Op weg naar de uitgang van het Witte Huis verscheurt Trump zijn eigen partij

Stemming in het Congres Nu Biden deze woensdag de laatste horde richting inauguratie neemt, splijt Trumps kansloze verzet de Republikeinen diep.

Aanhangers van Trump demonstreren in Washington, november 2020.
Aanhangers van Trump demonstreren in Washington, november 2020. Foto REUTERS/Shannon Stapleton

Toen de politieke buitenstaander Donald Trump vijf jaar geleden de Republikeinse Partij kaapte, verdeelde dat die partij diep. Na zijn verrassende verkiezingszege, eind 2016, verenigden Republikeinen zich vier jaar lang trouw achter hun president. Maar nu, twee weken voordat hij het Witte Huis moet verlaten, dreigt Trump de Grand Old Party opnieuw diep te gaan splijten.

Verscheidene Republikeinse volksvertegenwoordigers hebben aangekondigd ultiem bezwaar aan te tekenen tegen de uitverkiezing van Joe Biden als volgende president. Ze pochen daarmee „te strijden voor Trump”, maar in de praktijk bevechten ze met hun protestactie niet zozeer Biden en diens Democraten, maar vooral eigen partijgenoten.

De poging tot verzet vindt deze woensdag in Washington plaats tijdens een gezamenlijke vergadering van beide kamers van het Congres, die 13 uur ’s middags (19 uur in Nederland) begint. Senaat en Huis moeten de uitgebrachte stemmen in het Kiescollege, half december, per staat tellen en verifiëren. Normaal is die procedure een formaliteit, maar Trump-loyalisten willen haar aangrijpen om in extremis te protesteren tegen de uitslag. Hiertoe kunnen ze een maximaal twee uur durend debat afdwingen, gevolgd door stemmingen.

In het Huis zouden zeker tientallen afgevaardigden de toewijzing van de kiesmannen willen aanvechten, in de Senaat gaat het om een dozijn Republikeinen. Zij pleiten voor extra onderzoek naar de stembusgang, zoals na de betwiste verkiezing van 1876.

In Huis noch Senaat hebben deze opstandelingen echter de benodigde meerderheid om de inauguratie van Biden op 20 januari daadwerkelijk nog te kunnen verhinderen. Vooral in de Senaat zou een stemming daarom in de praktijk vooral uitdraaien op een interne proeve van loyaliteit: wie steunt Trump nog, en wie kijkt al voorbij diens presidentschap en huidige greep op de partij?

Dit zijn de prominente Republikeinen die deze onvoorspelbare woensdag een rol kunnen gaan opeisen:

Ted Cruz, leider pro-Trump-verzet

Ted Cruz was zeker niet de eerste Republikein die aankondigde om Joe Bidens zege deze woensdag te zullen aanvechten, hij is wel veruit de prominentste.

In 2016 verloor de senator uit Texas nog de strijd om de Republikeinse presidentskandidatuur van Trump (die hem de bijnaam ‘Lying Ted’ gaf). Deze woensdag wil Cruz een laatste, kansloze putsch leiden om Trump een tweede termijn te gunnen.

Eerst zeiden alleen uiterst-rechtse afgevaardigden als Mo Brooks en Louie Gohmert zo voor Trump te zullen ‘strijden’. Maar toen de jonge senator Josh Hawley meldde dat voorbeeld te volgen, wierp Cruz zich snel op als voorman van dit pro-Trump-verzet in de Senaat. Hij vond een dozijn collega’s bereid een voorstel tot een extra ‘audit’ van de stembusgang te steunen.

Dit doen zij zeker niet allemaal uit liefde voor de president, maar ook uit politiek opportunisme: menigeen in Cruz’ rebellenclub vreest de toorn van Trump. Sommigen moeten in 2022 al op voor herverkiezing en zijn bang dat de president hen dan zal aanvallen als zij hem nú niet verdedigen. Trump kan tegen hen uitvallen op Twitter of een uitdager gaan steunen bij de voorverkiezingen.

Cruz zelf heeft waarschijnlijk hogere ambities dan de Senaat: hij wil in 2024 opnieuw een gooi doen naar het presidentschap. Hij gokt dat deze verzetsactie hem electoraal zal helpen.

Mike Pence, vicepresident moet balanceren

De vergadering van Huis en Senaat staat onder leiding van Mike Pence. Terwijl buiten in Washington protest van Trump-fans gepland staat, moet de vicepresident de enveloppen openen met de stemmen (306-232) waarmee de kiesmannen en -vrouwen van het Electoral College het presidentschap aan Biden toekennen.

Per staat zal Pence op alfabetische volgorde – van Alabama tot Wyoming – die stemmen oplezen, waartegen elke afgevaardigde of senator bezwaar mag aantekenen. Er is in elke kamer maar één proteststem nodig om de gezamenlijke vergadering op te breken en een debat te openen.

Trump twitterde dinsdag al dat de vicepresident „de macht heeft frauduleuze kiesmannen te verwerpen”. Pence wacht dus een evenwichtsoefening: hij moet de grondwet volgen, maar deelt ook „de zorgen van miljoenen Amerikanen over onregelmatigheden”.

Mitt Romney, geweten van de partij

Tijdens de bij voorbaat gedoemde afzettingsprocedure tegen Trump, begin 2020, was hij de enige dissident in de Republikeinse partij. Mitt Romney, oud-presidentskandidaat in 2012 en senator voor Utah, steunde één van de twee aanklachten tegen de president. Ook deze woensdag lijkt hij zich op te willen werpen als geweten van zijn partij. Hij gaf al een verklaring uit waarin hij de wanhoopspoging van collega’s Cruz et al. afdeed als „schandelijk trucje [..] dat mogelijk de politieke ambities van sommigen dient, maar onze democratische republiek in gevaar brengt”.

Ook in het Huis zijn er Republikeinen die politiek opportunisme ontwaren achter de kansloze verzetsactie van hun partijgenoten. „Ze krijgen retweets. Ze krijgen volgers. Ze halen geld op. Het is een zwendel”, sneerde afgevaardigde Adam Kinzinger.

Mitch McConnell, behoedzaam Senaatsleider

Als machtigste Republikeinse politicus na de president was Mitch McConnell vier jaar Trumps belangrijkste steunpilaar. De Senaatsleider verdedigde de president tijdens al diens schandalen, voerde wetgeving en benoemingen door en liet een Democratische afzettingspoging snel vastlopen.

Maar deze woensdag zit McConnell plots niet in het Trump-kamp. Eind december riep hij zijn fractie op toch alsjeblieft geen bezwaar aan te tekenen tegen de zege van Biden. Vooral senatoren die over twee jaar hun zetel moeten verdedigen zouden in het daaropvolgende debat voor een groot dilemma worden gesteld. Geven ze (puur symbolische) steun aan de bij hun achterban nog zeer populaire Trump? Of verdedigen ze de democratie en de grondwet, zoals meer gematigde kiezers liever zouden zien?

Aan het begin van dit jaar bleek McConnells oproep vergeefs: ook in de Senaat komt er protest en zullen Republikeinen dus kant moeten kiezen. Al 36 jaar zit McConnell voor zuidelijk Kentucky in de Senaat, maar deze stemming wordt „de zwaarwegendste” uit zijn loopbaan, zei hij.

McConnell strijdt nu in feite met Trump om de positie van informele partijleider na diens vertrek. Onder meer de uitkomst van de dubbele Senaatsrace in Georgia, dinsdag gehouden, zal bepalend zijn wie van beide mannen de stevigste greep op de Republikeinse partij verwerft.