Opinie

Barnier, daar mag een lijstje omheen

In Europa

Op 30 juni 2026 lopen de nieuwe afspraken over visserij af die in de Brexitdeal zitten tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. Op dezelfde dag, ontdekte een wakkere Britse journalist, loopt er nog een akkoord af: dat over Britse toegang tot het Europese gas- en elektriciteitsnet.

Dat is geen toeval. Integendeel, het is een staaltje Europese powerplay waar we de komende tijd hopelijk meer van gaan zien.

Wat het betekent? Na 30 juni 2026, als de huidige visserijdeal afloopt, komen er jaarlijkse onderhandelingen tussen de EU en het VK over visserij. Daarbij kunnen de Britten Europese vissers alsnog de toegang tot Britse wateren ontzeggen. Ze kunnen er ook een hogere prijs voor vragen. Maar dat heeft consequenties. De Europeanen kunnen ‘terugslaan’ door luchtvaart- en transportafspraken open te breken of tarieven te heffen op vis die de Britten in de EU verkopen (de vis die Britten vangen, wordt vooral door Europeanen gegeten). Maar ze kunnen ook de Europese energiemarkt afsluiten voor de Britten. Want daarover moeten beide partijen vanaf 30 juni 2026, als de huidige Brexitdeal afloopt, eveneens jaarlijks gaan onderhandelen.

Het VK importeert nu 7 procent van zijn elektriciteit uit de EU, vooral via Nederland, Frankrijk en België – precies de landen waarvan vissers zo graag in Britse wateren willen blijven. Ook importeert het VK Europees gas. Europese prijzen van gas en elektriciteit zijn lager dan de Britse. Als de toevoer wordt afgesneden, kunnen de Britten niet zo makkelijk vervanging vinden. Dan dreigen er stroomstoringen. De Britten zullen, kortom, wel tien keer nadenken voor ze Europese vissers buitensluiten.

Het aardige van dit voorbeeld is dat het compleet onder de radar is gebleven. EU-onderhandelaar Michel Barnier is een harde onderhandelaar, maar pocht er niet mee. De Britse premier verkocht de Brexitdeal thuis als de terugkeer van „soevereine controle over onze eigen wetten en ons lot”. Hij snoefde over de geweldige nieuwe vrijhandelsdeal „met nultarieven”. Barnier had daar allerlei kanttekeningen bij kunnen plaatsen. Dat deed hij niet. Hij weet: opscheppen over macht doen vooral machtelozen. Zelf twitterde hij eenvoudigweg: „De klok tikt niet langer”.

Dit is interessant. Als er in Europa afgelopen jaar één thema centraal stond, naast corona, was het ‘strategische autonomie’: het vermogen om onafhankelijk beleid te voeren dat het beste voor je is. Dit is een grote obsessie voor Europa, omdat het betekent dat wij moeten omschakelen van technisch marktdenken naar meer machtsgericht, politiek denken waarbij armdrukken soms nodig is. Vaak leidt de term ‘strategische autonomie’ tot deprimerende discussies over wat er allemaal misgaat, onderlinge verdeeldheid en de boze buitenwereld die valsspeelt.

Barnier weet: opscheppen over macht doen vooral machtelozen

Toen EU-buitenlandchef Josep Borrell laatst door de Frankfurter Allgemeine werd gevraagd wat Europa op buitenlands politiek gebied heeft bereikt in 2020, begon hij te lachen. „Grote prestaties,” zei hij, „zijn er eigenlijk niet.” Vervolgens ging hij uitleggen hoe lastig het is om alle lidstaten mee te krijgen. En hoe verdeeld ze zijn over Wit-Rusland of Libië. Allemaal waar. Academici kunnen zulke dingen zeggen. Maar leiders als Borrell stralen hiermee enkel onvermogen uit.

De belangrijkste veranderingen na de Brexit voor particulieren op een rij. Lees ook: Nu gaan we de Brexit ook echt voelen

Barnier doet het anders. Hij zeurt niet, maar brengt strategische autonomie in de praktijk. Inzake Brexit heeft Europa heldere doelen geformuleerd – vrede in Ierland bewaren, Europese burgers en de interne markt beschermen, en de basis leggen voor een nieuwe relatie met het VK. Barnier heeft hard en gefocust onderhandeld, ook intern, om die doelen te bereiken. Het resultaat is een compromis, natuurlijk. Maar wel een waarmee de Europeanen goed kunnen leven. Ze hoeven er niet over te toeteren, noch te klagen (behalve de Tweede Kamer).

Zo moet het. In 2021 moet Europa macht vaker inzetten, in plaats van erover te ouwehoeren.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.