Reportage

‘Wat in DC gebeurde is absurd, angstaanjagend’

Georgia Georgia beleefde een omwenteling maar ook daar keken allen verbluft naar Washington.

Bij een Black Lives Matter-demonstratie in juni was er in Washington wél strenge beveiliging, zoals bij het Lincoln Memorial.
Bij een Black Lives Matter-demonstratie in juni was er in Washington wél strenge beveiliging, zoals bij het Lincoln Memorial. Foto Win McNamee/Getty Images

Niet lang nadat woensdag een pro-Trump horde het Capitool in Washington DC had bestormd, werden in de zuidelijke stad Atlanta 23 demonstranten gearresteerd – voor het lopen op de openbare weg. Een man of dertig was woensdagavond bijeengekomen om in het Olympisch Park kaarsen aan te steken voor de Black Lives Matter-beweging. Toen ze vervolgens leuzen roepend de verder uitgestorven straat opmarcheerden, werd het merendeel door de politie geboeid en tot diep in de nacht vastgehouden in het plaatselijke detentiecentrum. Drie activisten hadden nadat ze op het asfalt waren gegooid medische zorg nodig.

„Met een Trump-pet op en een wapen in je hand, kun je de democratie belagen, maar als je je tegen racisme verzet, ga je de bak in”, zegt één van de Black Lives Matter-demonstranten die gearresteerd werden. Hij wil „voor de veiligheid en die van mijn gezin” niet met zijn naam in de krant. De dertigjarige heeft het al vaker aan de stok gehad met de politie én met radicaal rechtse milities in Atlanta.

Vorig jaar was hij ook bij demonstraties tegen politiegeweld in DC. „Toen wíj daar waren, stond het leger klaar en werden we belaagd met traangas en rubberen kogels.”

Eigenlijk had niet DC, maar Georgia deze week het politieke nieuws in de Verenigde Staten moeten domineren. Want vlak voordat de extra verkiezingen hier werden overstemd door het tumult in Washington, voltrok zich in deze staat een heuse kiezersrevolutie. Decennia kleurde de staat bij landelijke verkiezingen dieprood: presidenten, senatoren en afgevaardigden waren standaard van de Republikeinse partij. Maar bij de verkiezingen in november bleek de staat plotseling paars. Democraat Joe Biden kreeg de kiesmannen om president te worden; de zittende Republikeinse senatoren bleken niet sterk genoeg om in één ronde hun uitdagers te verslaan. Tot hun verbijstering wonnen afgelopen dinsdag niet zij, maar de Democraten Raphael Warnock en Jon Ossoff in een run-off beide zetels. Daarmee transformeerden zij de Senaat én Georgia van rood in blauw.

Het succes van de Democraten hier wordt grotendeels toegeschreven aan de enorme mobilisatie van zwarte kiezers. Deze lang stemloze en nog langer onderdrukte bevolkingsgroep kwam zowel in november als in januari massaal opdagen. De Republikeinen, ontmoedigd, verward of verontwaardigd door Trumps fantasie dat de verkiezingen hier frauduleus waren, hadden het nakijken.

Motivator Trump

Bij het praalgraf van burgerrechtenleider Martin Luther King en voor de kerk die hij als dominee leidde, maakt Becca Vedrine (25) de laatste selfies voordat ze Atlanta verlaat en teruggaat naar Florida. Ze is fulltime barista in de buurt van Miami, maar de afgelopen maand heeft ze geen kop koffie gezet. Ze klopte dag in dag uit op deuren rond Atlanta om mensen te motiveren te gaan stemmen voor de Senaat. „De eerste verkiezingen die ik gewonnen heb, want Florida wordt steeds roder”, zegt ze met een lach.

Het herdenkingscentrum en de baptistenkerk, die de laatste jaren geleid werd door de aanstaande senator Warnock, zijn vanwege de coronapandemie gesloten. Het uitzicht naast de kerk is een droevig veld met gehavende tentjes en vuil van daklozen. Het weer is fris en druilerig. Vedrine draagt een zwarte broek die nauwelijks haar kuiten bedekt en een trui met de tekst: ‘Eet, Slaap, Organiseer, Stem, Herhaal’ , een mondkapje en indrukwekkend lange opplakwimpers. „De infrastructuur om kiezers te mobiliseren is hier de afgelopen jaren al gelegd”, zegt zij. „Maar de grote motivator de laatste maanden was Trump. Eerst zijn totale wanbeleid rond de pandemie en vervolgens niet zijn verlies kunnen nemen. Je zou hem er bijna dankbaar voor zijn.” De Republikeinse verdeeldheid over de hoogte van de coronacheques aan individuele Amerikanen was ook een onverwacht campagnecadeau.

Toen wíj daar waren, stond het leger klaar met rubberen kogels en traangas

Betoger Black Lives matter

Sinds de verkiezing van dinsdag schiet Vedrine’s gevoel als een flipperkastbal heen en weer tussen trots, verbijstering en afschuw, en tikt onderweg naast dankbaarheid ook schaamte aan. Woensdag was nog nauwelijks tot haar doorgedrongen dat de dubbele winst in Georgia binnen was, toen ze de beelden zag van de belaging van het het Capitool. „We wisten dat de fanatiekste Trump-aanhangers zouden terugvechten. Maar ik had gedacht dat ze na onze verkiezingswinst nog meer rechtszaken zouden beginnen. Niet dat het tot een fysieke aanval zou komen. Dit is absurd en angstaanjagend voor de toekomst.”

Ze vond het vreselijk om te zien dat de Trump-schare met geweld en racistische symbolen het hart van de democratie bestookte, maar nog pijnlijker hoe makkelijk ze dat af ging. „Ik was stomverbaasd hoe zij het zwaar beveiligde gebouw zonder noemenswaardige weerstand konden binnenwandelen.” Alhoewel, corrigeert ze zichzelf. „Het zou me niet moeten verrassen: dát is privilege. Het voorrecht dat sommige mensen vrijwel overal mee wegkomen terwijl iemand van kleur direct gearresteerd zou worden – of erger.”

Vedrine vindt het „gênant dat deze beelden van Amerika nu als lachfilm de wereld overgaan”, zegt ze. „Maar aan de andere kant is het ook goed dat voor iedereen zo wrang zichtbaar is geworden hoe verschillend groepen mensen worden behandeld.”

Breuklijn niet zwart-wit

Waar je ook komt in Atlanta eind deze week, het contrast tussen het succes van de zwarte stem in Georgia en de door Trump aangemoedigde massa beheerst overal het gesprek. Op misschien wel de hipste plek van Atlanta, de Ponce City Market, vol eetstalletjes en lokale kledingwinkels, zitten Latif Wisdom (26) en Payton Horton (25) achter naaimachines aan hun nieuwe kledinglijn te werken. Zij, in een net jasje en met een grote bril, is vooral enthousiast „dat voor het eerst iedereen die ik ken is gaan stemmen”, zegt ze. „We hebben laten zien dat onze stemmen ertoe doen, dat maakt het vertrouwen voor de komende regering en voor volgende verkiezingen zoveel sterker.”

Hij, onder een gele pet met zijn eigen naam erop, is meer verbouwereerd over wat er in Washington gebeurde. „Die mensen werden bijna door de politie naar binnen begeleid. Ze hielpen zelfs een vrouw de trap op. Als die mensen zwart waren, was het een bloedbad geworden. Ik kan hier nauwelijks een winkel binnenlopen zonder gezeur van de politie.”

Joe Biden benoemde het ook in een toespraak naar aanleiding van de Trump-horde Washington. „Niemand kan mij wijsmaken dat een groep als Black Lives Matter niet heel, heel anders behandeld zou zijn dan de boevenbende die het Capitool bestormde. We weten allemaal dat dat waar is en het is onacceptabel.”

We hebben laten zien dat onze stemmen er toe doen

Latif Wisdom, inwoner Atlanta

In het Capitool kwam één vrouw om het leven door een politiekogel, vier anderen stierven in de menigte zelf. Rosanne Boyland (34) uit Kennesaw, een voorstad van Atlanta, raakte waarschijnlijk verdrukt in de mensenmassa, maakte de politie bekend. De reactie van haar familie maakte duidelijk dat de gepolariseerde politieke verhoudingen zeker niet alleen langs raciale breuklijnen lopen. Tegenover journalisten sprak de zwager van Boyland zijn verdriet over haar dood uit, maar voegde daaraan toe. „Het is mijn persoonlijke overtuiging dat de woorden en de retoriek van de president een rel hebben veroorzaakt die vier van zijn grootste fans het leven heeft gekost. Daarvoor moet hij worden afgezet.”

Lees ook: ‘This is not who we are’ – maar geweld tekent cultuur van de VS

Dat niet elke vorm van protest en de politiereactie daarop zwart-wit is, bleek ook bij de arrestatie van de Black Lives Matter betogers woensdagavond. In de zomer gingen duizenden mensen in Atlanta de straat op nadat George Floyd in Minneapolis stikte onder de knie van een agent. Maar de laatste tijd komen er nog maar tientallen mensen opdagen op de ongeveer wekelijkse bijeenkomsten. „Ik voelde me na wat er in Washington gebeurde – een gewelddadige poging om de democratie omver te werpen – als zwarte man niet veilig om woensdag de straat op te gaan”, zegt advocaat en burgerrechtenactivist Gerald Griggs (42), die leidend is geweest in veel BLM-protesten in Atlanta.

Opnames van de confrontatie laten zien dat woensdag in Atlanta onder agenten meer Afro-Amerikanen waren dan onder de arrestanten: voornamelijk witte mannen. Een van hen was de man wiens naam bij de redactie bekend is, maar die alleen onder zijn nom de guerre ‘Blackout’ in de media wil verschijnen. Is hij van Antifa, de radicaal-linkse groep die volgens Trump en rechtse media als Fox de oorzaak van alle onrust in Amerika is? „Zo worden we genoemd, dus dat omarmen we maar. Maar mijn primaire doel is om racisme te bestrijden.”

Hij is teleurgesteld dat met de verkiezing van Biden „veel mensen denken dat racisme wel is opgelost, maar de totaal ongelijke behandeling van de politie deze week bewijst het tegendeel.”