Opinie

Na het rampjaar - de ‘Meedenkers’ over 2021

Hoop NRC Opinie vroeg de vijf vaste ‘Meedenkers’ om een blik op de toekomst. Stine Jensen, Haroon Sheikh, Emma Bruns, Kiza Magendane en Bastiaan Rijpkema over het nieuwe jaar.

Illustratie Aart-Jan Venema

Stine Jensen, filosoof/schrijver:
Hoop op zalf voor de ziel

Cultuur heeft een flinke deuk gekregen. Theaters, bioscopen, musea en bibliotheken werden in de coronacrisis onevenredig hard geraakt. Het cultuur minachtende kabinet maalde er niet om, totdat klip en klaar duidelijk werd dat cultuur ook economie is.

In de cultuursector gaat rond de 3 miljard om, er zijn 133.000 banen in (bron: CBS). Ja, cultuur is economie, het is amusement, een uitje én afleiding, maar het is zoveel meer: zalf voor de ziel, leerzaam, verrijkend. Schoonheid en troost.

Bladerend door de nota Cultuurbeleid 2021-2024 kreeg ik hoop. Zeker, de noodzaak van kunst wordt voorbeeldig verantwoord. Maar in dit plan wordt het niet louter gemotiveerd vanuit allerlei nuttige uitkomsten – ‘empathie’, ‘diversiteit’, ‘regionaliteit’ zijn de buzzwoorden in het beleid – de taal is zowaar een beetje bezield en bevlogen.

Ik voeg toe dat bij grote levensgebeurtenissen mensen graag vorm, ritueel en cultuur willen die de bijzondere gelegenheid bekrachtigt. Was er ooit iemand die bij een begrafenis niet koos voor muziek of poëzie?

Haroon Sheikh, politicoloog en filosoof:
Big Tech: het tij keert

In 2021 beginnen we eindelijk grip te krijgen op Big Tech. Onvrede met de macht van deze bedrijven is er al jaren, maar lang veranderde er bar weinig. In 2020 werd door de coronacrisis die macht aanvankelijk alleen maar groter, want digitalisering was de oplossing: ons werk migreerde naar de cloud, scholen gingen digitaal en Big Tech bouwde onze corona-apps.

Tegen het einde van het jaar vond echter een plotselinge kentering plaats. Politici en toezichthouders in de VS en de EU publiceerden kritische rapporten en zetten rechtszaken in gang om de immense macht van deze bedrijven over de samenleving aan te pakken. Beleidsmakers overwegen nu serieus extreme oplossingen, zoals het opbreken van deze grote spelers.

Het rampjaar maakte onze afhankelijkheid van Big Tech pijnlijk zichtbaar. Dat geeft hoop voor 2021: we gaan dan, eindelijk, beginnen met het tij te keren.

Emma Bruns, chirurg in opleiding:
Laten we vindingrijk blijven

Op een zonnige middag maakte ik een boswandeling. Het was prachtig maar het wandelpad was smal, iets wat sinds vorig jaar vergelijkbaar is geworden met ‘levensgevaarlijk’. Dat gevaar naderde met rasse schreden: een medemens. We naderden elkaar als twee herten die zich op de rand van hun territorium bevinden en schikten ons toen tegelijk, als echte brave burgers, in een overdreven buitenbocht, waardoor onze onderlinge afstand ruim drie meter bedroeg. „Nou, dat is wel veilig, zo’n dubbele uitwijkmanoeuvre.”

De uitwijkmanoeuvre. Dat is misschien wel het woord van afgelopen jaar. In Van Dale wordt manoeuvreren gedefinieerd als „handig tot stand brengen”, en het komt uit het Latijn: manu operari, „met de hand werken”.

Eigenlijk hoop ik dat we dat blijven doen in 2021. Ook als het virus is verdwenen. Meer dan ooit heeft de coronacrisis aangetoond dat we als samenleving vindingrijk, solidair en creatief kunnen zijn. Laten we dat blijven.

Kiza Magendane, politicoloog:
In 2021 stellen we legitieme vragen

In het jaar 2020 pleegde ik zelfcensuur op het stellen van legitieme vragen. Waarom kwam de Nederlandse overheid niet op het idee om mij en andere Nederlanders met een vaste baan te verplichten om een kwartier van ons salaris in te leveren om het coronavangnet te vullen? Waarom durfde de Nederlandse overheid niet huiseigenaren te verplichten om tijdens de lockdown geen huur voor hun commerciële panden te vragen? Zomaar een greep uit vragen die ik niet durfde te stellen uit angst om dom over te komen. Tot ik Wellbeing Economics. How and Why Economics Needs to Change las, het nieuwe boek waarin de econoom Nicky Pouw betoogt dat in plaats van zich uitsluitend op economisch groei te richten, de economie zich nadrukkelijk bezig moet houden met het bewerkstelligen van welzijn. Economische afwegingen moeten dus rekening houden met een gezonde omgang tussen mensen en de natuur. 2021 wordt het jaar waarin wij zoveel mogelijk legitieme vragen zullen stellen om bestaande economische dogma’s radicaal te bevragen. Daar zullen we de coronacrisis eeuwig dankbaar voor zijn.

Bastiaan Rijpkema, rechtsfilosoof:
Wat is beloofd, wat is gelukt?

D66-lijsttrekker Sigrid Kaag wil een miljard euro extra voor wetenschap. Treffend, dat is ongeveer de eis waarmee WOinActie al tijden te hoop loopt tegen de huidige D66-minister van Onderwijs Ingrid van Engelshoven. Met weinig effect. Weer een ander D66-kopstuk, Rob Jetten, zag het anders: richt je hooivorken op de universiteitsbestuurders – ze zouden als „Dagobert Duck” op enorme potten geld (lees: reserves) zitten, sneerde hij. Jettens speech is niet meer te vinden op de D66-website.

Voor een democratie zijn mooie plannen en vergezichten belangrijk. Net zo belangrijk is electoraal geheugen. Democratie is een uniek zelfcorrigerend systeem, maar corrigeren vereist dat er niet alleen vooruit-, maar ook teruggekeken wordt. Waarom publiceren politieke partijen niet ook meerjarenverslagen voor de Tweede Kamerverkiezingen: wat is beloofd, wat is gelukt? Elk geheugensteuntje is welkom, zeker als corona de verkiezingen gaat domineren.

Kiezen we in maart op basis van de beloftes van Kaag of de prestaties van Van Engelshoven?

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.