Beeld uit de documentaire ‘Time’.

Foto Amazon Prime Video

Interview

De Amerikaanse droom is een gevangenis

Interview | Garrett Bradley, documentairemaker ‘Time’ is een uitzonderlijk verslag van een Afro-Amerikaanse familie die 21 jaar vecht voor de vrijlating van hun echtgenoot en vader. Regisseur Garrett Bradley won er deze week alweer een prijs voor.

Het begon als een kortfilm. En vlak voordat regisseur Garrett Bradley (1986) de montage indook kwam haar hoofdpersoon Fox Rich met een plastic zak met mini-dv-tapes aanzetten. Honderd uur aan homemovies, gedraaid in de 21 jaar dat ze gescheiden leefde van haar echtgenoot Robert, die een gevangenisstraf van zestig jaar uitzat. „Dat was zowel mijn grootste nachtmerrie als een droom die uitkwam”, vertelt Bradley aan de telefoon, een paar uur voor haar film Time deze week de New Yorkse Gotham Award voor Beste Documentaire zou krijgen, een van de vele prijsrondes die als graadmeter voor de Oscars worden beschouwd. Het was een voorlopige eindzege, bijna een jaar nadat Time na zijn wereldpremière op het filmfestival van Sundance werd bekroond met de prijs voor Beste Regie.

Time is nu streaming te zien op Amazon Prime Video en een uitzonderlijk document. Een mensenleven samengevat in minder dan negentig minuten. Een sfeervol, in poëtisch zwart-wit gedraaid en hoogstpersoonlijk verslag van een gezin in Louisiana met zes opgroeiende kinderen, van een vrouw met een missie die ondertussen ook nog carrière maakt. En een filosofische bespiegeling over tijd. Over je tijd uitzitten in de gevangenis. Over hoe de tijd in cirkels draait. Over hoe je gezamenlijke herinneringen opbouwt als je van elkaar gescheiden bent. En over hoe je – want de film heeft een heuse suspenseboog, lukt het om Robert vervroegd vrij te krijgen of niet – de tijd kunt opheffen en verlossen.

Time begon als een ‘zusterfilm’ van mijn kortfilm Alone (2017; te zien op YouTube). Eveneens een film over een liefdesrelatie van een jonge vrouw met een man achter tralies”, aldus Bradley. „Fox was eigenlijk een bijfiguur in die film, een van de 2,3 miljoen Afro-Amerikaanse mensen wier levens getekend zijn doordat een geliefde of familielid in de gevangenis zit. De reden waarom ze aan een eigen film wilde meewerken was omdat ze dacht dat haar verhaal hoop kon bieden aan al die anderen.”

Verbondenheid

Hoop, geloof, en liefde. Het lijken versleten begrippen, maar in Time zijn ze springlevend. Ze houden het gezin aan de gang. Maar Bradley heeft het liever over drie andere pijlers onder haar film: „Verbondenheid, dat wil zeggen hun vermogen om al die tijd als gezin bij elkaar te blijven ondanks alle obstakels op hun weg.” Toen het stel begin twintig was en voor hun pas gestarte onderneming faillissement dreigde probeerden ze bij wijze van wanhoopsdaad een bank te overvallen. Fox werd tot 13 jaar veroordeeld en kwam na drieënhalf jaar vrij; Rob sloot een verkeerde deal en kreeg zestig jaar zonder voorwaardelijke vrijlating.

„En ja liefde ook, zeker”, vervolgt ze. „Maar misschien nog wel belangrijker is individualisme. Dat je van jezelf kunt houden. Eigenwaarde hebt in een systeem dat erop gericht is om het individu af te breken, zijn persoonlijkheid uit te wissen, en iemands charisma en eigenheid terug te brengen tot een statistisch gegeven.”

Dat dat intieme en particuliere verhaal zo universeel aanspreekt, verbaast haar niet echt: „Alles wat we op een persoonlijk niveau meemaken is tot op zekere hoogte ook een gedeelde emotie en ervaring. Want alles wat we doen heeft een na-ijleffect. Maar het komt ook door het alomvattende thema van de Amerikaanse droom. Fox krijgt op jonge leeftijd zeer stellig van haar moeder te horen dat de Amerikaanse droom écht is. Maar de tragiek is natuurlijk dat de Amerikaanse droom ook de grote antagonist in haar verhaal is. Want hun helletocht door het Amerikaanse industriële gevangenissysteem komt ook door het inherente racisme dat mensen van kleur juist van die droom uitsluit. De Angola Louisiana State Penitentiary waar Robert gevangen zit, ontleent zijn naam aan de plantagegrond waar hij op is gebouwd. Het Amerikaanse gevangenissysteem is een voortzetting van de slavernij.”

Hardnekkige mythe

De Amerikaanse droom zelf is ook een gevangenis, denk ze. „Dat die mythe zo hardnekkig is, komt ook doordat hij kneedbaar is. Iedereen jaagt zijn eigen versie na. Maar het is ook iets wat Fox voor haar gezin, haar gemeenschap terug wil veroveren. Dat is misschien nog wel wat het sterkste uit haar homemovies spreekt. Natuurlijk wilde ze tastbare herinneringen creëren voor Rob. En is het een vorm van therapie.

„Maar die beelden overstijgen dat ook. Het zijn nieuwe beelden en symbolen, nieuwe voorbeelden van hoe een zwart gezin, een gelukkig zwart gezin eruit kan zien. In de Amerikaanse context, waarin deze verhalen ondergerepresenteerd zijn, naar de marge verbannen, of zelfs uitgewist, is het zwarte familiearchief het enige tastbare wat we hebben. Dat raakt ook aan het thema van mijn kortfilm America (2019), een reflectie op Lime Kiln Club Field Day (1914), de oudste overgeleverde film met een geheel zwarte cast. Het maken van homemovies, een vorm van zelfrepresentatie, is ook een politieke daad.”

Time is te zien op Amazon Prime Video. Alone (2017) en The Earth is Humming (2018) zijn te zien op YouTube. Een installatieversie van Bradleys korte film America (2019) is tot 21 maart te zien in het MoMA in New York.