EU-landen struikelen uit de startblokken bij inenten

Vaccinaties in Europa Beloftes om voortvarend met prikken te beginnen, worden niet ingelost. Haperingen leiden in de EU tot schuld doorschuiven.

Een Française wordt als eerste gevaccineerd in Parijs.
Een Française wordt als eerste gevaccineerd in Parijs. Foto’s Thomas Samson / AP

België: 700 mensen ingeënt. Duitsland: 239.000 mensen. Italië: 114.000. Denemarken: 41.000. Frankrijk: 500.

Een week na het begin van het ‘grote vaccineren’ in de Europese Unie is duidelijk dat ‘groot’ ook in dit opzicht een relatief begrip is. In de meeste EU-landen hebben op dit moment slechts bescheiden groepen een prik gekregen. Zowel absoluut als relatief: in Denemarken, een koploper binnen de Unie als het gaat om vaccinatiesnelheid, heeft nog geen één op de honderd mensen een eerste injectie gekregen.

In verschillende EU-landen klinkt nu kritiek. Weliswaar benadrukten politici dat vaccins in het begin schaars zouden zijn, maar ze zeiden ook dat ze alles in het werk zouden stellen om voortvarend uit de startblokken te schieten en het maximale te doen met de beschikbare middelen. Die beloftes worden niet ingelost.

In Frankrijk, met 500.000 vaccins op voorraad maar pas een duizendste daarvan verstrekt, krijgt president Macron kritiek van oppositiepolitici en medische experts omdat hij te behoedzaam zou willen opereren, mede in een poging de in Frankrijk traditioneel sterke antivaccinatiesentimenten niet te voeden. Ook is er kritiek dat de operatie slecht is voorbereid. Macron heeft een versnelling van het vaccinatieprogramma aangekondigd.

In Duitsland verweet secretaris-generaal Lars Klingbeil van coalitiepartij SPD minister van Volksgezondheid Jens Spahn traag te handelen, al is de Duitse regering vaak voorloper geweest binnen Europa in het bestrijden van het coronavirus. In Duitsland is het daarnaast een pijnpunt dat het Pfizer-vaccin waarmee nu in Europa als eerste wordt geprikt mede door het Duitse biotechbedrijf BioNTech werd ontwikkeld, maar eerder en in grotere hoeveelheden beschikbaar was in andere landen. Enkele deelstaten hebben geklaagd dat de federale regering minder vaccins heeft aangeleverd dan beloofd. Spahn zag zich genoodzaakt in de media het beleid te verdedigen en benadrukte dat de Duitsers geduldig moeten zijn.

Lees ook dit artikel over de Nederlandse vaccinstrategie: Het vaccineren begint: wie is wanneer aan de beurt?

Beschuldigende vingers

De haperingen leiden in de EU tot beschuldigende vingers. De Beierse minister-president Markus Söder gaf de Europese Commissie de schuld: die heeft „waarschijnlijk te bureaucratisch gewerkt: er zijn te weinig van de goede vaccins gekocht en de onderhandelingen over de prijs hebben te lang geduurd”. De Commissie zelf wijst weer naar de farmaceuten. Ook Spahn deed dat toen hij dit weekeinde zei dat de productie achterblijft bij de bestellingen. Eurocommissaris voor Gezondheid Stella Kyriakides stelde dat de vertraging niet is te wijten aan een slechte EU-planning, maar aan wereldwijde tekorten in productiecapaciteit.

De farmaceuten geven op hun beurt de complexe besluitvorming van de EU de schuld. „De EU is niet direct bevoegd, lidstaten mogen hun zegje doen. Dat kan even duren”, stelde Ugur Sahin, topman van BioNTech, dit weekeinde in Der Spiegel. Ook zei hij „verbaasd” te zijn dat de EU erop heeft gegokt dat andere vaccinontwikkelaars ook snel zouden kunnen leveren en dat ze daarom niet meer heeft besteld van het Pfizer-vaccin.

Ondertussen stevent Europa af op een escalatie van de besmettingen door nieuwe varianten van het virus. Het is een reden dat het VK, waar reeds een miljoen mensen werden ingeënt, er nu voor kiest om zijn voorraad vaccins te gebruiken voor een zo groot mogelijke groep, door meer mensen een eerste prik te geven en de tweede dosis uit te stellen. Het VK is maandag begonnen met inenten met een tweede vaccin, dat van AstraZeneca.

Die mogelijkheid hebben de EU-landen nog niet. Goedkeuring van het AstraZeneca-vaccin door de Europese toezichthouder laat op zich wachten. Het EMA staat weliswaar op het punt om het Moderna-vaccin goed te keuren, maar daarmee kan dat vaccin niet direct grootschalig worden geprikt. In Nederland worden pas in het tweede kwartaal grote leveranties hiervan voorzien.

Duitsland gaat mogelijk dinsdag aankondigen zijn lockdown te verlengen tot eind januari, mede als gevolg van de nieuwe besmettelijkere virusvarianten. Ook in het VK staan verdere aanscherpingen op stapel, Frankrijk voerde er vorige week al een aantal door. Duitsland was eerder het voorportaal voor Nederland. Ook gezien het feit dat in Nederland nog helemaal niet is gevaccineerd, is het aannemelijk dat Den Haag het voorbeeld van Berlijn gaat volgen.