‘We moeten van de toekomst leren houden’

Museum Het Eindhovense Evoluon moet „ruimteschip aarde” worden, zegt bedenker en kunstenaar Koert van Mensvoort. „We hebben nu zóveel impact op de planeet, dat we ons er maar beter snel mee bezig kunnen houden.”

Een artist’s impression van het nieuwe Evoluon in Eindhoven. „Dit gebouw vráágt erom dat iedereen naar binnen mag.”
Een artist’s impression van het nieuwe Evoluon in Eindhoven. „Dit gebouw vráágt erom dat iedereen naar binnen mag.” Foto Next Nature Network

‘Hier kan wel een dino, toch?”, Koert van Mensvoort wijst op een open plek midden in Evoluon. „Why not?” De technologiekunstenaar kijkt omhoog alsof er nu al een dinoskelet staat. We staan in een leeg en waterkoud Evoluon in Eindhoven.

„Het Evoluon is de Eiffeltoren van Eindhoven”, zegt Van Mensvoort met een uitgestreken gezicht. Dat is optimistisch bekeken – zeker op een grauwe dag tijdens de lockdown. Het ufo-vormige Evoluon is helemaal verlaten. Een congreslocatie zonder congressen. Een lege parkeerplaats. Keurig opgeruimd, netjes gezogen tapijten. Het markante pand, dat sinds de bouw door technologiebedrijf Philips in 1966 een paar keer van functie wisselde (van technologiemuseum tot Philips-showroom tot congreslocatie) wacht zichtbaar op een nieuwe bestemming.

Deze woensdag presenteert het Evoluon zijn plannen voor de toekomst, opgesteld onder leiding van Van Mensvoort. De oprichter van het Amsterdamse Next Nature Network maakte naam met provocatieve technologische kunst, zoals een kunstmatige baarmoeder en projecten met kweekvlees – kunst waarbij hij natuur en technologie laat samensmelten.

Dat het gebouw een andere bestemming zou krijgen was al bekend, maar nog niet wat er precies mee gaat gebeuren. Het wordt, als het aan Van Mensvoort ligt, een totaal nieuw soort museum over de toekomst en de evolutie van de aarde. „Het Evoluon is een ruimteschip, de aarde is het moederschip”, zegt hij. „Ik zie het museum als een ruimteschip dat is aangedokt om ons te leren een betere bemanning te worden van ruimteschip aarde.”

Lees ook: Kunstmatige baarmoeders zijn volgens Van Mensvoort helemaal niet zo eng

Vier ringen

Het Evoluon is opgebouwd uit vier ringvormige verdiepingen, die worden ingericht om gezamenlijk een verhaal te vertellen over het ontstaan van de aarde, het leven erop, en de rol die technologie nú speelt in het vormen van de planeet en van de mensheid. Een museum over het antropoceen, het tijdperk van de mens.

In de plannen, die in fases tot 2025 moeten worden gerealiseerd, krijgt elke ring een apart thema. De eerste ring wordt de geosfeer, waar bezoekers leren over de oerknal en het ontstaan van quarks, atomen en moleculen. De tweede ring, de biosfeer, gaat over de evolutie van het leven op aarde, en doet in de plannen wat denken aan een museum als Naturalis in Leiden, zij het flink kleiner.

De derde en grootste ring, de technosfeer, draait om de vraag: wat is technologie, hoe vormt die de aarde, en hoe transformeert die het leven erop? Gentech, computers, nanotechnologie. Dat doet weer denken aan het Amsterdamse wetenschapsmuseum NEMO, en daar werkt het Evoluon dan ook mee samen.

De vierde ring wordt de mindsfeer. Wat betekent de ontwikkeling van geavanceerde technologieën voor het leven als mens op aarde? Gaan we samenleven met kunstmatige intelligenties? Ontstaat er een planetair bewustzijn?

Onder die angst zit: de mens is slecht en verpest alles. Of technologie is slecht en verpest alles. Daar zet ik me tegen af

Van Mensvoort: „We zijn evolutionair niet toegerust om op planeetschaal na te denken en daarbij moet dit museum helpen. Mensen denken dichtbij, lineair: dat was handig op de savanne. Maar we hebben nu zóveel impact op de planeet, dat we ons er maar beter snel mee bezig kunnen houden. En vooral: we moeten weer van de toekomst leren houden.”

Dat zijn Nederlanders volgens Van Mensvoort de laatste jaren verleerd. „Philips was het Apple van die tijd. Zij zeiden: we bestaan 75 jaar, we zetten effe een ufo neer. Dat moet je durven.”

Het moet dus een optimistisch museum worden. Maar hoe is dat te rijmen met het thema ‘antropoceen’, dat toch vooral doembeelden oproept: de mens die de aarde uitput. „Ik ben niet zo van het moralisme, of de angst. Niet zoals Al Gore of Greta Thunberg”, zegt Van Mensvoort.

„Onder die angst zit: de mens is slecht en verpest alles. Of technologie is slecht en verpest alles. Daar zet ik me juist tegen af. Ik zie geen tegenstelling tussen technologie en natuur. Technologie transformeert de natuur naar een nieuwe natuur. Wat dit museum uniek maakt: wij houden van de natuur én van technologie.”

Bezoekers zullen mogelijk worden welkom geheten door een kunstmatige intelligentie die ze meeneemt door de ontwikkeling van de aarde. Hoe dat er precies uit komt te zien, dat moet hij nog bedenken.

Of zijn ideeën over een dinoskelet en een AI-gids realistisch zijn, zal de komende jaren moeten blijken. Dat hangt ook af van het aantrekken van extra geld. Er is nu ruim 5 miljoen euro aan toezeggingen binnen van diverse overheden voor de realisatie van het museum, en daar moet een nog onbekend maar groot bedrag bij de komende jaren.

Er is nog wel wat werk te verzetten. Het Evoluon staat aan een weinig uitnodigend kruispunt, ver van het centrum of het station. Het gebouw staat ook figuurlijk op een kruispunt: als de nieuwe plannen de komende jaren niet voor een wezenlijke heropleving gaan zorgen, dan zou het zomaar snel bergafwaarts kunnen gaan met de locatie. Eind 2018 is het gebouw voor slechts 4,2 miljoen euro verkocht aan een vastgoedbedrijf, na een lang bestaan als kwakkelende congreslocatie. Het losstaande expoitatiebedrijf ging afgelopen zomer failliet.

Transitie

De komende vier jaar moet het plan tot wasdom komen, met financiering van het Rijk, de gemeente, de provincie en lokale bedrijven en culturele instellingen. „Het is echt een transitie”, zegt Van Mensvoort. „Het moet een hub worden, een plek waar je weer leert om optimistisch naar de toekomst te kijken.” Ook het omliggende park moet uiteindelijk worden ontwikkeld en verbonden aan het nieuwe Eindhovense Design District, een gebied voor creatieve start-ups.

Maar het zal niet eenvoudig zijn om mensen weer de weg naar het gebouw te laten vinden, erkent hij. „Wij moeten zelf ook het gebouw leren kennen: hoe bewegen mensen zich er doorheen, wat werkt, en wat niet.”

Daarom begint het Evoluon dit jaar (als de coronamaatregelen het toestaan) al kleinschalig met een ‘VR-tijdmachine’: een attractie met virtual reality in de entreehal. De komende jaren zullen er exposities worden opgezet, bijvoorbeeld Space Farm, over landbouw in de ruimte, en Retro Future, over hoe vroeger naar de toekomst werd gekeken. „Dit gebouw vráágt er gewoon om dat iedereen naar binnen mag.”