Zware kritiek op schikking Boeing na misleiding

Luchtvaart Volgens Justitie hebben twee testpiloten van Boeing de FAA bewust onvoldoende geïnformeerd over het ontwerp en de veiligheidsproblemen van nieuwe besturingssoftware.

Boeings 737 MAX geparkeerd bij de Boeing-fabriek in Seattle, vorig jaar juli.
Boeings 737 MAX geparkeerd bij de Boeing-fabriek in Seattle, vorig jaar juli. Foto EPA

Slechts een „tik op de vingers”. En een „belediging van de 346 slachtoffers die omkwamen als gevolg van commerciële hebzucht”.

Peter DeFazio, de Democratische voorzitter van de transportcommissie van het Huis van Afgevaardigden, heeft zware kritiek op de schikking die het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft gesloten met vliegtuigbouwer Boeing. Ook nabestaanden van de vliegtuigongelukken met twee Boeing 737 MAX-toestellen hekelen de deal. Donderdagavond na beurs werden de details van de schikking bekend. Justitie deed 21 maanden onderzoek.

Voor een bedrag van 2,5 miljard dollar (ruim 2 miljard euro) aan boetes en compensatie koopt de Amerikaanse fabrikant strafrechtelijke vervolging af in de zaak die Justitie had aangespannen na twee crashes in 2018 en 2019. De ongelukken in Indonesië en Ethiopië, waarbij alle 346 passagiers en bemanningsleden omkwamen, leidden tot een wereldwijd vliegverbod voor de 737 MAX. In de VS en Brazilië vliegt het toestel weer; in Europa wordt de toestemming medio januari verwacht.

Lees ook: Rampvliegtuig van Boeing is bijna toe aan herstart

Flightsimulators

De documenten die donderdag openbaar werden, laten voor het eerst uitgebreid zien hoe medewerkers van Boeing hebben geprobeerd om de Amerikaanse toezichthouder Federal Aviation Administration (FAA) om de tuin te leiden.

Volgens Justitie hebben twee testpiloten van Boeing de FAA bewust onvoldoende geïnformeerd over het ontwerp en de veiligheidsproblemen van nieuwe besturingssoftware. Beide crashes bleken veroorzaakt door een automatisch besturingssysteem, gevoed door onjuiste informatie van een sensor. Die drukte de neus van de toestellen omlaag terwijl de piloten niet konden ingrijpen.

De crashes [en het onderzoek] legden frauduleus en misleidend gedrag bloot

David Burns aanklager

Opmerkelijk in de documentatie: Boeing wilde de FAA graag laten geloven dat training van piloten die voor het eerst met de 737 MAX zouden vliegen, grotendeels zou kunnen op laptops en tablets in plaats van in (veel duurdere) flightsimulators.

„De crashes [en het onderzoek] legden frauduleus en misleidend gedrag bloot van medewerkers van een van ’s werelds grootste commerciële vliegtuigbouwers”, aldus aanklager David Burns van het ministerie van Justitie. „Boeings medewerkers kozen voor winst in plaats van openbaarheid door essentiële informatie achter te houden voor de FAA over de werking van zijn 737 MAX-toestellen en door te proberen hun bedrog te verbergen.”

Grootste schikking Trump

Het akkoord met Boeiing is volgens The Wall Street Journal een van de grootste schikkingen die de regering-Trump heeft gesloten met Amerikaanse bedrijven. President Trump heeft herhaaldelijk het economisch belang van Boeing onderstreept en sprak een duidelijke voorkeur uit voor een schikking. Zo’n overeenkomst zorgt ervoor dat Boeing kan blijven proberen om overheidscontracten binnen te halen. Daarvoor moet het bedrijf zich wel drie jaar netjes gedragen, staat in de schikking. Die ontneemt Trumps opvolger Joe Biden in elk geval van de mogelijkheid om Boeing op een andere wijze aansprakelijk te stellen voor de ongelukken en de fraude.

Het akkoord van donderdag betekent overigens niet het einde van de juridische procedures. Er loopt nog een civielrechtelijke zaak van de FAA en nabestaanden van de crash met Ethiopian Airlines hebben eveneens een rechtszaak aangespannen. Met vrijwel alle nabestaanden van de crash met het Indonesische Lion Air heeft Boeing geschikt.

„Deze schikking betekent eerder bescherming voor Boeing dan gerechtigheid”, zei Michael Stumo uit de Amerikaanse staat Massachusetts tegen persbureau Reuters. Stumo’s 24-jarige dochter Samya was een van de slachtoffers van het ongeluk in Ethiopië. „Boeing blijft zijn verantwoordelijkheid en transparantie ontlopen.”

De schikking is een belediging van de 346 slachtoffers die omkwamen

Peter DeFazio Huis van Afgevaardigden

Nabestaanden als de familie Stumo kunnen aanspraak maken op een fonds van nu 600 miljoen dollar. De schikking van donderdag bepaalt dat Boeing 500 miljoen dollar uitkeert aan nabestaanden, bovenop een eerdere tegemoetkoming van 100 miljoen dollar.

Het tweede deel van de schikking is een boete van 243,6 miljoen dollar; volgens Justitie is dat het bedrag dat Boeing heeft bespaard door af te zien van dure vluchtsimulatortrainingen.

En het derde deel is een compensatie van 1,77 miljard dollar voor luchtvaartmaatschappijen die sinds maart 2019 niet konden vliegen met hun 737 MAX-toestellen. Boeing had dat bedrag al gereserveerd in zijn financiële resultaten van de afgelopen drie kwartalen.

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden heeft langdurig onderzoek gedaan naar Boeing. Afgevaardigde DeFazio (Democraten, Oregon) hekelt zoals gezegd de lage schikking. Tegen Reuters zei hij: „Niet alleen is het bedrag slechts een fractie van Boeings jaaromzet, maar de schikking gaat elke echte verantwoordelijkheid uit de weg.”

In 2018 haalde Boeing een recordomzet van 101 miljard dollar. In 2019 zorgden de problemen met de 737 MAX voor een daling naar 77 miljard. En in 2020 zal de omzet nog veel lager zijn door de coronacrisis. In de eerste negen maanden van 2020 leed het bedrijf een verlies van 3,5 miljard (winst in de eerste drie maanden van 2019: 374 miljoen dollar).

Herstel

Boeing heeft de 737 MAX hard nodig om te herstellen van de coronacrisis. Het toestel is zuiniger en goedkoper dan zijn voorganger, de 737 NG. Dat is een belangrijk argument voor luchtvaartmaatschappijen die zich willen herstellen van de ergste crisis in de luchtvaart sinds de Tweede Wereldoorlog. En daaraan gerelateerd voor overheden die duurzamer vliegen koppelen aan staatssteun voor luchtvaartbedrijven.

Bovendien is de 737 MAX een toestel voor bijvoorbeeld vluchten binnen Europa of binnenlandse vluchten in de VS en China. Die markten zullen zich eerder herstellen van de pandemie dan intercontinentale vluchten, denken experts. Ryanair meldde in december dat de budgetmaatschappij daarom nog eens 75 737 MAX-toestellen heeft besteld.

Op de achtergrond spelen twee geopolitieke ruzies. De VS en de Europese Unie hebben al jaren een conflict over vermeende overheidssteun aan Boeing en zijn Europese concurrent Airbus. Dat leidde eind vorig jaar tot meer strafheffingen op vliegtuigonderdelen. maar ook op Europese dranken.

Verder was China in 2019 het eerste land dat een vliegverbod afkondigde voor de 737 MAX. Dat het land het gewraakte toestel nog niet heeft goedgekeurd, zoals in de VS en Brazilië al is gebeurd en half januari wordt verwacht in Europa, kan volgens analisten niet los gezien worden van de handelsoorlog tussen China en de VS.