Trumps vrienden nemen afstand van hem, op heel persoonlijk én landelijk niveau

Trumps laatste week Politici, prominenten en bedrijven nemen na de bestorming van het Capitool afstand van Trump, ook in zijn eigen partij.

President Donald Trump bezoekt de (onvoltooide) grensmuur tussen de Verenigde Staten en Mexico in Alamo, Texas, op 12 januari. Het was zijn eerste publieke optreden sinds de rellen van 6 januari.
President Donald Trump bezoekt de (onvoltooide) grensmuur tussen de Verenigde Staten en Mexico in Alamo, Texas, op 12 januari. Het was zijn eerste publieke optreden sinds de rellen van 6 januari. Foto Carlos Barria / Reuters

Vier jaar lang was Donald Trump de grote magneet op rechts. Niemand kon zich aan zijn aantrekkingskracht onttrekken, en wie dat toch probeerde werd of door hem ontslagen of afgestraft door de Republikeinse kiezers.

Na de gesmoorde opstand van vorige week woensdag, de dodelijke stormloop van Trump-aanhangers op het Capitool, is het alsof de polen zijn omgekeerd. Politici, bedrijven en instanties wenden zich af van de president en diens politieke getrouwen.

De uittocht gaat van een heel persoonlijk niveau tot aan de landelijke politiek. Op het eerste vlak kreeg Trump maandag een pijnlijke afwijzing toen Bill Belichick, de legendarische coach van footballteam New England Patriots, alom bekend als vriend van de president, weigerde de Medal of Freedom in ontvangst te nemen die Trump voor hem had klaar liggen.

„Na de tragische gebeurtenissen van vorige week is besloten niet door te gaan met dit eerbetoon”, aldus Belichick over zijn weigering van de hoogste civiele onderscheiding.

Het politieke cordon dat zijn kabinet en de Republikeinse Partij de afgelopen jaren rond Trump hadden opgetrokken, begint ook barsten te vertonen. Ministers als Elaine Chao (Verkeer), Betsy DeVos (Onderwijs) en Chad Wolf (Binnenlandse Veiligheid) stapten op. Amerikaanse media berichtten dit weekend dat Trumps juridische raadslieden hem niet zouden willen verdedigen als het tot een nieuw impeachment-proces mocht komen. De hoogste juridische adviseur van het Witte Huis, Pat Cippolone, zou sinds woensdag niet meer met Trump hebben gesproken.

Meer Republikeinen kritisch

Bij het impeachment-proces van een jaar geleden, over Trumps telefoongesprek met de Oekraïense president, was er slechts één Republikeinse senator die met de Democraten tegen de president durfde te stemmen. Sinds woensdag nemen veel meer Republikeinen afstand.

Zo kreeg senator Mitt Romney gezelschap van collega’s als Pat Toomey, Lisa Murkowski, Richard Burr, en zelfs de Trump-trouwe Tom Cotton. Ook Afgevaardigden Liz Cheney, Adam Kinzinger en Fred Upton zeiden dat hun partij afscheid moet nemen van Trump.

De vraag is wat die strengere houding betekent voor hun stemgedrag, deze woensdag in het Huis van Afgevaardigden, waar moet worden besloten of het article of impeachment (de aanklacht) wordt doorgezonden naar de Senaat in de hoop op een afzettingsproces tegen Trump.

Vooralsnog lijkt de Republikeinse Partij niet geneigd naar het pijpen van de Democraten te dansen. Een poging van de Democraten om vicepresident Mike Pence en een meerderheid van het kabinet te dwingen Trump af te zetten middels het 25ste amendement op de grondwet, is in ieder geval afgeslagen. Pence wil daar niet aan meewerken, zo liet hij in een brief aan de Democratische leider Nancy Pelosi weten. Een meerderheid van het Huis drong daar dinsdagavond niettemin bij de vicepresident op aan.

Pence, fel bekritiseerd door Trump omdat hij niet wilde helpen bij het verhinderen van het aantreden van Joe Biden, was vorige week een doelwit van de meute in het Capitool. „Hang Pence op”, scandeerden zij. Inmiddels lijken Trump en Pence het te hebben bijgelegd. Maandagavond spraken ze elkaar voor het eerst sinds de bestorming. Volgens een persverklaring was het een „goed gesprek”.

Het meest gehoorde argument onder Republikeinen tegen impeachment luidt: wat is het nut nog van het afzetten van een president die nog maar een week op zijn post zit? Zeker gezien het gegeven dat de procedure daarvoor waarschijnlijk niet eens kan worden afgerond voordat Biden wordt beëdigd op 20 januari. Trump kan echter ook na zijn aftreden nog door de Senaat berecht worden en zou bij veroordeling uitgesloten worden van een nieuwe gooi naar het presidentschap, in 2024.

Geen donaties meer

Van een andere orde zijn maatregelen van bedrijven die Trump en diens bondgenoten de rug toekeren. Golfbond PGA schrapte Trumps golfbaan in Bedminster van de officiële kalender. Uitgeverij Simon & Schuster zegde een boekcontract op met Josh Hawley, de senator die triomfantelijk zijn vuist balde naar de demonstranten bij het Capitool, en die binnen in de vergadering weigerde Joe Bidens overwinning zonder meer te bezegelen – ook na de gewelddadige bestorming van het parlementsgebouw.

Trump en verschillende bondgenoten zijn de afgelopen week van sociale media als Twitter, Snapchat en Facebook verwijderd. Dinsdagavond schortte ook YouTube het videokanaal van de president op. Enkele grote bedrijven hebben bekendgemaakt dat zij geen geld meer zullen geven aan Republikeinse campagnes. Amazon, General Electric, Marriott en kabelbedrijf Comcast legden daarbij specifiek een verband met hun politieke opstelling. Zij zullen geen geld meer doneren aan politici die hebben geweigerd Bidens verkiezingsoverwinning te accepteren. Andere bedrijven zetten álle politieke donaties voorlopig stil, zoals Coca-Cola, telefoonbedrijf AT&T, bezorgservice UPS, banken als JPMorgan Chase en Citigroup.

Het is de vraag hoe betekenisvol deze commerciële stellingname is, en hoe lang die wordt volgehouden. Na de dood van George Floyd in mei betuigde het ene na het andere bedrijf solidariteit met de doelstellingen van protestbeweging Black Lives Matter. Techbedrijven beloofden geen technologie meer te leveren aan ‘onderdrukkende’ instanties.

IBM staakte de levering van programma’s voor gezichtsherkenning aan de politie. Maar binnen een maand kwamen er al berichten dat het IT-bedrijf nog altijd politiekorpsen voorzag van technologie voor ‘voorspellende opsporing’, waarvan advocaten zeggen dat er structureel etnische profilering aan te pas komt.