Opinie

Doe eens wat terug, en wees genereus in 2021

Maarten Schinkel

Huizenprijzen: plus 8,9 procent in oktober. Over heel 2020 moet het vreemd lopen wil er geen gemiddelde stijging van minstens 7 procent uitkomen. Aandelenkoersen: de AEX-index sloot de voorlaatste dag van het jaar met een jaarwinst van bijna 4 procent. Op de internationale beurzen ging het vaak nog beter. Wall Street reeg, na een bang voorjaar, record aan record en eindigt het jaar bijna een zesde hoger. Hoewel de daling van de dollarkoers met 9 procent daar, voor ons Europeanen, wel iets aan af deed.

Wie bezit had, deed het verrassend goed in het pandemie-jaar 2020. De belangrijkste reden: een zeer ruim monetair beleid met ultralage rentes. En een ongekende begrotingsimpuls door westerse overheden. Wie al rijk was werd rijker. En wie exorbitant rijk was, werd exorbitant veel rijker. Zie de topmensen/grootaandeelhouders van de bekende grote techfondsen.

Maar wiens verdienste is dat? In Amerikaanse verkiezingscampagnes doken in de afgelopen jaren allerlei varianten op van de You didn’t build that-speech van Barack Obama uit 2012. De boodschap aan ondernemers: u denkt dat u het allemaal zelf heeft gedaan. Maar wat is uw bedrijf zonder geschoold personeel, zonder de infrastructuur van wegen en verbindingen? De gemeenschap heeft er met dergelijke voorzieningen voor gezorgd dat er sowieso ondernomen kán worden. Dus reken uw succes niet helemaal naar uzelf toe.

Hetzelfde geldt dit jaar ook voor de vermogenswinsten. Toen de economie op slot moest, heeft de overheid met financiële steun een flink deel van de weggevallen bedrijvigheid gebufferd. Dat kost, alleen al in Nederland, inmiddels tegen de 40 miljard euro. En het wordt, in de vorm van staatsschuld, vroeg of laat opgebracht door de hele gemeenschap.

Zonder deze steun zou de economie zijn geïmplodeerd, met massawerkloosheid en een lawine aan faillissementen tot gevolg. Geen beurs of woningmarkt was daar tegen bestand geweest. Dank u, gemeenschap. Dank u, jongere generaties die dat allemaal gaan dragen.

De rijken werden rijker tijdens de pandemie. Maar werden de armen ook armer? Veel cijfers zijn daar voor Nederland nog niet over, maar het kan heel goed zijn dat inkomenssteun de verliezen van veel mensen die plots zonder werk of opdrachten kwamen niet heeft goedgemaakt. En de steun houdt een keer op.

Op mondiaal niveau zijn de tekenen niet goed. Calculaties op deze schaal bevinden zich vaak ergens tussen kunst en wetenschap, maar toch: de Wereldbank heeft becijferd dat de structurele daling van de extreme armoede sinds het eind van de vorige eeuw voor het eerst weer omslaat in een stijging. Er kwamen het afgelopen jaar vermoedelijk tussen de 88 miljoen en 115 miljoen mensen bij die moeten leven van minder dan 1,90 dollar (1,55 euro) per dag. En de pandemie is nog niet weg. De Wereldbank geeft geen recent totaalcijfer voor het aantal extreem armen, maar het zullen er zo’n 800 miljoen zijn.

Het is makkelijk om verontwaardigd te zijn over de ‘1 procent’, om je druk te maken over calculaties dat één passagiersbus vol met de allerrijksten ter wereld even rijk is als de helft van de wereldbevolking. Schande, maar ook lekker ver weg. Want als je aanneemt dat de 800 miljoen allerarmsten helemaal niets bezitten, dan heeft ieder huishouden in Nederland met een beetje overwaarde in de woning meer vermogen dan al die allerarmsten bij elkaar.

Dus, voor wie huis of beleggingen in waarde zag stijgen: ruimte, en reden, genoeg dus om extra genereus te zijn in 2021. Voor de gemeenschap, voor de jongere generaties. Voor al de mensen die je niet kent.

Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.