Groepstherapie op TikTok

Sociale media Jongeren delen hun trauma’s in video’s op het sociale netwerk TikTok. Wat zit er achter deze trend?

Toxische relaties, misbruik, mishandeling, discriminatie. Jongeren besloten het afgelopen jaar op het sociale netwerk TikTok massaal hun jeugdtrauma’s met de rest van de wereld te delen.

Zo vertelt een jongen hoe hij erachter kwam met zijn moeder te zijn getrouwd - hun familie had al die tijd gelogen over hun ware identiteit. Een ander vertelt dat hij vanwege zijn geaardheid het huis uit werd gezet door zijn homofobe vader, maar er later achterkwam dat diezelfde vader via Craigslist bij de vleet vreemdging met andere mannen.

Het zijn stuk voor stuk hartverscheurende verhalen die door miljoenen TikTok-gebruikers werden bekeken en geliked. Wat bezielt de jongeren om zo publiekelijk hun hart uit te storten?

Lees ook dit achtergrondverhaal over het dreigende Amerikaanse verbod op TikTok: Opeens zijn de dartele dansjes van TikTok verdacht

De video’s zijn grotendeels terug te voeren op één trend die deze zomer viraal ging onder de naam ‘Bad Romance’. Gebruiker Grace Groski (die inmiddels bijna 600.000 volgers heeft), zong een stuk van het refrein van Lady Gaga’s hit Bad Romance, van laag naar hoog, in zeven verschillende toonhoogten. Wat bedoeld was als kans om haar zangkunsten aan de wereld te tonen, werd een vehikel voor, op het moment van schrijven, ruim 74.000 mensen om in zeven stappen hun diepste trauma’s en (familie)geheimen bloot te leggen.

700 miljoen gebruikers

Zulke aantallen zullen voor mensen bekend met TikTok geen verrassing meer zijn. TikTok werd in 2016 in Beijing opgericht door techbedrijf ByteDance (toen nog onder de titel A.me en later in China met de naam Douyin). In augustus 2020 maakte het platform bekend wereldwijd bijna 700 miljoen actieve gebruikers te hebben en meer dan twee miljard downloads van de app te hebben geregistreerd.

Toch is het gevoel van anonimiteit op TikTok de belangrijkste reden die mensen geven voor het delen van persoonlijke ontboezemingen op het platform, blijkt uit de reacties die zij achterlaten onder hun video’s. Dat gold ook voor de Amerikaanse realityster Abbi Murphy, die met kerst een video deelde over het aanhoudende getreiter van haar familieleden tijdens een zoomcall. Ze is het zwarte schaap van de familie, en dit keer hadden de pestkoppen het op haar uiterlijk en krullen voorzien. „Nog vóór iemand ‘hoe is het?’ zei of me een fijne kerst wenste, werd ik al uitgescholden en uitgelachen. Toen heb ik boos opgehangen”, vertelt ze per mail. Ze begon te huilen, maar had geen plek of persoon om haar verdriet mee te delen. Dus greep ze haar mobiele telefoon en deed – met gedroogde ogen – haar verhaal.

Murphy is verre van anoniem na deelname aan Bravo’s Below Deck, een realityshow over de crew aan boord van een superjacht. En ouders, tantes, ooms en andere familieleden weten haar op sociale netwerken als Instagram en Twitter goed te vinden. Maar op TikTok, dat bijna alleen door jongeren wordt gebruikt, heeft ze naar eigen zeggen „een plekje voor zichzelf”.

Contra-intuïtief

Het klinkt contra-intuïtief, op een platform met zoveel gebruikers. „Maar juist dat volume kan je een gevoel geven dat je slechts een druppel in een grote emmer bent”, zegt Joanna Lovinger, een Amerikaanse familietherapeut, verbonden aan Psychology Today, die gespecialiseerd is in het gedrag van kinderen op sociale media. Het voelt veilig om een verhaal te vertellen aan vreemden, als je weet - of denkt - dat de mensen over wie het verhaal gaat, het toch niet zullen zien.

Lees ook dit onderzoeksverhaal over content moderatie op TikTok: Jonge kinderen zitten graag op TikTok. Maar hoe veilig is het daar?

Volgens Lovinger leent TikTok zich bovendien goed voor het delen van intieme en zware content, omdat het elementen van groepstherapie simuleert. Doordat video’s op TikTok telkens herhaald in een loop, of lus, worden afgespeeld, „ deel je als het ware je trauma steeds opnieuw”, zegt Lovinger. „Mensen reageren daar weer op en delen wellicht hun eigen verhaal, ook weer in loops, en zo stel je jezelf en anderen steeds opnieuw bloot aan de heftige gebeurtenis. Een therapeutische tool die erg effectief kan zijn. Soms is zelfs alleen het hardop uitspreken al genoeg om te zorgen dat de intensiteit van een gebeurtenis krimpt.”

Dat zoveel anderen je al voor gingen, werkt hetzelfde als in groepstherapie. „Het geeft je moed om jouw ervaringen ook te delen. Je herkent jezelf in het verhaal van een ander en voelt je daardoor niet meer zo alleen in je pijn.”

Achter de schermen

Er zitten natuurlijk ook risico’s aan het delen van persoonlijke verhalen op internet. „Er hoeft maar één vervelende reactie of pesterige opmerking geplaatst te worden op een video en de ontvanger kan daar veel last van krijgen. Ook kunnen mensen met kwaad in de zin misbruik maken van je open- en kwetsbaarheid. En als familieleden toch je video te zien krijgen, dan kan dat achter de schermen uit de hand lopen”, somt Lovinger op.

Je trauma delen op sociale media moet bovendien niet verward worden met echte therapie. „Idealiter neem je de tijd om het trauma te verwerken en vraag je professionele hulp.” Maar, zegt Lovinger, „voor deze jongeren wegen de voordelen waarschijnlijk zwaarder dan de nadelen. Het plaatsen van de video start het genezingsproces, of kan je inzicht geven in waar je pijnpunten zitten. Je kan dan altijd later nog in therapie. In de Bad Romance-trend pikte ik zelfs iets opschepperigs op: kijk wat ik allemaal heb overleefd. En niet alleen heb ik het overleefd, ik heb er ook een geestige TikTok-video over gemaakt en heb mijn pijn dus omgezet in iets creatiefs.”