Analyse

Blijft de Republikeinse partij ook nu nog achter Trump staan?

Republikeinse partij De chaos rond het Capitool en de uitslag van de Senaatsraces in Georgia legden woensdag de richtingenstrijd binnen de Republikeinen bloot.

Trump-aanhangers verzamelen zich, woensdagochtend, in Washington. Foto Joseph Prezioso/AFP
Trump-aanhangers verzamelen zich, woensdagochtend, in Washington. Foto Joseph Prezioso/AFP

De bestorming van het Capitool door woedende kiezers trok woensdag de meeste aandacht, maar op hetzelfde moment werd een aanslag gepleegd op de Republikeinse Partij. Aanvoerder: partijleider president Trump.

En net als die op het parlementsgebouw werd ook deze aanval afgeslagen. ’s Avonds was de partijrevolutie neergeslagen door de Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell, die het woensdag vierkant tegen Trump opnam, en door vicepresident Mike Pence die weigerde mee te werken met Trumps staatsondermijnende plannen.

Voordat de gemeenschappelijke vergadering van het Huis van Afgevaardigden en de Senaat woensdag door betogers verstoord werd, werden daar vooral de grote breuklijnen binnen de Republikeinse Partij blootgelegd. Met zijn verrassende electorale succes in 2016 heeft Trump vier jaar lang de scheuren in de Republikeinse Partij afgedekt. Een in de voorverkiezingen verslagen rivaal als Ted Cruz sprong dadelijk terug in het gelid.

Ook de conservatieven die niets moesten hebben van de populist Trump, knepen hun neus dicht en profiteerden van zijn succes bij een breder electoraat dan zij op eigen kracht konden bereiken. Maar nu Trump de verkiezingen heeft verloren en op weg is naar de uitgang van het Witte Huis (op 20 januari) is een felle strijd losgebarsten over de toekomst van de Grand Old Party. Wordt zij weer de vertrouwde conservatieve beweging van belastingverlagingen en fatsoen, of blijft ze Trumps explosieve rechts-populistische machtsvehikel?

Gekoesterde meerderheid kwijt

Die verdeeldheid manifesteerde zich woensdag in en rond de Congres-vergadering, die Joe Bidens verkiezingswinst had moeten bekrachtigen (en Trumps definitieve verlies). Het begon met de bekendmaking dat eerst één, en later ook de tweede Senaatszetel in de staat Georgia bij een tweede-ronde-verkiezing door de Democraten werden veroverd. Zo raakten de Republikeinen hun gekoesterde meerderheid in de Senaat kwijt en daarmee hun enige machtsmiddel in Washington. De Democraten bezetten nu het presidentschap, in meerderheid het Huis van Afgevaardigden en de stem van de Democratische vicepresident Kamala Harris geeft de doorslag bij stemmen in de precies half/half verdeelde Senaat. Voor het eerst in een decennium hebben zij weer volledige regeringsmacht.

Volg de laatste ontwikkelingen rond het geweld in Washington in ons liveblog

Het verlies van de twee zetels in het ooit stevige Republikeinse bolwerk Georgia leidde direct tot vingerwijzen binnen de Republikeinse Partij. „Dit is de schuld van Trump”, stelden partijprominenten, nog altijd anoniem, tegen Politico. In deze lezing heeft Trumps aanhoudende ontkenning van zijn verkiezingsnederlaag de Republikeinen electorale schade berokkend. Gematigde kiezers zouden zich hebben laten afschrikken door de onbewezen beweringen van kiesfraude. Ook zijn bijdrage aan de verkiezingscampagne van de zittende Senatoren van Georgia werd maar matig geapprecieerd. Van zijn toespraken in de staat ging 90 procent op aan geklaag over zijn nederlaag en over de vermeende fraude.

De afgelopen week voerde Trump de druk op zijn vicepresident Mike Pence op. Deze door en door conservatieve christen was in 2016 een grote steun voor Trump bij een omvangrijke kiezersgroep, de evangelicals. Trump had in zijn hoofd gezet dat Pence als voorzitter van de gezamenlijke vergadering van Huis en Senaat de verkiezingsuitslag domweg kon afwijzen en terugverwijzen naar de staten. Pence werkte daar niet aan mee, zo schreef The New York Times eerder deze week. Hoewel Trump het bericht afdeed als een leugen, bleek het precies te kloppen. Woensdag stookte Trump zijn aanhang op tegen Pence. „Ik hoop dat Mike voor ons opkomt”, zei Trump. „Maar ik heb niet zulke goede dingen gehoord.”

Woede van Pence

In feite had Trump voor de toespraak met zijn vicepresident gesproken en wist hij dus al dat Pence niet zou meewerken. Dat hij hem zo te kijk zette voor zijn aanhangers, die ook onmiddellijk hun boosheid op Pence richtten, viel slecht bij de vicepresident. Senator Jim Inhofe van Oklahoma vertelde aan een lokale krant dat hij Pence woensdag had gesproken. „Ik heb hem nog nooit zo boos gezien.” De vicepresident had over Trump geklaagd: „Na alles wat ik voor hem heb gedaan!”

Ook Mitch McConnell weigerde nog langer de manoeuvres van de president te dekken. Hij sprak zich uit tegen het voornemen van veertien collega-Senatoren om bezwaar te maken tegen de verkiezingsuitslag. Woensdagmiddag leken zij zich weinig van hun leider aan te trekken. Maar na de bestorming van het Capitool door een horde Trumpianen die het op álle politici had gemunt, herstelde McConnell de fractiediscipline. Van de veertien dissidenten bleven er zeven over, en die richtten hun bezwaren op slechts twee van de zes staten die eerst op hun lijst stonden.

McConnell noemde het ongehoord dat de president en zijn aanhangers een poging wilden wagen om in het Congres de stem van de kiezers naar hun hand te zetten. „Als we dat doen, is dat een doodskus voor de democratie.” Het waren vooral de omstandigheden van de gewelddadige stormloop op het Capitool die de vastberadenheid van de populisten in de Senaat op andere gedachten bracht. In het Huis van Afgevaardigden bleef ongeveer de helft van de Republikeinse fractie volhouden dat er grootschalige fraude is gepleegd en dat Trump nog een kans heeft om de verkiezingen te winnen. Vicepresident Pence heeft de overwinning van Biden intussen bekrachtigd, maar de Trumpiaanse revolutie in de Republikeinse Partij is ook na woensdag nog niet gedoofd.

Raphael Warnock: Zwarte baptist schrijft historie in Georgia


Met zijn verkiezingszege in de strijd om een van de twee Senaatszetels in Georgia schrijft dominee Raphael Warnock op meerdere manieren geschiedenis. De Afro-Amerikaanse hoofdpredikant van Martin Luther King Jr.’s historische Ebenezer-kerk in Atlanta wordt niet alleen de eerste zwarte senator namens Georgia (vorige eeuw nog het bolwerk van de Ku Klux Klan).

Hij wordt zelfs de eerste zwarte Democratische senator uit een staat van de voormalige Confederatie (het zuidelijke deel van de VS dat tijdens de Burgeroorlog voor behoud van de slavernij vocht). Warnock refereerde zelf aan die historische doorbraak door in zijn overwinningstoespraak allereerst zijn 82-jarige moeder te noemen. „Ooit plukte zij iemand anders katoen”, bracht hij in herinnering. Dinsdag „kon zij naar het stembureau gaan om haar zoon uit te kiezen als volgende Amerikaans senator”.

Warnocks winst bevestigt de electorale omslag van het ooit betrouwbaar Republikeinse bolwerk Georgia. In november stemde de zuidelijke staat voor het eerst in bijna dertig jaar in meerderheid op een Democraat als president: een coalitie van zwarte kiezers in metropool Atlanta en delen van het platteland gaf samen met de progressieve bewoners van de multiculturele voorsteden nipt de winst aan Joe Biden.

Dat de Democraten bij de tweede kiesrondes in Georgia zo goed als zeker beide Senaatszetels hebben gewonnen, is een belangrijke opsteker voor Biden. De macht in de hoogste kamer is dan precies 50-50 gespleten, waardoor vicepresident Kamala Harris bij stakende stemmen de doorslag kan geven. De Republikeinen zijn dan niet langer de hindermacht maar voor het eerst in tien jaar de minderheidspartij.

Zijn tegenstander Kelly Loeffler, een witte miljonaire en Trump-adept, zette Warnock weg als „radicaal-linkse marxist” die zich schuldig zou maken aan „kindermisbruik, huiselijk geweld”. Die lastercampagne leverde haar nog altijd 2,1 miljoen stemmen op, maar Warnock behaalde er 50.000 meer.

Jon Ossoff: Ex-journalist piepjonge debutant in Senaat


Als Jon Ossoff en Raphael Warnock de afgelopen maanden samen op campagne gingen – en dat deden ze steeds als onafscheidelijk duo – was Ossoff duidelijk de junior. Niet alleen vanwege zijn relatief jonge leeftijd (met zijn 33 jaar is Ossoff de jongste senator sinds Joe Biden in 1973 op 30-jarige leeftijd aantrad in de Senaat). Ossoff was ook duidelijk de minst welbespraakte van de twee. „Het is altijd lastig om te spreken ná de dominee”, schertste de voormalige onderzoeksjournalist en documentairemaker eind oktober tijdens een gezamenlijke campagnerally in Duluth.

Ossoff had het ook lastiger omdat zijn tegenstander David Perdue al acht jaar senator is voor Georgia en minder radicaal pro-Trump dan zijn partijgenoot Kelly Loeffler (Warnocks rivaal). Hierdoor streden beiden om de gunst van gematigde, onafhankelijke kiezers. Ossoff, die als reporter onderzoek deed naar onder meer corruptie, wees er daarbij veelvuldig op dat Perdue en Loefflers aandelen zouden hebben verkocht met voorkennis over de ernst van de pandemie. Perdue moest in juli een advertentie van Facebook verwijderen, omdat daarin de neus van Ossoff (die Joods is) langer was gemaakt.

Dit artikel is woensdagochtend geactualiseerd op basis van de laatste ontwikkelingen.