Opinie

De strandbal van 2021 – en het nieuwe normaal van daarna

Nieuwjaar

Commentaar

Vaarwel rotjaar, tot nooit. Dat zal, in welke vorm dan ook, donderdagnacht de gemiddelde afscheidsgroet zijn geweest voor 2020. Het nieuwe jaar kan, zoals het er nu naar uitziet, alleen maar beter worden. Mocht het virus geen desastreuze mutaties ontwikkelen voordat het is teruggedrongen, dan gloort een stijgende lijn. Vaccinaties kunnen tegen de zomer zorgen voor sterk afnemende besmettingen, en wie weet keert het leven daarna langzaam terug naar normaal.

De grote vraag daarbij wordt: wat ís er straks nog normaal? De pandemie heeft de samenleving en de bedrijvigheid behoorlijk opgeschud. De economie kromp het sterkst sinds de jaren dertig, veel mensen en bedrijven werden tijdelijk afhankelijk van financiële steunprogramma’s.

Voor wie dat kon, werd thuiswerken de norm. Het fysieke aspect van vriendschap, werk en liefde moest wijken voor het goedbedoelde maar toch kille substituut op afstand. Mensen hebben tijd gehad voor introspectie. Over hun baan, hun bedrijf, over wonen, vriendschap, familie en relaties.

Het valt te verwachten dat de samenleving zich, eenmaal bevrijd, eerst zal gedragen als een strandbal die een jaar lang onder water is gehouden: eenmaal losgelaten spuit hij juichend omhoog. Denk alleen al aan alle niet opgenomen vakantiedagen en, voor de gelukkigen, het opgepotte geld dat geen bestemming had.

Die combinatie belooft een (na-)zomer als een langgerekt bevrijdingsfestival. Een explosie van creativiteit in de culturele sector die eindelijk van zijn ketenen is bevrijd. En een economische hausse die hopelijk een deel van de schade van het afgelopen jaar goedmaakt. Want deze crisis is bijzonder: zij is, noodzakelijkerwijs, van bovenaf opgelegd en kwam niet voort uit de economie zelf. Het bedrijfsleven is, als de pauze niet al te lang duurt, hopelijk grotendeels intact.

Veel economen houden wél rekening met een fel oplevende inflatie, nu zo veel geld opeens weer op zoek mag naar een doel. Die opleving is onschadelijk, zolang zij zich maar niet vastzet in hogere inflatieverwachtingen. En dus eenmalig blijft.

Wat daarna gebeurt? Er is geen gebrek aan prognoses voor hoe de coronacrisis de samenleving permanent zal hebben veranderd. Werken, ondernemen, klimaat en duurzaamheid, sociale omgang: veel staat op zijn kop, en sommige veranderingen kunnen blijvend blijken. Vaak weerspiegelt de voorspelling daarbij vooral de diepste wens van degene die hem doet. De begroetingskus gaat het nog moeilijk krijgen.

Maar de mens is ook een gewoontedier. Zal het aantal vluchten van en naar Schiphol straks blijvend lager zijn? Het zou mooi zijn als het aantal frivole vakantievluchten fors afneemt. Maar vertel dat maar aan al die jongeren, gezinnen of senioren die straks ein-de-lijk weer mogen. Hier helpt alleen beleid. Want sommige veranderingen zijn nodig, maar moeten misschien ook een handje worden geholpen.

Wat de coronacrisis bijvoorbeeld aantoonde was een tekort aan buffers, aan reserves, aan voorraden. Aan ziekenhuiscapaciteit, aan IC-bedden inclusief personeel. Aan medicijnen, van hormonen tot pijnstillers. Bedrijven waren zelf steeds minder voorraden gaan aanhouden en laten hun grondstoffen of halffabrikaten precies op tijd leveren. Toen overal de grenzen dichtgingen leidde dat tot flinke schade en oponthoud.

Zelfstandigen hadden vaak veel te kleine financiële reserves, waardoor zij vrijwel meteen in de problemen kwamen. En zelfs de voorraad kennis kan te zeer zijn gekrompen. Een overheid die te veel uitbesteedt aan adviseurs en consultants loopt het risico zelf nog te weinig ambtenaren met kennis in huis te hebben.

Buffers en voorraden zijn in normale tijden niet rendabel: ze leggen beslag op kapitaal dat elders beter aan de slag kan. Maar het afgelopen jaar laat zien dat jaren van voordeel in één klap teniet kunnen worden gedaan, met misschien wel hogere kosten dan er voorheen waren bespaard.

Na de oliecrisis van 1973 verplichtten landen elkaar om ieder drie maanden aan oliereserves aan te houden. Na de financiële crisis van 2008 werden banken verplicht om hun veel te lage vermogensbuffers fors op te hogen. Als er na 2020 één ‘oud normaal’ niet terug mag keren, is dat een samenleving die in veel opzichten zó onvoorbereid was op een grootschalige calamiteit.