Reportage

Optimistische sfeer bij de eerste prik kan niet verhullen dat nog veel vragen openliggen

Het mediamoment Met een Avond van de Vaccinatie en een nationaal prikmoment werd het Nederlandse vaccinatieprogramma gelanceerd. De sfeer was optimistisch, maar veel vragen liggen nog open.

Andre Rouvoet (GGD), minister Hugo de Jonge en Jaap van Delden (RIVM) bekijken de ampul van de eerste prik.
Andre Rouvoet (GGD), minister Hugo de Jonge en Jaap van Delden (RIVM) bekijken de ampul van de eerste prik. Foto . Robin van Lonkhuijsen/ANP

Bijna onafgebroken klikken de fotocamera’s als de Brabantse verpleegster Sanna Elkadiri (39) in Veghel als eerste Nederlandse verpleegkundige het coronavaccin in haar bovenarm gespoten krijgt. Als ze uit haar stoel opspringt, klinkt applaus. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) klapt zichtbaar tevreden mee.

De vaderlandse pers is woensdagochtend vroeg massaal uitgetrokken voor het nationale prikmoment. De vaccinatie van de verpleeghuismedewerker in een enorme fabriekshal in Veghel was live te volgen via de NOS. Na Elkadiri vaccineerde de GGD Hart voor Brabant voor het oog van de camera’s nog drie andere verplegers.

De cirkel is rond, zegt GGD GHOR-directeur André Rouvoet tot de mensen in het land. „Een klein jaar geleden was dit de regio waar de eerste besmettingen plaatsvonden en waar het virus zo heeft huisgehouden.” En nu start uitgerekend hier de vaccinatiecampagne.

De inentingen in Veghel markeren de start van een „megaoperatie”, zegt Rouvoet. En parallel aan de logistieke operatie van het vaccineren zelf, moest ook in grote haast een mediamoment worden opgezet. De avond voor de vaccinatie werd tot laat doorgewerkt om de ruimte in te richten. De avond ervoor kregen medici, virologen en andere deskundigen bij de NOS nog de ruimte om het belang van vaccinatie uit te leggen tijdens een speciaal opgetuigde thema-uitzending De Avond van de Vaccinatie.

In Veghel neemt tijdens de vaccinatieochtend Jaap van Delden, directeur Volksgezondheid en Zorg van het RIVM, de tijd om de samenwerking tussen de verschillende partijen te prijzen. De pers wacht op minister De Jonge die na een moeilijk debat in de Tweede Kamer in de enorme fabriekshal in Veghel eindelijk wat goed nieuws te melden heeft. „Na tien maanden in crisisstand te hebben gestaan, maken we hier vandaag een begin met het einde van deze crisis. Het gaat nu echt beginnen”, zegt hij.

De Brabantse verpleegster Sanna Elkadiri (39) wordt geïnterviewd nadat ze als eerste gevaccineerd is. Foto Piroschka van de Wouw/Reuters

De optimistische sfeer kan niet verhullen dat nog veel vragen openliggen. Uiteindelijk moeten tegen dit najaar „voldoende” mensen gevaccineerd zijn, zegt Van Delden. Maar hoeveel procent van de bevolking dan precies beschermd moet zijn, weten de experts bij het RIVM nog niet. Dat hangt samen met de vraag in hoeverre het vaccin ook besmettelijkheid tegengaat en hoe lang het bescherming biedt, legt Van Delden uit. „Met een ruwe gok moet rond de 75 procent van de bevolking ingeënt zijn. Maar het is eigenlijk nog te vroeg om hier wat over te zeggen.”

Vooral voor de bühne?

Gegeven deze doelstelling is het begin, met slechts 36 vaccinaties, bescheiden te noemen. Was dit niet toch vooral voor de bühne? Rouvoet vindt van niet en noemt het een „reële start”. „Anders had de minister-president, of een lid van het Koningshuis wel de eerste prik gekregen.” En niet iemand die zorgt voor kwetsbaren en dus dubbel van de bescherming profiteren kan. „Morgen gaan ze hier met hun volle capaciteit van start. In het begin zo’n driehonderd inentingen per dag, ook in de regio’s die vrijdag beginnen.”

De avond ervoor keken er ruim 1,1 miljoen Nederlanders naar een speciale thema-uitzending van de NOS waarin onder meer deskundigen de ruimte kregen om het belang van vaccinatie toe te lichten. Op sociale media kreeg de uitzending kritiek omdat de NOS zich te veel als doorgeefluik van de overheid zou hebben opgesteld. De NOS zou zich voor het karretje van verschillende instanties hebben laten spannen.

Uitzending zonder weigeraars

Daar klopt allemaal niks van, zegt Aletta Oosten, hoofd Evenementen bij de NOS. „De instanties waarmee we hebben samengewerkt hebben geen enkele invloed op de uitzending gehad. Er is ook geen enkele vorm van druk uitgeoefend. We hebben een speciale uitzending gemaakt omdat het einde in zicht komt van de grootste naoorlogse crisis in Nederland. Daar wil je mensen dus over informeren.” Er zat bovendien voldoende kritiek op de overheid in de uitzending, vindt Oosten. „Presentator Rob Trip ging meerdere keren in op de vraag hoe het nou komt dat we al laatste EU-land beginnen met vaccineren.”

Tegen dit najaar moeten „voldoende” mensen gevaccineerd zijn

Toch kwam in de uitzending niemand aan het woord die zich niet wilde laten vaccineren. „Dat vind ik achteraf ook jammer”, zegt Oosten. „We hadden verschillende mensen klaarstaan die ofwel hadden aangegeven het vaccin te zullen weigeren of hun twijfels hadden. Maar we hadden de pech dat die mensen gedurende de avond hun mening hebben bijgesteld, of er toch niet mee op tv wilden.”

Niets gevoeld van de inenting

De eerste persoon die woensdagochtend in Veghel werd gevaccineerd heeft die twijfel in ieder geval niet gehad. Sanna Elkadiri zei meteen ja toen haar werkgever vroeg of zij zich samen met haar collega’s als één van de eersten wilde laten vaccineren, voor het oog van talloze fotografen en cameraploegen. „Als wij bij kunnen dragen aan een boodschap om de vaccinaties samen te nemen, waarom niet?” De prik zelf voelde ze amper, zegt ze achteraf.

In Eindhoven werden de eerste verpleegkundigen gevaccineerd. Lees ook: ‘Schiet een beetje op! We moeten weer aan het werk’

Tijdens de eerste golf sloeg het coronavirus hard toe in het verpleeghuis in Boxtel waar Elkadiri werkt. „Alles ging te snel, veel te snel. Er was een hele hoop verdriet en ellende. Cliënten werden ziek en stierven. Familieleden die er niet bij konden zijn. Dat ontzettend grote verlies wil je niet nog een keer.” Na de tweede vaccinatie zal ze met een beter gevoel naar haar werk gaan. „Dan heb ik er in ieder geval alles aan gedaan. Ik heb er dan het maximale uitgehaald om hen te beschermen.”