Analyse

Kabinet wil lockdown verlengen, OMT suggereert verdere aanscherping

Coronamaatregelen Het kabinet zal bijna zeker de lockdown met drie weken verlengen. De Britse virusvariant maakt versoepeling onmogelijk.

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) komt zondag aan bij het Catshuis voor een overleg over nieuwe coronamaatregelen.
Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) komt zondag aan bij het Catshuis voor een overleg over nieuwe coronamaatregelen. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Nederland moest nog even „door deze zure appel heen bijten, voordat het weer beter wordt”, zei premier Mark Rutte (VVD) toen hij vier weken geleden een nieuwe lockdown aankondigde. De hoop was toen dat rond deze tijd versoepelingen mogelijk zouden zijn, zoals heropening van de scholen. Maar de toon op het Catshuisberaad zondag was somber. Het kabinet besloot daar volgens bronnen, op advies van het Outbreak Management Team (OMT), de huidige lockdown zeer waarschijnlijk met drie weken te verlengen, tot 9 februari. Dat heeft twee redenen: het aantal positieve tests en ziekenhuisopnames ligt nog veel te hoog en er zijn grote zorgen over de Britse virusvariant die ook in Nederland is aangetroffen.

Om te kunnen beginnen met versoepelen, zei Rutte eerder, zou Nederland terug moeten zijn op ongeveer 3.600 besmettingen en 10 IC-opnames per dag. Zulke getallen zijn, ondanks de strengste lockdown tot dusver, nog niet in beeld: afgelopen week waren er gemiddeld bijna 8.000 besmettingen en tussen de 30 en 40 IC-opnames per dag. Hoewel de aantallen langzaam dalen, is er nog geen „overtuigend effect” van de lockdown zichtbaar, constateerde het RIVM vorige week.

Seizoenseffect

Het kabinet weet niet hoe dat precies komt. De cijfers „zijn moeilijk te interpreteren”, zei minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) vrijdag. Het is mogelijk dat de feestdagen, momenten dat mensen elkaar meer opzoeken, een stagnatie van de daling hebben veroorzaakt. Ook kan er een seizoenseffect spelen: midden in de winter hebben luchtweginfecties altijd meer kans. De naleving van de maatregelen is ook minder. Zo reizen meer mensen dan bij de eerste lockdown vorig voorjaar naar kantoor, terwijl het dringende advies is om thuis te werken. „Misschien is dit wel het maximale wat eruit te persen valt”, verzucht een bron rond het kabinet over de nog altijd hoge besmettingscijfers.

Wat als een donkere wolk boven de komende weken hangt, is de onzekerheid over de Britse variant van het virus. Deze is aanzienlijk besmettelijker en kan het reproductiegetal R fors laten stijgen. Hoogleraar virologie en OMT-lid Marion Koopmans, die de variant in Nederland onderzoekt, zegt dat deze tot nu toe de oorzaak is van maximaal 5 procent van de besmettingen. „We zien nog geen grote clusters, maar we hebben kleine aantallen getest. Qua verspreiding zit Nederland zeker nog niet in de Britse situatie, maar het circuleert mogelijk al meer dan we zien. Je moet er sterk rekening mee houden dat de variant hier gaat doorzetten.”

‘Grote bezorgdheid’

In het OMT, dat vrijdag vergaderde, is met „grote bezorgdheid” over de Britse variant gesproken, zegt kinderarts Károly Illy. In het Verenigd Koninkrijk is de variant al zo wijdverspreid dat de ziekenhuiszorg dreigt te bezwijken. Het doet Illy terugdenken aan de beelden van overlopende IC’s uit Italië vorig jaar. „Toen kregen we hele verontrustende berichten uit Italië, nu krijgen we die uit Engeland.” Het enige lichtpuntje, zegt Koopmans, is dat de Nederlandse uitgangspositie iets beter is als het om de Britse variant gaat. „Toen die in september in Engeland opdook was daar geen strikte lockdown en was het in Londen stervensdruk. Nederland is al wel even in lockdown.”

De Britse variant is ook slecht nieuws voor het onderwijs, de eerste sector die het kabinet had willen heropenen. Het voortgezet onderwijs blijft sowieso ook drie weken langer dicht, zeggen bronnen. Of de basisscholen eerder kunnen openen, hangt af van nader onderzoek. Onderzoek in Engeland lijkt te suggereren dat de rol van kinderen bij de verspreiding van deze variant groter is dan bij het ‘gewone’ virus. Mochten de scholen over een paar weken weer open kunnen, dan verwacht kinderarts Illy dat meer voorzorgsmaatregelen nodig zijn. „Zeker op de middelbare scholen zou je dan een afstandsregel moeten hanteren.”

Scepsis over verdere lockdown

Het OMT heeft het kabinet gesuggereerd te kijken naar verdere aanscherping van de lockdown, zeggen bronnen, in een poging de besmettingen sneller omlaag te brengen en de Britse variant te neutraliseren. De adviseurs van het kabinet zien allereerst noodzaak voor een betere naleving van het huidige pakket. Zo noemt Illy het „ontzettend teleurstellend” dat nog te veel mensen naar hun werk reizen, terwijl daar relatief veel besmettingen plaatsvinden. „Daar schijnt weinig aan te doen te zijn richting werkgevers, maar dat zou je wel willen. Mensen nemen hun verantwoordelijkheid niet.” Verder denken de experts dat ook extra maatregelen nog kunnen helpen, zoals het sluiten van meer winkels en het instellen van een avondklok, om huisfeestjes in de avond te voorkomen.

Dat het kabinet dinsdag nog extra stappen zet is niet waarschijnlijk. Er heerst scepsis over wat bovenop de huidige zware lockdown nog mogelijk en wenselijk is. Vanwege de grote gevolgen voor ondernemers van de huidige maatregelen komt er een uitbreiding van het steunpakket.

Een avondklok is met dit besmettingsniveau „niet realistisch”, zegt een ingewijde, en bovendien moeilijk te handhaven. Ook van andere „nare maatregelen”, zoals een reisverbod of het volledig verbieden van bezoek thuis, blijft het kabinet liever nog weg.

Op de persconferentie dinsdag zal vooral weer de oproep klinken om de regels te volgen, meer thuis te werken en niet te veel mensen te ontvangen. Binnen het kabinet wordt erkend dat deze oproepen eerder niet genoeg effect sorteerden, maar toch is de analyse dat het naast de politiek ook echt van de samenleving zelf moet komen, zegt een betrokkene. „De grenzen van de maakbaarheid zijn wel in beeld.”

Dat het vaccineren afgelopen week begon is positief, maar ook een risico, zei minister De Jonge vrijdag. „Dat is het moeilijke van nu: door het vaccin krijgen we een ‘we zijn er bijna’-gevoel, maar we zijn er echt nog niet bijna. We hebben met z’n allen nog een paar ferme maanden voor de boeg.”

Zo dreigt voor Nederland een winter lang doormodderen met het virus.