Reportage

Minder wegverkeer, maar meer doden in coronajaar 2020

Bijna 700 Het hogere dodental kwam door gebruik van de auto in plaats van de ‘veilige’ trein. En de legere snelwegen leidden tot risicovol rijdrag. Onder de slachtoffers ook veel oudere fietsers.

Luchtfoto van de A10 tijdens de tweede lockdown. De legere snelwegen leidden volgens de politie soms tot risicovol rijgedrag - en dus tot meer doden.
Luchtfoto van de A10 tijdens de tweede lockdown. De legere snelwegen leidden volgens de politie soms tot risicovol rijgedrag - en dus tot meer doden. Foto Robin van Lonhuijsen/ANP

Er was het afgelopen jaar minder verkeer op de Nederlandse wegen dan gebruikelijk. Toch verwacht het Instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) meer verkeersdoden dan in 2019; „uiteindelijk ongeveer 680”, aldus de jaarlijkse ‘Staat van de verkeersveiligheid’ die vorige maand verscheen.

„We zien bij de verkeersdoden in 2020 in de cijfers die we hebben geanalyseerd niet zo gek veel verschil met eerdere jaren. Terwijl de mobiliteit met name in het voorjaar flink was teruggelopen”, zegt Letty Aarts, hoofd van de afdeling ‘data en analyse voor beleid’ van de SWOV. In 2019 kwamen 661 mensen om in het verkeer; 17 minder dan het voorgaande jaar.

De ontwikkeling van het aantal doden is des te opmerkelijker, omdat in verreweg de meeste andere Europese landen de daling van de mobiliteit gepaard ging met een daling van dodelijke slachtoffers. Alleen in Zweden en Denemarken bleef net als in Nederland deze daling uit.

Minder gewonden

Wel zijn er vermoedelijk met name in het voorjaar veel minder gewonden gevallen; vooral onder kinderen tot en met veertien jaar, voetgangers, inzittenden van auto’s en bij ongevallen op rijkswegen. Dat laatste kan trouwens ook te maken hebben met de verlaging van de maximumsnelheid die in maart van kracht werd, ongeveer tegelijk met de eerste lockdown, naar honderd kilometer per uur overdag.

In veruit meeste EU-landen ging daling van mobiliteit wél met daling dodelijke slachtoffers gepaard

Als belangrijkste oorzaak van het gestegen aantal doden geldt de verschuiving in wijzen van vervoer. Aarts van de SWOV: „Veel mensen zijn van de zeer veilige trein overgestapt naar de auto en fiets, en ook is er naar verhouding meer gelopen. Bovendien was er een verschuiving van mobiliteit naar andere tijdstippen en plaatsen.”

Daar komt bij dat de Nederlandse wegen leger zijn geworden, iets dat in het voorjaar vooral jonge automobilisten kennelijk heeft aangemoedigd meer risico te nemen, stelt Paul Broer, landelijk projectleider infrastructuur van de politie.

„We hebben alle cijfers over 2020 nog niet. Maar in het voorjaar hebben we gezien dat veel meer jongeren dan gebruikelijk betrokken waren bij auto-ongelukken. Daarbij zagen wij ook meer excessieve snelheidsovertredingen. Er zijn ook straatraces gehouden, bijvoorbeeld in Rotterdam”, aldus politieman Broer. Verder signaleert de politie dat meer bestelauto’s bij ongevallen betrokken zijn geweest.

De cijfers over dodelijke slachtoffers zijn nog niet uitgesplitst naar soorten weggebruikers. Maar zou het raar zijn om te veronderstellen dat er opnieuw relatief veel fietsers, onder wie veel ouderen op elektrische fietsen, in het verkeer zijn omgekomen? Al jaren is er een opvallende stijging zichtbaar van dodelijke slachtoffers onder fietsers, ouderen en berijders van een scootmobiel. „Heel zorgelijk”, zegt Letty Aarts van de SWOV.

Deze langjarige trend wordt ook gezien door organisaties als Veilig Verkeer Nederland en de ANWB. „Meer mensen zijn op de fiets gaan zitten. Dat is heel gezond. Maar helaas zijn met name senioren op de fiets kwetsbaar”, stelt een woordvoerder van Veilig Verkeer Nederland. Veel vaardigheden verminderen bij ouderen sluipenderwijs, stelt Veilig Verkeer Nederland: linksaf slaan; verkeersstromen op drukke kruispunten inschatten. „Daar moet senioren zelf rekening mee houden.”

Lees ookdit interview met nabestaande fietsdode

De meerjarige fietstrend viel vorig jaar samen met het toegenomen fietsverkeer als gevolg van de coronamaatregelen, zoals thuiswerken. Paul Broer: „Veel meer mensen zijn afgelopen jaar ’s avonds een rondje gaan fietsen of wandelen. Ze wilden na het thuiswerken een frisse neus halen en ze hebben ook overdag weinig anders te doen; alles is toch gesloten. Dat patroon wijkt af van wat normaal is. En dat heeft invloed. Probeer als automobilist in de regen en in het donker maar eens al die fietsers en voetgangers in de gaten te houden. Het risico op een ongeval is gestegen”, aldus de politieman.

Broer heeft nog een welgemeend advies aan verkeersdeelnemers: „Hou je aan de verkeersregels. Rij niet door rood en hou op met je mobiele telefoon.”