Venray onderzoekt gronddeal wethouder met waterschap

Integriteit Wethouder Jan Loonen (CDA) van Venray deed privé zaken met het waterschap. Een lokaal artikel over de gronddeal bleef ongepubliceerd.

Het Loobeekdal bij Venray. Een deal in 2016 tussen wethouder en waterschap ging over grond in dit gebied.
Het Loobeekdal bij Venray. Een deal in 2016 tussen wethouder en waterschap ging over grond in dit gebied. Foto Paul van Hoof

De gemeente Venray en het Waterschap Limburg onderzoeken een gronddeal die het waterschap in 2016 heeft gesloten met de Venrayse wethouder Jan Loonen (grondzaken, gebiedsontwikkeling, CDA) als privépersoon. Vraag is of de wethouder belangen heeft verstrengeld.

Aanleiding is een onderzoek van het Venrayse weekblad Peel en Maas. Het weekblad zou donderdag over de transactie berichten, maar dat gebeurde niet. De uitgever besloot het artikel nog niet te plaatsen na contact met gemeente en waterschap. Burgemeester Luc Winants (CDA) belde het weekblad een paar keer met teksten als: „Let op dat je niemand beschadigt”. Volgens het waterschap „rammelden de feiten”.

„Het was een dilemma”, geeft Christ van den Munckhof toe. De vierdegeneratie-uitgever zegt veel vertrouwen te hebben in de vier redacteuren van zijn 140 jaar oude weekblad – anno 2021 goed voor tienduizend betalende abonnees. „Maar ik moet ook waken over de continuïteit van ons bedrijf met in totaal achttien personeelsleden.” De gemeente is de belangrijkste adverteerder in Peel en Maas.

Burgemeester Winants is blij dat „het artikeltje” nog niet is verschenen, vertelt hij telefonisch. „Ik steek mijn hand voor Jan Loonen in het vuur”, zegt hij over zijn partijgenoot. „Hij meldt het zelfs nog als hij ergens een balpen krijgt.”

Ondertussen heeft Winants wel opdracht gegeven voor een feitenonderzoek. Wethouder Loonen weigert zelf elk commentaar, want „integriteit is de portefeuille van de burgemeester”. Het waterschap legt de transactie voor aan een onafhankelijke integriteitscommissie.

Onderhands beklonken

Het artikel had moeten gaan over de gronddeal in 2016 tussen Loonen en het waterschap. Daar was Loonens partijgenoot Ger Driessen – oud-gedeputeerde in Limburg – toen waarnemend dijkgraaf. Twee weken voor Driessens vertrek zette hij zijn handtekening onder de transactie.

Het waterschap verkocht aan Loonen privé 37 hectare grond in het Loobeekdal in Merselo, gemeente Venray. Andere geïnteresseerden konden niet meedingen – de deal werd onderhands beklonken.

Dat exclusief zaken is gedaan met Loonen komt volgens het waterschap omdat hij al grond bezat in het beekdal. En het waterschap had grote plannen met de Loobeek. Die moest weer ruimte krijgen om te meanderen, ook over de grond die Loonen al had. In ruil voor zijn medewerking eiste de wethouder van het waterschap grond in het beekdal. Erik Keulers, secretaris-directeur van het waterschap: „Er is pittig onderhandeld. Wij wilden de beek laten meanderen maar konden de grond die we daarvoor nodig hadden, niet onteigenen. Loonen kon dus eisen stellen. Maar hij is zeker niet bevoordeeld ten opzichte van anderen.”

Over de vraag of de wethouder van grondzaken privé het waterschap wel onder druk had moeten zetten bij een grondtransactie in zijn eigen gemeente, laat Keulers zich niet uit. „Dat is een vraag voor Loonen en voor de gemeente.”

Bestuurskundige: ‘Hier is waarschijnlijk sprake van niet-integer gedrag ten koste van de belastingbetaler’

Zo kocht de wethouder de grond – 74 voetbalvelden groot – die even daarvoor door het waterschap zelf aangekocht was van provincie, Staatsbosbeheer en particulieren. Uit notariële aktes ingezien door NRC blijkt dat hij de grond kreeg tegen een lagere prijs dan waarvoor het waterschap die had ingekocht. Het waterschap betaalde 1,34 tot 5,55 euro per vierkante meter, Loonen 1,09 euro.

Dat zijn meterprijs zo laag was, komt door de 551.672 euro die Loonen gelijk van het waterschap terugkreeg als vergoeding voor de „afwaardering” van landbouwgrond naar natuurgebied. Daarnaast kon de wethouder ook nog subsidie krijgen, uit een potje voor natuurontwikkeling van de provincie. Het waterschap „ondersteunt” dit, staat in de aktes.

De gronden die Loonen in het beekdal heeft gekocht, bestaan vooral uit weilanden. Ondanks de ‘afwaardering’ tot natuurgebied grazen daar de vijfhonderd koeien van de zonen van zijn broer Wim. Zij hebben in het beekdal de grootste melkveehouderij van Venray. De zoons konden in 2016 eveneens 17 hectare grond kopen van het waterschap, ook onderhands.

„Het was een deal in opdracht van het bestuur waarbij helemaal niets bijzonders is gebeurd”, zegt Ger Driessen, de waarnemend dijkgraaf die zijn handtekening onder de deal zette. „Ik zie elk onderzoek met vertrouwen tegemoet.”

Nostalgisch Venray

Met de meanderende beek moet een bijna nostalgisch stukje Venray terugkomen: halfdrassige natuur met veel dassen en de zeldzame tienstammige es. Het wordt, is het idee, een idylle temidden van een agrarisch industrielandschap met kaarsrechte percelen en megastallen. Venray is een epicentrum van de bio-industrie. Met wethouder Loonen, die ook economie in zijn portefeuille heeft, staat Venray open voor nog meer agrarisch ondernemerschap.

Jan Loonen, een boerenzoon die landbouwtechniek studeerde, is al twaalf jaar wethouder. Voor hem is dit „de mooiste hondenbaan die er is”, vertelde hij vorig jaar tegen Hallo Venray, ook een lokale uitgave. Loonen is verweven met de streek. Bij een onderzoek van RTL Nieuws in 2015 mocht hij zich met 71 bijbanen kampioen van Nederland noemen. Hij heeft er nu volgens de gemeente nog 57.

Henk Baltussen is de redacteur van het niet gepubliceerde artikel. Een journalist met 25 jaar ervaring bij de Gelderlander in Nijmegen. Sinds twee jaar verslaat hij met plezier het leven in Venray. Hij dook de afgelopen weken in de wereld van de wethouder. Daarbij viel hij van de ene verbazing in de ander, zegt hij. Baltussen zag hoe een grootgrondbezitter – Loonen heeft 91 percelen – wethouder van grondzaken kan zijn. Dat broer Toon Loonen voorzitter is van de CDA-fractie in de gemeenteraad. En dat de familie al langer de touwtjes in handen heeft. Vader en grootvader waren eveneens wethouder. Zo beheersen familiebanden en het CDA de lokale politiek. De christendemocraten bezetten een derde van de 27 raadszetels en leveren twee van de vier wethouders. Baltussen: „Toen ik dit allemaal zo zag dacht ik: dit is Zuid-Italië.”

Mattheus-13-effect

Op verzoek van Henk Baltussen bekeek hoogleraar bestuurskunde in Nijmegen Michiel de Vries de transactie van de wethouder. „Dit stinkt”, zegt hij desgevraagd. „Hier is waarschijnlijk sprake van niet-integer gedrag ten koste van de belastingbetaler. Wat betreft zijn vergoedingen en subsidies, dat is wat we in de bestuurskunde het ‘Mattheus-13-effect’ noemen, naar de gelijkenis van de zaaier uit die evangelietekst: het geld gaat naar degenen die dit het minst nodig hebben.”

Reageren? onderzoek@nrc.nl