Trier. Lisa Langseth is een groot bewonderaar van haar Deense collega. Ze schreef in november 2018 een lofzang op zijn films voor de Zweedse website Point of View. Love & Anarchy is duidelijk geïnspireerd op zijn werk. Von Trier heeft in tal van films gewerkt met spel-elementen – van The Idiots waarin brave burgers zich voordoen als geestelijk gehandicapten tot The Five Obstructions, waarin hij een bevriend regisseur een reeks ingewikkelde film-opdrachten geeft. Alleen met behulp van zelfgemaakte obstakels kan er volgens Von Trier in een film echt iets gebeuren. Zonder wrijving geen glans. Maar in een volledig liberale samenleving moet de filmmaker de obstakels zelf opwerpen. Elk kunstwerk is een spel van de maker met eigen zelfbedachte regels. Maar dat wordt bijna nooit zo expliciet gemaakt als in de films van Lars von Trier.

Von Triers provocaties zijn bepaald onmodieus. Hij is vanwege films als Antichrist nogal eens van vrouwenhaat beschuldigd. Maar Langseth prijst hem juist voor zijn complexe, ondoorgrondelijke en nimmer zoetsappige vrouwelijke personages. Het spel in Love & Anarchy is veel lichter dan de hindernisbanen in Von Triers duistere wereld, maar het is wel onderdeel van hetzelfde spel.

Peter de Bruijn is filmrecensent.