Druk op Hugo de Jonge om ziekenhuispersoneel snel te vaccineren werd onhoudbaar

Vaccinatiestrategie Bijna een maand lang lobbyden de ziekenhuizen om cruciale medewerkers snel te laten vaccineren. Toen de zorg dreigde in te storten, stemde minister De Jonge in.

Drie dingen maakten internist Robin Peeters de eerste week van december duidelijk dat het nog heel lang „bikkelen zou blijven” in de coronacrisis. Ondanks de kabinetsmaatregelen zagen de ziekenhuizen nog steeds elke week duizend nieuwe coronapatiënten binnenkomen. Ook in zijn ziekenhuis, het Erasmus MC, nam de uitval onder het personeel snel toe, door coronabesmettingen en thuisquarantaine. „En anders dan aan het begin van de tweede golf in oktober konden we steeds moeilijker Covid-19-patiënten overplaatsen naar ziekenhuizen in andere regio’s. Die hadden nu zelf ook te veel patiënten”, vertelt Peeters, voorzitter van de landelijke vereniging van internisten. „De maatregelen hielpen niet genoeg. Er moest iets gebeuren.”

Toen kondigde minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) op 8 december een wijziging in de vaccinatiestrategie aan. Om logistieke redenen zouden niet de bewoners van de verzorgings- en verpleeghuizen als eerste het vaccin krijgen, maar hun verzorgers. „Toen vonden wij: als je toch begint met het zorgpersoneel, neem dan meteen het ziekenhuispersoneel mee bij het vaccineren”, zegt David Jongen, vice-voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen. „Die boodschap zijn we vanaf dat moment steeds weer gaan overbrengen aan de bewindslieden en ambtenaren van VWS.”

‘Niet meer dan een zijstapje’

Die boodschap is afgelopen zaterdag definitief geland. Toen maakte De Jonge bekend dat artsen en verpleegkundigen in de ziekenhuizen vooraan in de rij komen te staan – samen met het zorgpersoneel van de verpleeg- en verzorgingshuizen. Vrijdag beginnen de ziekenhuizen met het vaccineren van ongeveer 30.000 medewerkers die op de Eerste Hulp, de IC of in de zorg aan Covid-19-patiënten werken. De hoop is dat met de vaccinaties genoeg ziekenhuismedewerkers op de been gehouden kunnen worden om alle coronazorg te kunnen blijven leveren.

Niet meer dan een zijstapje”, noemde De Jonge het besluit tegenover de NOS, geen wijziging van de vaccinatiestrategie. In werkelijkheid is de stap fors en ook zo afwijkend van de oorspronkelijke keuze dat de stap nauwelijks te onderscheiden is van een wijziging. Het is ook niet voor niets dat de ziekenhuizen en organisaties van medisch specialisten drie weken lang intensief hebben moeten lobbyen in Den Haag voordat ze hun zin kregen.

Lees ook dit interview: ‘Niemand weet welke groepen je het beste als eerste kunt vaccineren

Dat het zo lang heeft geduurd, was geen kwestie van onwil bij het ministerie, zegt Jongen: „Er was zeker begrip voor onze situatie bij de ambtenaren en de bewindslieden. Het bleek alleen lastig om een regeling voor het ziekenhuispersoneel in te passen in het advies van de Gezondheidsraad over de vaccinatie.”

In dit advies krijgen de ouderen in verzorgingshuizen voorrang – gevolgd door andere kwetsbare groepen – omdat bescherming van kwetsbare mensen het doel is van het kabinetsbeleid.

Slimmigheidje

Het advies van de Gezondheidsraad is leidend, zo heeft De Jonge de Tweede Kamer meerdere keren laten weten. Dat hij op 8 december had besloten om hiervan af te wijken had te maken met de eigenschappen van het eerst beschikbare vaccin. Het Pfizer-vaccin wordt in grote verpakkingen geleverd, moet op -70 graden Celsius worden bewaard en na ontdooien binnen enkele dagen worden toegediend; dat gaat makkelijker als je zorgmedewerkers naar enkele grote locaties laat gaan dan wanneer je de ontdooide vaccins overal in Nederland naar verzorgingshuizen moet brengen.

Deze wijziging was nog te passen binnen het advies van de Gezondheidsraad. Die heeft immers geschreven dat als ouderen zelf niet gevaccineerd kunnen worden, dat kan gebeuren bij hun verzorgers; zo zouden de onbeschermde ouderen toch ‘ringbescherming’ genieten. Voor het vaccineren van het ziekenhuispersoneel was zo’n slimmigheidje minder makkelijk te vinden.

Alarmerend rapport

De Gezondheidsraad maakt namelijk onderscheid tussen verschillende vaccinatiestrategieën. Eén strategie is bescherming van de meest kwetsbare personen; bescherming van degenen die de vitale infrastructuur in stand moeten houden, zoals brandweer, politie en zorgpersoneel is een andere strategie. Voor die andere keuze moesten de geesten rijp worden gemaakt, terwijl het kabinet al veel kritiek had gekregen voor de positie van Nederland als Europese hekkensluiter bij het vaccineren.

Intussen bleven ziekenhuizen en medisch specialisten pleiten voor vaccinaties, onder druk van oplopende besmettingscijfers en toenemend ziekteverzuim. Zo deed intensivist Diederik Gommers namens de IC’s op 22 december een dringende oproep bij BNR, een dag nadat het Pfizer-vaccin officieel was goedgekeurd. Na de Kerst bleven de artsen en ziekenhuisbestuurders met hun pleidooi de media opzoeken. Het meest spraakmakend was het optreden van Gommers en Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg, woensdag in Nieuwsuur.

Toch was niet dit tv-optreden doorslaggevend, denkt David Jongen, maar een alarmerend rapport van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) dat die ochtend was verschenen. „Daaruit bleek dat ziekenhuizen een groot deel van de reguliere zorg niet meer konden leveren. Toen merkte ik bij VWS ineens dat ze ons voorstel serieus aan het overwegen waren.” Volgens bronnen zou minister De Jonge dat die dag in het kabinet hebben kortgesloten.

Lees ook: Ziekenhuizen pleiten voor vaccinatie personeel

Dubbelzinnige boodschap

Woensdagavond gaf De Jonge tijdens een persbijeenkomst nog een dubbelzinnige boodschap af. De wens van de ziekenhuizen noemde hij „niet de beste manier”, maar ook kondigde hij aan te gaan puzzelen en maandag met een brief te komen. De Jonge herhaalde deze boodschap een dag later tijdens een overleg met de fractievoorzitters van de coalitiepartijen en toonde zich geïrriteerd over het tv-optreden van Gommers en Kuipers. Intussen waren zijn ambtenaren aan de slag gegaan met het informeren van de GGD’s en het bekijken van de consequenties voor andere te vaccineren groepen.

De aankondiging zaterdag kwam zo toch als een verrassing. Kuipers, die eerder had gezegd dat de ziekenhuizen al op maandag konden beginnen, liet weten dat het ziekenhuispersoneel pas vanaf vrijdag gevaccineerd zal worden. Dat lijkt een handreiking aan De Jonge die steeds heeft gezegd dat het allemaal niet zo snel kan. „Het was misschien ook moeilijk te verkopen geweest als ons personeel eerder dan het andere zorgpersoneel een vaccin zou krijgen”, zegt ziekenhuisbestuurder David Jongen. „Bovendien kunnen we de tijd goed gebruiken om alles goed te regelen voor het vaccineren.”

Met medewerking van Rik Rutten en Frederiek Weeda