Agenten houden op 5 april 2020 toezicht op de naleving van coronaregels bij een checkpoint aan de grens tussen de Canadese provincies Nova Scotia en New Brunswick, bij Amherst, Nova Scotia.

Foto Andrew Vaughan / Canadian Press

Interview

„Mensen zeiden dat mijn praktijk moest worden verwoest, en dat ik terug moest naar Afrika”

Patiënt Nul Canada | Jean Robert Ngola Toen een huisarts in Canada zijn provincie verliet om zijn dochtertje op te halen en later besmet bleek, veranderde zijn leven in een nachtmerrie. Hij woont nu ergens anders.

Nog steeds kan Jean Robert Ngola nauwelijks bevatten wat hem afgelopen voorjaar is overkomen. Hoe zijn bestaan als gerespecteerde dokter in de Canadese provincie New Brunswick plotseling ontaardde in een nachtmerrie, waarin hij vreesde voor zijn leven. Hoe hij publiekelijk aan de schandpaal werd genageld als aanstichter van een uitbraak van Covid-19. En hoe hij, als immigrant met een andere huidskleur, haastig werd aangewezen als ‘patiënt nul’ in de regio.

„Het was het ergste trauma dat ik mijn hele leven heb meegemaakt”, vertelt Ngola, een arts van Congolese afkomst die via België naar Canada emigreerde. Daar vestigde hij zich in 2013 in Campbellton, een dorp van zevenduizend inwoners dat net als veel andere kleine plaatsen in het land kampt met een tekort aan artsen. „Ik heb nog steeds last van posttraumatische stress”, zegt hij.

De wereld van de 50-jarige Ngola, die een praktijk had met ruim tweeduizend patiënten en werkte bij de spoedeisende hulp van een ziekenhuis in Campbellton, stortte op 27 mei in. Het resultaat van een coronatest die hij onderging nadat een van zijn patiënten besmet bleek, was positief. Dezelfde dag werd Ngola door de autoriteiten aangewezen als bron van een uitbraak van Covid-19 in de omgeving, waar tot dat moment weinig gevallen waren vastgesteld.

Ik was bang dat iemand ’s nachts naar mijn huis zou komen om me te vermoorden

Jean Robert Ngola huisarts van Congolese afkomst in Canada

Die uitbraak, waarbij uiteindelijk zeker 40 coronabesmettingen werden geconstateerd en twee mensen overleden, werd door Blaine Higgs, de premier van New Brunswick, op televisie geweten aan „de acties van een onverantwoordelijke medische professional” - een verwijzing naar Ngola, die de provincie eerder die maand kort had verlaten om zijn vierjarige dochtertje op te halen. Na die trip was hij niet in zelf-isolatie gegaan, zoals van aankomende reizigers werd verwacht.

Hoewel Higgs de naam van Ngola niet noemde, circuleerde zijn identiteit al snel op sociale media. Verbijsterd zag Ngola hoe berichten met een foto van zijn praktijk zich als een lopend vuurtje verspreidden op Facebook. Daarbij werd hij het doelwit van racistische bedreigingen, vertelt hij. „Mensen zeiden dat mijn huis en mijn praktijk moesten worden verwoest, en dat ik terug moest naar Afrika.”

Niemand nam het voor hem op

Nooit in zijn leven voelde Ngola zich zo alleen, zegt hij. „Opeens was ik niet meer de goede dokter, maar een buitenlander. Niemand kwam voor me op.” Zelfs zijn werkgever, het Vitalité Health Network, liet hem in de steek: hij werd op non-actief gesteld zonder salaris, omdat hij de richtlijnen van de organisatie zou hebben geschonden door na zijn trip buiten de provincie niet in quarantaine te gaan.

Jean Robert Ngola, huisarts van Congolese afkomst in Canada.

De verwijten aan het adres van Ngola betreffen een noodtrip eerder in de maand naar Montreal, acht uur rijden naar het westen in de provincie Quebec, om zijn dochtertje op te halen. Haar moeder vloog naar Afrika wegens het overlijden van haar vader. De jongere broer van Ngola paste tijdelijk op het kind. „Als vader moest ik mijn dochter gaan halen, zodat ze bij mij kon blijven”, zegt Ngola.

Op 12 mei ging Ngola na zijn werk de weg op. Laat op de avond kwam hij aan bij zijn broer in Montreal. De volgende dag reed hij terug, met een stop in de plaats Trois-Rivières om twee collega-artsen te ontmoeten, gemaskerd. Om negen uur ’s avonds kwam hij thuis in Campbellton met zijn dochtertje. De volgende ochtend ging hij naar zijn praktijk voor telefonische consultaties, zoals gebruikelijk was geworden tijdens de lockdown.

Voor inwoners van New Brunswick waren reizen buiten de regio zonder na terugkeer in quarantaine te gaan taboe. De kleine provincie zit samen met drie andere oostkustprovincies in een ‘Atlantische bubbel’, met strenge isolatieregels voor aankomende reizigers. De bubbel geldt als een succes: besmettingscijfers in de regio zijn laag.

Als arts mocht hij de brug over

Geheel hermetisch is de bubbel echter niet. Tientallen essentiële werknemers uit buurprovincie Quebec reizen heen en weer naar Campbellton, via een brug over een grensrivier. Ngola belde voor zijn trip de autoriteiten om na te gaan wat de regels waren. Hij kreeg te horen dat hij als arts de brug over mocht. „Het was geen probleem, als essentiële werknemer mocht ik heen en weer.”

Ook een witte arts testte korte tijd later positief. Zijn naam werd niet op sociale media gedeeld.

Ook andere artsen bij het ziekenhuis in Campbellton reisden op en neer zonder in quarantaine te gaan. Evenmin was Ngola de enige die positief testte op corona. Ook een witte arts testte korte tijd later positief, vertelt hij. „Waarom hebben ze zijn naam niet op sociale media gezet? Waarom hebben ze zonder onderzoek de vinger naar mij gewezen?”

Nadat hij tot zondebok was bestempeld door de autoriteiten, ging het snel bergafwaarts. Mensen belden de politie met meldingen dat ze Ngola op straat of bij een winkel hadden gezien, ondanks zijn quarantaine wegens zijn positieve coronatest - valse meldingen, want hij ging de deur niet uit. „Ik was bang dat iemand ’s nachts naar mijn huis zou komen om me te vermoorden”, vertelt hij. Hij vroeg om politiebescherming. Die kreeg hij niet, maar wel kreeg hij te maken met een politie-onderzoek naar zijn vermeende schending van noodwetten. „Ik ben als enige medicus gecriminaliseerd in verband met de pandemie.”

Ongeveer 1.500 collega-artsen uit heel Canada hebben Ngola hun steun betuigd. In een brief spraken ze in september „woede, ongemak en frustratie” uit over de „onmenselijke” behandeling van Ngola. Die ligt volgens hen aan institutioneel racisme. Ze plaatsen vraagtekens bij de openbaarmaking van zijn medische gegevens – een schending van privacy. Ook bewoners van Campbellton hebben spijt betuigd over de overhaaste veroordeling van Ngola.

Volgens experts is de kans klein dat Ngola het virus opliep bij zijn reis naar Montreal, die hij grotendeels alleen en met zijn dochtertje in de auto doorbracht. Onderzoekers hebben vastgesteld dat geen van de personen die Ngola tijdens de trip van zo’n 30 uur ontmoette, naderhand besmet was met het coronavirus - de broer, de twee artsen in Trois-Rivières en de kassier bij een tankstation waren allen negatief. Wel testte Ngola’s dochtertje positief.

Onzeker wie wie heeft besmet

Ngola zelf zegt dat hij het virus mogelijk van zijn besmette patiënt heeft gekregen in plaats van andersom. Volgens hem heeft een bloedtest in Campbellton uitgewezen dat hij eind mei nog geen antilichamen in zijn bloed had, wat er op zou wijzen dat hij toen nog maar net besmet was - en dus niet weken eerder bij de reis naar Montreal de infectie opliep.

Ngola’s advocaat Joël Étienne onderstreept dat er geen basis is, juridisch of wetenschappelijk, om iemand ervan te beschuldigen een ‘patiënt nul’ te zijn. Feit is dat niet met zekerheid kan worden vastgesteld wie wie heeft besmet. Bovendien waren er, ondanks een periode van een paar weken zonder nieuwe gevallen, wel degelijk eerdere besmettingen in New Brunswick, en wordt de ziekte ook doorgegeven door asymptomatische patiënten. Étienne eist opheldering van de autoriteiten over de manier waarop zij Ngola hebben behandeld.

Ngola heeft Campbellton inmiddels verlaten. „Ik hield van de bevolking, maar ik kon daar niet blijven, de vertrouwensband was gebroken”, zegt hij. Hij is afgelopen zomer als arts begonnen in Quebec, waar hij ondanks publiciteit over zijn zaak met open armen is ontvangen. „Ze zijn New Brunswick dankbaar dat ze goede een arts hebben laten gaan.”

Ngola woont nu dichter bij zijn dochtertje - maar durft haar voorlopig niet te bezoeken. „Ik wil voorkomen dat er een probleem is. Want iedereen weet wie ik ben en kent mijn zaak. Als ik op straat loop, zeggen mensen: dat is dokter Ngola.”