Tony Pengel, beter bekend als rapper U-Niq.

Foto Andreas Terlaak

Interview

Rapper U-niq: ‘De macht in de samenleving lag eeuwenlang ergens anders – het succes van rappers gaat dat veranderen’

Interview | U-niq Tony ‘U-niq’ Pengel is ruim een kwart eeuw actief als hiphopartiest. Bij het verschijnen van zijn eerste album in jaren, ‘Eeuwige Jeugd’, vertelt hij hoe het succes van hiphopartiesten de samenleving kan veranderen.

„Laat ik me effe voorstellen, aangezien er velen niet weten”, rapt Tony ‘U-niq’ Pengel (44) op ‘Welkom’, het openingsnummer van zijn op Oudejaarsavond te verschijnen album Eeuwige Jeugd. Hij is al ruim een kwart eeuw actief als hiphopartiest, mentor en coach van succesvolle profvoetballers en hiphopacts, en lid van enkele spraakmakende rapcrews.

Maar hij is een „tijdje effe weggeweest”, rapt hij. En in een wereld die zich zo snel ontwikkelt als de Nederlandse rapscene, kan een nieuwe introductie geen kwaad. Hij heeft een jaar of vier „gewoon helemaal geen muziek gemaakt”, vertelt U-niq vanuit zijn nieuwe studio in Rotterdam-Zuid. „Niets aangeraakt, geen inspiratie, geen zin, geen behoefte. Ik hield me vooral bezig met het begeleiden van jonge voetballers en moest me focussen. Ik had ook even geen plezier in muziek.”

Het was pittig, zegt U-niq, om na een aantal jaar zonder muziek weer achter de microfoon te stappen. „Je moet de motor weer aantrappen; weer vuur gaan spugen. Ik sta in de studio als iemand die vecht voor zijn eerste levensbehoefte. Die honger en overtuiging heb ik altijd gehad. Maar met muziek moet je ook geluk hebben dat het lukt, en alles weer in elkaar valt.”

De Rotterdammer werd in de jaren negentig bekend als solo-artiest en lid van hiphopcollectief Committee Gunmen (met o.a. Postmen, E-Life en Sonny D) en later ook van crews als The Most Official (met Mr. Probz en SugaCane) en Ecktuh Ecktuh (met Winne en Feis). Hij tekende in de jaren negentig bij Sony een platendeal die hem internationaal als MC moest lanceren, en waarvoor hij clips opnam met een budget en productieniveau die tot dan toe voor Nederlandse rappers niet de norm waren.

Inspirator

Vijftien jaar geleden stapte U-niq over van Engelstalig naar plat Rotterdams en groeide hij uit tot inspirator van een nieuwe generatie rappers. Hij maakte indruk met zijn rauwe, beeldende teksten over opgroeien in armoede, het grootstedelijke straatleven en je omhoog vechten vanuit een achterstandssituatie.

Lees ook de recensie van U-niq’s album ‘Rotterdam’: Rotterdamse straatvechter

Op zijn nieuwe album beschrijft U-niq in ‘Life’ op een warme productie met een jazzy baslijn zijn ervaringen op straat als grimmig en stressvol: „Ik heb moeten leren te overleven, het was grimmig om me heen maar toch kon ik bewegen, met te weinig in mijn zakken, en te veel aan mijn hoofd, moest ik pakken wat ik kon want morgen was niet beloofd.”

De deal bij Sony leek een gedroomde uitweg, vertelt U-niq. „Ze wilden me op het niveau van Amerikaanse rappers brengen.” Hij rapte op een remix van ‘Hate Me Now’ van hiphopster Nas, er stonden afspraken met prominente producers ingepland. „Toen werden bij het label vijftien mensen ontslagen en viel alles als een kaartenhuis in elkaar.”

Lees ook: Hiphoplegende Nas is terug met urgent nieuw album

Op Eeuwige Jeugd rapt U-niq openhartig over intieme pijn en persoonlijke trauma’s, zijn worstelingen met zijn gezondheid („die afwijking in mijn bloedcellen maakte me dikker”) en het verlies van zijn vriend en muzikale sparringpartner Feis, die twee jaar geleden op zijn 32ste werd vermoord in het uitgaansleven in Rotterdam.

In ‘Mijn Brief’ praat hij bij een stemmige piano en viool op stevige drums tot zijn vermoorde vriend en stadsgenoot. „Ja Feis, hoe is het met je.” Feis had een grote artistieke invloed op U-niq, vertelt hij. „We waren broers, man – vechten, schreeuwen en lachen. Altijd eerlijk en kritisch. Ik leerde van zijn muzikaliteit, zijn mierengeneuk. Hij wilde dat elke klank klopte bij de volgende zin in het rijmschema. Het duurde soms eeuwen voordat een nummer van hem uitkwam en het goed genoeg was.”

Rapper als coach

Op ‘Eeuwige Jeugd’ is U-niq ook als rapper de coach die hij als professional is. Hij rapt vaak op een conversatietoon, op kalme, frisse en soulvolle hiphopbeats, en wil hoorbaar dat zijn zinnen blijvend doordringen tot de luisteraar.

U-niq geniet van het succes van de jongere rappers voor wie hij een grotebroerachtige rol kan vervullen, zegt hij. „In de jaren negentig kregen donkere jongens die rapmuziek maakten geen kans om door te breken. Nu kunnen ze doen waar ze zin in hebben en klauwen met geld verdienen. Ze maken fouten, verbrassen het, maar zullen daar ook van leren. Over tien jaar hebben ze met dat geld hun gemeenschap geholpen, ondernemingen opgericht, mensen naar school gestuurd en banen gegeven. Geld laat geld rollen. Ik denk dat het succes van deze rappers op lange termijn de maatschappelijke status-quo zal veranderen in een samenleving waar eeuwenlang de macht ergens anders lag.”

Op zijn album spreekt U-niq ook rechtstreeks de jongeren aan die in het criminele straatleven actief zijn. In ‘Snel Rich’ rapt hij dat geluk niet te vinden is op straat: „In die film ga je dood, je hebt een kleine scène.” In single ‘Fastride’ rapt hij: „Veel van ze nemen een kans, vaak voor onzin raakt er een gezin uit balans. Maar ze denken niet en zien het als een spelletje, hoe zit het met die moeders hun verdriet, man, ik zeg het je.”

Rivaliserende rapcrews

Nadat in de zomer van 2020 in Scheveningen een jongen was vermoord na een ruzie tussen rivaliserende rapcrews, startte U-niq de onlinecampagne #stophetgeweld. „Ik dacht: dit gaat te ver. Ik wil niet eens nadenken over wat een moeder voelt die haar zoon kwijtraakt. Ik denk niet dat er meer geweld is dan vroeger, maar mensen horen er wel meer over. Ik heb zelf kinderen en ook een voorbeeldfunctie. Dus trek ik mijn smoel open.”

Wat steeds terugkeert op zijn album zijn thema’s als: doorgaan, niet opgeven, motivatie en daadkracht. Rap is voor hem meer dan luchtig entertainment, zegt U-niq – hij rapt om zijn luisteraars in het hart te raken. „Ik draag deze cultuur mee in alles wat ik doe: het heeft me opgevoed en een grote man gemaakt. Ik ben er nu achter dat het mijn taak is om te coachen. Ik wil mijn boodschap altijd positief en op de juiste manier uitdragen.”

Eeuwige Jeugd van U-niq verschijnt op Oudejaarsavond.