Film over de verloren jongens die door Europa zwerven

Documentaire Minderjarige asielzoekers raken geregeld ‘kwijt’ in Europa. Journalist Tom Kleijn volgde een van hen kriskras door Europa. Zijn verhaal is niet wat het lijkt.

Liyed is 14 jaar als hij verdwijnt uit een pleeggezin in Amstelveen.
Liyed is 14 jaar als hij verdwijnt uit een pleeggezin in Amstelveen. Beeld uit ‘Verloren Jongens’.

Twee jongens van 12 en 14 jaar verdwijnen eind 2018 uit een pleeggezin in Amstelveen. Het zijn Syrische vluchtelingen, meldt het vermissingsbericht van de politie, en niemand ziet ze meer terug. Waar gingen ze naartoe? En hoe kunnen vluchtelingenkinderen zomaar van de radar verdwijnen?

Met die vragen begint journalist Tom Kleijn een zoektocht. Hij raakte gefascineerd door berichten dat er duizenden minderjarige vluchtelingen ‘kwijt’ raken in Europa. Sommigen worden het slachtoffer van mensenhandel of andere criminele praktijken. Anderen vinden onderdak bij familie elders of worden op een nieuwe plek onder een verkeerde naam geregistreerd en zijn niet meer terug te vinden in het systeem.

Ook is er een groep die zich bewust onttrekt aan de asielsystemen in verschillende Europese landen en zelf wegloopt uit asielzoekerscentra of opvangplekken. Ze komen vaak uit ‘veilige landen’, zoals Marokko of Tunesië, waardoor ze geen kans maken op een verblijfsvergunning en hun recht op bescherming verliezen zodra ze 18 jaar worden. Zij zwerven door Europa, stelen om aan geld te komen en gebruiken verdovende middelen om het harde, angstige leven op straat te doorstaan.

Daarover gaat de documentaire ‘Verloren Jongens’, waarin Kleijn zijn zoektocht heeft gevat en die op donderdag 7 januari wordt uitgezonden. Het verhaal dat hij schetst is weliswaar niet nieuw, maar door de jongens een gezicht te geven, krijgt het een nieuwe dimensie. Het verhaal van wanhoop en uitzichtloosheid dat hij zo weet te vertellen, beklijft.

Dat komt ook door de samenwerking die Kleijn zocht met datajournalisten van het onderzoeksjournalistieke platform Pointer. Het team volgt Liyed, de 14-jarige uit het politiebericht. Op basis van de foto’s en berichten die de jongen zelf op Facebook post, volgen ze zijn spoor dat door heel Europa leidt. Ook blijkt (spoiler) dat Liyed (niet zijn echte naam) niet uit Syrië komt, maar uit Tunesië. Een volgens Nederland veilig land.

Omdat Kleijn zelf niet naar Tunesië kan reizen vanwege corona, zoekt een lokale, Tunesische journalist de familie van Liyed op. Ze wonen in het dorpje Thelepte, tegen de Algerijnse grens. Het is droog en stoffig. „Dit hele gebied heeft dorst”, zegt Liyeds vader in de film. Er is weinig werkgelegenheid en voor opgroeiende kinderen nauwelijks toekomstperspectief. Veel jongeren hebben maar één wens: vertrekken.

„Het kan ze niet schelen dat anderen hebben gefaald en moesten terugkomen. Ze nemen alleen mensen die slaagden als voorbeeld”, zegt Lotfi Maaken, leraar op de middelbare school in Thelepte. „Ze willen een kans maken, zelfs als dat betekent dat ze in zee verdrinken. Ze zijn hier toch eigenlijk al dood, dus wat maakt het nog uit?”

Wat verraste u het meest bij het maken van dit verhaal?

Kleijn: „Dat er een hele wereld is van minderjarigen, vrijwel alleen maar jongetjes, die door Europa reizen en waar ik helemaal geen weet van had. Jongens die hun sociale media gebruiken en daar hele netwerken mee onderhouden, voortdurend contact met elkaar hebben via de telefoon. Het gebeurt allemaal onder de radar. Ze zien er niet uit als zwerfjongens, maar als doodnormale pubers met dure schoenen – vaak met gestolen geld gekocht. Je komt ze tegen op de Amsterdamse grachten en in de tram in Amstelveen. Maar ze hebben helemaal geen toekomst in Europa en dat weten ze.”

Toch blijven ze. U laat ook zien dat ze naar de buitenwereld doen alsof het juist zoveel beter is in Europa.

„Ja en dat is wrang. Ze roven om er goed uit te zien, om thuis de schijn op te houden dat het goed met ze gaat. In de tussentijd zijn ze aan de drugs en slapen ze op straat. Het zijn kleine criminelen die overlast veroorzaken, maar ik kreeg ook medelijden. Het zijn getraumatiseerde jongens die nergens naartoe kunnen.”

De film laat ook zien dat niemand grip heeft op deze jongens. Wat moet er gebeuren, is er een oplossing voor dit probleem?

„Het is een Europees probleem, maar niemand weet de oplossing. Het enige dat ik kan bedenken is deze film op de Tunesische televisie laten zien. Duidelijk maken dat het in Europa echt, echt, echt niet beter is. Het jongere broertje van Liyed staat al klaar om ook te vertrekken zodra hij kan. En met hem vele anderen.”

Verloren Jongens, donderdag 7 januari, 22.10 uur bij KRO-NCRV op NPO2.
Lees ook:Jonge Marokkaanse asielzoekers zijn overal ongewenst