Opinie

Het Westen krijgt de kans zich opnieuw uit te vinden

Geopolitiek 2021

Commentaar

Vermoeid door de lockdowns, vervuld van onbehagen over het virus en smachtend naar een vaccin staat de wereld aan het begin van een tweede coronajaar. Hoe ongewis 2021 in veel opzichten ook is, voor Europa staan in elk geval twee belangrijke machtswisselingen op de agenda.

Eind januari gaat alle aandacht naar Washington voor de inauguratie van Joe Biden. Aanhangers van internationale samenwerking hopen dat met de komst van de overtuigde atlanticus en buitenlandspecialist de westerse wereld eendrachtig nieuwe wegen zal gaan. In Duitsland lopen intussen de voorbereidingen voor het post-Merkel-tijdperk. Duitsland kiest in september een nieuwe kanselier en Angela Merkel stelt zich niet herkiesbaar. Hoe de Duitse verkiezingen ook zullen uitpakken, Europa zal zijn ervaren en invloedrijke politieke manager kwijtraken.

Wisselingen van de wacht in Washington en Berlijn hebben per definitie aanzienlijke invloed op de Atlantische verhoudingen, maar deze keer hebben ze extra gewicht. Een belangrijk vraagstuk in het nieuwe jaar is of het ‘Westen’ een nieuwe impuls krijgt en welke rol Europa daarbij zal spelen.

Na de verkiezing van Donald Trump en de Britse keuze voor de Brexit was het Westen vier jaar blootgesteld aan middelpuntvliedende krachten. Supermacht VS wilde niet langer leiding geven aan de familie van liberale democratieën. Het Verenigd Koninkrijk wilde in die familie meer zelfstandigheid, maakte zich los van de Europese Unie en begon op 1 januari aan een nieuw tijdperk.

Met het oog op de komst van Biden heeft de EU alvast zelfbewust een eigen programma opgesteld voor reanimatie van de Atlantische betrekkingen. Mogelijkheden om samen te werken zijn er genoeg. De verspreiding van Covid-19 toonde aan dat de wereld weliswaar was gewaarschuwd voor een pandemie, maar zich er niet op had voorbereid. Vergaande samenwerking in de strijd voor een beter klimaat ligt eveneens voor de hand. En de VS en EU zijn natuurlijke partners als het erom gaat tegenwicht te bieden aan de autocratische regimes in Moskou en Beijing.

Maar het Atlantisch bondgenootschap heeft alleen een toekomst als Europa daarin een zelfstandiger rol vervult dan voorheen. Het tijdperk-Trump heeft aangetoond dat Europa het zich niet meer kan veroorloven als juniorpartner te fungeren in een door de VS gedomineerd verbond. Als de VS zich afwenden, staat Europa onbeschermd in de gure geopolitieke wind.

Een tweede termijn voor Trump zou, dat zag iedereen, Europa tot grotere zelfstandigheid hebben gedwongen. Maar ook onder Biden bestaat die noodzaak. De hang naar isolationisme onder een groot deel van de Amerikaanse kiezers is met het verlies van Trump niet verdwenen. En 75 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog kan een welvarend Europa alleen een serieuze partner voor de VS zijn als het zelf bereid is verantwoordelijkheid te nemen.

Europa kan de VS alleen langdurig aan zich binden als het ook iets te bieden heeft. Dat betekent dat NAVO-landen serieus in hun krijgsmacht moeten investeren en dat de EU meer verantwoordelijkheid moet nemen voor problemen in de eigen regio. Dat kan Europa alleen geloofwaardig doen als ook zwaargewicht Duitsland bereid is een bijdrage te leveren die past bij zijn gewicht in Europa. Met de komst van Biden krijgt het Westen nog een keer de kans zichzelf opnieuw uit te vinden – Europa mag die kans niet laten lopen.