Analyse

Biden spreekt niet over revolutie maar over respect

Na het geweld Na de uitbarsting van woensdag moet aanstaand president Joe Biden de brokken zien te lijmen. Zijn opdracht zal slagen als hij voldoende mensen naar het politieke midden weet te lokken.

Bij het Capitool wordt puingeruimd, op de ochtend na de bestorming door Trump-aanhangers.
Bij het Capitool wordt puingeruimd, op de ochtend na de bestorming door Trump-aanhangers. Foto Erin Scott/Reuters

Op het moment dat een ziedende meute zich meester had gemaakt van Capitol Hill in Washington, sprak niet president Trump de Amerikaanse natie toe, maar zijn opvolger Joe Biden. In enkele zinnen zette hij uiteen wat „het werk van nu, het werk van de komende vier jaar” is: „Het herstel van de democratie, van fatsoen, eerbied, respect, gezagsgetrouwheid.”

Het lijkt een ongrijpbaar programma voor een president die zich geconfronteerd ziet met gelijktijdige crises: de Covid-19-epidemie, een wankele economie en de altijd smeulende onvrede over ongelijkheid. Maar de aanslag op het Capitool op de dag dat het Congres de verkiezingsoverwinning van Biden formeel zou bezegelen, veegde alle belangrijke zaken opzij ten gunste van die ene urgente. Dat de zittende president erin is geslaagd een aanval te lanceren op de volksvertegenwoordiging door een menigte die zichzelf nadrukkelijk als ‘het volk’ betitelde, is een teken dat de verdeeldheid in het land een acuut gevaar is geworden. Dat moet met voorrang worden gerepareerd.

Volg de laatste ontwikkelingen in ons liveblog

Let op de woorden die Biden gebruikte om de brokken te lijmen: fatsoen, gezagsgetrouwheid. Conservatieve begrippen. Hij vermeed potentieel verdelende woorden als ‘verandering’ of ‘revolutie’, die in de Democratische voorverkiezingen begin 2020 aan de orde van de dag waren. Biden, die campagne voerde onder het motto ‘strijd om de ziel van de natie’, is na zijn overwinning en de weigering van Trump om die te accepteren, kalm gebleven. Hij heeft steeds gezegd dat de Amerikanen kunnen rekenen op een soepele machtsoverdracht, ondanks tegenwerking van de zittende president. Zijn gok dat de kiezers genoeg hadden van polarisatie, links of rechts, heeft goed uitgepakt: hij kreeg meer stemmen dan welke presidentskandidaat in de geschiedenis.

Biden kon op zijn lange politieke loopbaan wijzen, waarin hij altijd een oliemannetje is geweest, een senator die nooit een brug naar de overkant van het gangpad verbrandde maar altijd ruimte liet voor zijn tegenstanders. Met de ondoorgrondelijke Republikeinse Senaatsleider Mitch McConnell kon hij betrekkelijk goed samenwerken. Als Biden zegt dat hij „het land wil helen”, bedoelt hij daarmee in eerste instantie dat hij de politieke kloof in Washington zal proberen te overbruggen.

Weg van rumoerige flanken

De schijnbaar ingewikkelde politieke krachtsverhoudingen van nu zouden wel eens een steun in de rug kunnen zijn. Met een krappe meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en, alleen door de doorslaggevende stem van de vicepresident een voordeel in de Senaat, moeten de Democraten wel gaan samenwerken met de Republikeinen.

Dat betekent dat we een verplaatsing van het machtscentrum van de rumoerige flanken naar het midden zullen zien. De laatste jaren was het politieke midden een betekenisloze plek in het Congres. In het Huis regeerden links en rechts de extremen. In de Senaat legde McConnell élk Democratisch initiatief lam. De eerste twee jaar van de regering-Biden, ten minste totdat de midterm-verkiezingen van 2022 de zetelverdeling mogelijk veranderen, zal elk voorstel door het midden moeten. Gematigde Democraten als Joe Mancin (senator van West Virginia) of gematigde Republikeinen als Susan Collins (Maine) zullen hun invloed zien groeien.

Biden zal er de verstokte Trump-aanhangers die woensdag in Washington de barricaden opgingen, niet mee kunnen overtuigen. Zij hebben zich laten aanpraten dat Biden dement is, een socialist en een marionet van China. Maar Biden zal zijn opdracht zien lukken als hij maar voldoende mensen naar het midden weet te lokken en zo de hoge golven van de afgelopen jaren tot bedaren kan brengen.

In het Congres hebben vrijwel alle Republikeinse senatoren zich weer naar het gezag van McConnell gevoegd, tégen Trump. Maar in het Huis is een groot deel van de Afgevaardigden nog ongebroken in hun steun voor de scheidende president. De primaries voor de verkiezingen van 2022 zullen duidelijk maken hoe groot de greep nog, of weer, is van Trump op de Republikeinse achterban en daarmee de partij. Voorlopig heerst Biden in het politieke midden.

Volg de laatste ontwikkelingen in ons liveblog