Recensie

Recensie Boeken

Ook uiterst links heeft moeite met feiten en andersdenkenden

Academische vrijheid In een scherpe aanval op postmoderne culturele theorie maken twee Britse wetenschaps-journalisten hun vijand wel erg groot.

Pro-abortusactivisten bij het Argentijnse Congres waar eind 2020 een wet werd behandeld die abortus legaliseert.
Pro-abortusactivisten bij het Argentijnse Congres waar eind 2020 een wet werd behandeld die abortus legaliseert. Foto AP Photo/Natacha Pisarenko

Extremen raken elkaar, wil het cliché. Op rechts twijfelt Donald Trump aan de verkiezingsuitslag en neemt Thierry Baudet het op tegen Joden en moslims. Maar ook uiterst links heeft moeite met feiten en andersdenkenden, zo laten Helen Pluckrose en James Lindsay zien in Cynical Studies. Ze vertrekken vanuit de stelling dat cultural studies het werk van Franse filosofen als Michel Foucault en Jacques Derrida botslijpen tot een lamento over de witte man.

Literatuurwetenschapper Helen Pluckrose en wiskundige James Lindsay concluderen aan de hand van gedetailleerde analyse van onder meer anti-racistisch of feministisch onderzoek dat het individu in cultural studies overleden is. Je bent er nooit meer dan de optelsom van je geografische, seksuele en etnische identiteit en zit gevangen in wettelijke normen, literaire omschrijvingen of commerciële voorkeuren.

Het argument in cultural studies loopt volgens Pluckrose en Lindsay meestal ongeveer zo: het leed van vrouwen, dikke mensen, zwarte mensen of niet-westerse mensen komt door heteroseksuele westerse mannen die de baas zijn in ‘structuren’ die ‘gedeconstrueerd’ moeten worden. En wie in deze wereld, getekend door onderdrukking, over ‘de waarheid’ of ‘de feiten’ begint, houdt volgens identiteitsdenkers die onderdrukking in stand. Feiten zijn rechts. God, biologie en economie houden minderheden al eeuwen klein. Ontmantelen die hap. Daarna verder zien.

Levensgevaarlijke professoren

Pluckrose en Lindsay verwierven naam met het insturen van flauwekul-onderzoek aan culturele vakbladen, zoals over de bijdrage van het concept penis aan het klimaatprobleem of een feministische interpretatie van Hitlers Mein Kampf. Na publicatie konden ze zeggen: zie je wel, als je maar politiek correct babbelt wordt het vanzelf wetenschap.

Net als bij undercover-operaties door journalisten of politieagenten heeft die werkwijze iets smoezeligs, het is onduidelijk wat de ontmaskeraars precies uitspookten. Het doel heiligt echter de middelen volgens Pluckrose en Lindsay, want er is sprake van de ‘meest autoritaire, minst tolerante ideologie sinds de val van het communisme’.

Vergeet Poetin of Xi Jingping. Houd Ibram Kendi of Robin DiAngolo in de gaten. Dat zijn levensgevaarlijke professoren. Met een concept als white fragility – dat witte mensen zich niet kunnen voorstellen dat ze racistisch zijn – maken ze de atoombom tot een lachertje. Voor je het weet word je door hen ‘gecanceld’, en is je lezing zomaar afgelast. En dat is nog maar het begin. Door deze boosaardige mensen gaat nu ‘alles over racisme, gender en identiteit’, zoals de ondertitel van het boek luidt. ‘Alles’ – kan het pathetischer?

De auteurs hebben op twee punten gelijk. Postmoderne tekst leest als havermout met sperziebonen. Pluckrose en Lindsay halen een postkoloniaal theoreticus aan: ‘This epistemological insistence on history as a positivist endeavour functions as a useful tool of coloniality in the institution, as it effaces the power relations that underpin what the “production of history” has thus far looked like.’

Cancel culture

Daar staat met poeha de open deur dat winnaars de geschiedenis schrijven, waar veel historici zich heus wel van bewust zijn. De bladblazer tegen het identitaire leesplankje, prachtig.

Bovendien mag het verlangen andersdenkenden monddood te maken altijd onder vuur liggen. Het is sneu hoe door cultural studies geïnspireerde activisten een schrijfster als J.K. Rowling verketteren om haar opvattingen over transgenders, of Nederlandse kunstenaars als Tinkebell of Erik Kessels in de hoek drijven wegens vermeend racisme of seksisme. Het doet denken aan de vernielzucht van Baudet of Trump – zoals ook hun ‘alternatieve feiten’ een postmodern tintje hebben.

Maar waar is die vermaledijde cancel culture een uiting van? Is het postmodernisme inderdaad een nieuw vernietigingswapen? Of werkt vrije meningsvorming (per definitie) niet optimaal? Anders gezegd: als dichter Akwasi, journalist Sunny Bergman of academica Gloria Wekker zo veel macht hadden als beide auteurs suggereren, zou Nederland er anders uit zien. De auteurs vallen wetenschappers aan met kleine onderzoeksbudgetten en dito vakgroepen. Af en toe dringen ze door tot bestsellerlijsten of het Catshuis. Maar meestal krijgen ze pas de beurt wanneer Shell, de TU Delft en De Telegraaf zijn uitgepraat. Door cultural studies te behandelen als vergelijkbaar met Facebook of het militair industrieel complex, bedienen Pluckrose en Lindsay een verkeerd publiek. Namelijk mensen die minderheden de mond snoeren door heel hard ‘vrijheid van meningsuiting!’ te brullen. Wie echt om beschaving geeft kan wel wat queer theory lijden.