Opinie

Een rel omtoveren in een feest is een oud bestuurlijk gebruik

Bestuurders die hun verantwoordelijkheid nemen moeten beter beschermd worden. Zeker als ze een rel omkatten naar een feest. Een nieuwe Veiligheidscolumn van politiedeskundige Piet van Reenen.
Feestvierders in de wijk Scheveningen tijdens Oudejaarsavond.
Feestvierders in de wijk Scheveningen tijdens Oudejaarsavond. Foto Remco Koers / ANP

“Ik vergeef het u, want er is met uw steun en grote investeringen van velen in Duindorp een Oud en Nieuw neergezet zónder rellen, vechtpartijen, grootschalige vernielingen, gewonden, autobranden en confrontaties met de ME. U krijgt van mij niet alleen begrip, ik neem mijn pet voor u af!”. Andrea Prins, wijkagent uit Amsterdam neemt het op LinkedIn zo op voor de burgemeester van Den Haag.
Van Zanen heeft naar verluidt een Oud-en-Nieuwoptocht in de Haagse wijk Duindorp mogelijk gemaakt, een optocht die een demonstratie zou moeten zijn, maar blijkbaar in een feestje veranderde. Daarbij zou mogelijk sprake zijn geweest van een suggestie van de kant van de burgemeester dat een demonstratie een mogelijkheid was om toch gezamenlijk naar buiten te gaan. Een vaag verhaal nog, maar aanleiding tot kritiek op de burgemeester in de pers, op sociale media en goed voor vragen van Haagse gemeenteraadsleden.

Traditie

Het ombouwen van rellen in feesten heeft een lange traditie in ons land. De eerste waarvan ik weet, was die bij de Nacht van Assen, voorafgaande aan de TT races. De rellen daar werden vanaf 1973 veranderd in een feestnacht.

Ook in andere steden met periodieke rellen werden verwante initiatieven genomen. De onrust tijdens de oudjaarsnachten in Den Haag en Scheveningen, met als dieptepunt de dood van een jongen door een sabelprik van de politie in 1961, leidden tot de concentratie van vreugdevuren op enkele plaatsen in Den Haag en Scheveningen, waardoor de kerstboomgevechten en de rellen afnamen. Uit die ervaringen is het concept van „crowd control” ontstaan dat op veel plaatsen wordt toegepast. Sommige van die arrangementen waren en zijn geformaliseerd en van vergunningen voorzien, andere bleven informeel. Andrea Prins heeft met wijkbewoners, verenigingen en gemeentelijke dienst in Amsterdam Noord zo’n initiatief genomen. Ze weet hoeveel werk erin gaat zitten en ze weet wat er toch allemaal mis kan gaan. Als het slaagt is er reden voor trots, gaat het mis dan zijn de rapen gaar.

Pet af

Van Zanen wordt nu aangevallen, in de „oude” media, op sociale media en in de lokale politiek. Andrea Prins neemt haar politiepet voor hem af. Een politieambtenaar neemt het publiekelijk op voor een bestuurder. Ze weet wat het is om verantwoordelijkheid te nemen, ze weet hoe belangrijk het is om bij Oud-en-Nieuwvieringen manieren te bedenken om geweld te voorkomen en ze weet hoe lastig en risicovol dat is bij deze door Covid gekleurde jaarovergang. Ze kent de kracht van de publiciteit als het misloopt en de meedogenloosheid ervan. Petje af voor de durf.

Nu is Van Zanen een robuuste man met een brede rug en de kritiek valt hier nog mee. Bovendien is het afleggen van verantwoording voor het openbare ordebeleid natuurlijk een schone en noodzakelijke zaak. Maar Prins maakt wel attent op een achterliggend probleem. Het probleem van de effecten van de voortdurende en vaak overdreven kritiek op bestuurders en uitvoerders. Er is weinig meer wat mensen nog goed kunnen doen.

Angst

Wie is nog bereid om het gehak, de overdrijving, de scheldpartijen en de karikaturen te verdragen. Wie gaat nog in publieke dienst als de oogst daarvan overbelasting is, beschimping, wantrouwen, media-aandacht, hinderlijk volgen, bezoeken aan het huisadres en zelfs de kans op een bom aan de voordeur. Het heeft maar een effect - het wekt angst op. En angst is een slechte raadgever. Het produceert behoedzaamheid, wegduiken, indekken voor kritiek, slechte beslissingen en vermijding van besluitvorming.
Vernieuwingsexperimenten en de durf om bij lastige dilemma’s de knoop door te hakken, het vertrouwen dat je in je beslissingen wordt gesteund, ook als ze een keer verkeerd uitpakken, verdwijnen naar de achtergrond, te riskant. Behoedzaam, zelfs angstig bestuur is het waarschijnlijke gevolg.

Onverstoorbaar

Een tweede effect is dat goede mensen de politiek en het bestuur gaan mijden. Vandaag zag ik een televisiebeeld van een minister die over het Binnenhof liep en werd gevolgd door een man die hem voortdurend met een mobiele telefoon filmde. De minister liep onverstoorbaar door. Maar het lijkt nergens op. De week daarvoor riep op het Binnenhof een demonstrant ‘pedofiel’ naar een andere ambtsdrager. Wie wil dat: dag en nacht werken en dan voor pedofiel worden uitgemaakt? En dat niet een keer maar als routine? Moet je daar tegen kunnen? Waaraan verdien je dat? Ik zou zeggen: doe het zelf maar.
Dat Andrea haar pet afneemt is een mooi gebaar, maar het is niet meer dan dat. Het is tijd om bestuurders en ambtenaren beter te beschermen tegen ongebreidelde publiciteit, beledigingen en bedreigingen. Er stond een politieman in de buurt van de man die “pedofiel” riep naar een minister, hij deed niets. Ik hoop dat het een uitzondering is, maar ik ben er niet gerust op.

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door deskundigen uit de politiewereld. Piet van Reenen was politieman, onderzoeker, directeur van de Politieacademie en hoogleraar politie en mensenrechten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.