Nu gaan we de Brexit ook echt voelen

Veranderingen De feitelijke Brexit ligt officieel al elf maanden achter ons, maar we hebben er door de overgangsperiode nog maar weinig van gemerkt. Dat is op 1 januari afgelopen. De belangrijkste veranderingen voor particulieren op een rij.

Heatrow Airport, Londen
Heatrow Airport, Londen Foto Daniel Leal-Olivas / AFP

Reizen

Wat betreft reizen was het Verenigd Koninkrijk altijd al een vreemde eend in de EU-bijt, aangezien het net als Ierland geen deel uitmaakt van Schengen. Maar de Brexit werpt op den duur nog meer blokkades op. Zo is het vanaf oktober 2021 voor EU-burgers alleen mogelijk om er met een paspoort te reizen en niet meer met een Europese ID-kaart. Het paspoort moet geldig zijn tot en met de dag van vertrek uit het VK. Daarin is het VK soepeler dan sommige EU-landen, die van Britten eisen dat hun paspoort bij vertrek uit het desbetreffende land nog zeker een half jaar geldig is.

Het VK bereidt zijn burgers erop voor dat hun bij een bezoek aan een EU-land wellicht wordt gevraagd een retourticket te tonen en genoeg geld of saldo voor de kosten van het verblijf. Ook moeten zij bij de ‘rest van de wereld’ in de rij voor de paspoortcontrole, iets wat andersom voor EU-burgers in het VK ook gaat gelden. Wel kunnen EU-burgers met een biometrisch paspoort op Britse luchthavens gebruik blijven maken van snelle e-lanes. Vanaf 2022 zal de EU een reisverklaring gaan vragen voorafgaand aan het vertrek, vergelijkbaar met het ESTA-systeem van de VS. De Europese variant heet ETIAS (European Travel Information and Authorisation System). Daar zijn ook kosten aan verbonden. De Britten voeren de komende jaren een soortgelijk systeem in, ETA, in ieder geval voor 2025. Voor reizen tussen Ierland en het VK geldt een veel soepeler regime.

Vakantie

Voor vakanties en korte trips zijn bovengenoemde maatregelen natuurlijk ook van toepassing. EU-burgers kunnen met hun Europese verzekeringspas (EHIC) in het VK nog wel aanspraak maken op medische hulp in noodgevallen. Britten wordt standaard aangeraden een goede reisverzekering af te sluiten, omdat een vervanger van de EHIC nog op zich laat wachten. Ze kunnen hun huidige pas nog wel gebruiken in de EU tot deze verloopt. Een goede reisverzekering is trouwens ook geen gek advies voor Nederlanders die het VK bezoeken: veel zorg en aanvullende diensten zullen niet onder de basiszorg van de Britse National Health Service vallen.

Werken en wonen

De regels voor immigratie gaan flink op de schop. Wie vanaf 2021 wil gaan wonen en werken in het VK, moet aan tal van voorwaarden voldoen. Dit migratiesysteem is naar Australisch voorbeeld opgezet en een van de felbegeerde trofeeën van Brexiteers, voor wie het Europese vrij verkeer van personen een krachtig argument tegen EU-lidmaatschap was. ‘Taking back control of our borders’ was niet voor niets een gevleugelde slogan van het Leave-kamp.

Voor de meeste EU-burgers houdt dit in dat zij een baanaanbod op zak moeten hebben met een bruto jaarsalaris van minimaal 26.500 Britse pond. Ook moet iemand in staat zijn om in het Engels een gesprek te voeren (taalniveau B1). Voor personeel in de gezondheidszorg en ‘wereldwijd talent’ op het gebied van kunst, tech of wetenschap gelden in het VK soepeler regels. Niet verwonderlijk als je bedenkt dat de Britse gezondheidszorg momenteel voor een groot deel op (Oost-)Europese krachten draait.

EU-burgers kunnen relatief eenvoudig een verblijfsstatus krijgen, als voldoende kan worden aangetoond dat zij voor 1 januari 2021 in het VK woonden. Voor mensen die er korter dan vijf jaar woonden, geldt wel een voorwaardelijke status. Deze kan pas worden omgezet als er in totaal vijf jaar in het VK gewoond en gewerkt is. Voor Britten in Nederland geldt een soortgelijke regeling: wie langer dan vijf jaar hier woonde, kan direct een verblijfsvergunning krijgen.

Voor een niet-permanent verblijf langer dan zes maanden is in het VK een visum vereist. Britten die de EU voor langere tijd willen bezoeken, mogen dat negentig dagen doen, daarna geldt ook een visumplicht.

Studeren

Doordat het VK vanaf het nieuwe academische jaar in 2021 niet meer participeert in het Erasmus-programma van de EU, is het nu nog onduidelijk hoe het financiële plaatje eruit ziet voor iemand die in de toekomst een uitwisselingsprogramma wil volgen aan een Britse universiteit. Studenten die dit in het collegejaar 2020-2021 nog doen, kunnen gewoon rekenen op de vooraf toegezegde ondersteuning. De Britten komen in de loop van 2021 met een eigen variant van Erasmus, het Turing-programma, waarmee studenten uit het VK wereldwijd op uitwisseling kunnen.

Wie als EU-burger een volledige studie aan een Britse universiteit wil volgen, gaat vanaf volgend collegejaar fors meer betalen. De 9.250 Britse pond die nu nog geldt, hetzelfde bedrag als wat Britse studenten betalen, kan zomaar drie tot vier keer hoger uitvallen. Voor Nederlanders die in het VK wonen kan dat bedrag weer veel lager zijn, afhankelijk van de verblijfsstatus. Voor studies/uitwisselingen die langer dan zes maanden duren, is een studentenvisum verplicht.

Autorijden

Het rijbewijs van EU-burgers blijft gewoon geldig in het VK. Voor Britten wordt het iets complexer: iedereen uit het VK moet vanaf 1 januari een GB-sticker op de auto hebben en in het bezit zijn van een papieren verzekeringsbewijs, de zogeheten groene kaart.

Huisdieren

Wie zijn huisdier mee wil nemen naar het VK, moet zorgen dat kat, hond of fret is gechipt en ingeënt tegen hondsdolheid. Een EU-dierenpaspoort wordt door de Britten nog gewoon geaccepteerd zolang dit is afgegeven vóór 2021. Voor andere huisdiersoorten en bijvoorbeeld paarden gelden andere regels.

Voor Britten is de rompslomp met kat, hond of fret iets groter, want daarvoor mag het dierenpaspoort niet worden gebruikt bij bezoek aan een EU-land. In plaats daarvan moet binnen tien dagen voor vertrek een gezondheidsverklaring (AHC) voor de dieren worden gehaald bij een dierenarts.

Roaming

Voor veel consumenten is het vermoedelijk één van de favoriete EU-privileges: sinds 2017 kost mobiel internetgebruik (roaming) in andere EU-landen niets extra. Daarvoor kwam het nog regelmatig voor dat na een buitenlandse reis een flinke rekening volgde.

Dat gemak vervalt in het geval van het Verenigd Koninkrijk als gevolg van de Brexit. Volgens het akkoord staat het telecomproviders weer vrij kosten te rekenen als Europese mobiele gebruikers het VK betreden, en andersom. Of ze dat ook gaan doen, is een heel ander verhaal. Verschillende Britse telecombedrijven hebben al laten weten op dit moment niet van plan te zijn om Britten in Europa meer te laten betalen voor de capaciteit die zij in de EU moeten inkopen. Hetzelfde geldt in omgekeerde richting voor bijvoorbeeld KPN en T-Mobile. Of dat op de lange termijn ook zo blijft, is nog niet duidelijk.

Shoppen

Tijdens een bezoek aan het VK is het voortaan opletten of je niet te veel spullen koopt. Wie meer dan 390 pond, of ongeveer 430 euro, aan artikelen uitgeeft, moet daar bij invoer in de EU btw over betalen en een toeslag van 2,5 procent. Dat geldt in de andere richting ook.

Bij online-bestellingen boven de 150 euro uit het VK moeten invoerrechten betaald worden. Die wisselen per product, doorgaans gaat het om een paar procent. Andersom komen er ook tarieven, die echter sterk uiteenlopen en afhangen van wat er tegen welke prijs is aangeschaft.

Reizigers naar het VK mogen nog maar 42 liter bier, achttien liter wijn en vier liter sterke drank meenemen uit de EU. Wie de EU betreedt, mag standaard vier liter wijn en zestien liter bier meenemen.

Bankzaken

Britse financiële instellingen beschikken na de Brexit niet zomaar meer over een vergunning om actief te zijn in de EU. Als banken zo’n vergunning niet op tijd hebben geregeld, kan dat gevolgen hebben voor Europese klanten, zoals verminderde dienstverlening of het opzeggen van bestaande rekeningen. Wie daardoor getroffen wordt, is op dit moment nog lastig te zeggen: het is niet openbaar welke instellingen niet op tijd zo’n vergunning hebben aangevraagd. Toezichthouder AFM zei wel eerder in december dat zeker niet alle Britse banken ‘Brexit-proof’ zijn. Sommige laten ook simpelweg de EU als markt achter zich en stoppen de dienstverlening daar, zoals Lloyds Banking Group. Die bank stuurde al eerder dit jaar verschillende klanten in Nederland een brief dat ze hun resterende saldo per cheque toegezonden zouden krijgen.

Geo-blocking

In 2018 verbood de Europese Unie expliciet de mogelijkheid van bedrijven om op basis van IP-adressen in verschillende lidstaten verschillende webpagina’s te tonen. Zo voorkomt het blok dat een Kroaat bijvoorbeeld een hogere prijs betaalt voor een product dan een Spanjaard.

De EU waarschuwde eerder in 2020 al dat dit zou vervallen na de Brexit als er geen afspraken over gemaakt worden. In dat geval kunnen Britten weer andere webpagina’s te zien krijgen dan Europeanen. In de handelsdeal zelf is de term hiervoor, geo-blocking, niet te vinden. Dat lijkt erop te duiden dat er inderdaad geen afspraken over zijn gemaakt.

Belastingvrij shoppen

Voor de meeste mensen zal het een van de weinige voordelen zijn van de Brexit: belastingvrij shoppen voorafgaand aan vluchten van het VK naar de EU. Van Schiphol naar het VK geldt dat in theorie ook, maar op dit vliegveld zijn de prijzen voor bestemmingen binnen en buiten de EU al langer gelijkgetrokken: de winkelier betaalt de btw bij vluchten binnen de EU. De reiziger zal hier dus niks merken van het vertrek van de Britten uit de EU.

Op dezelfde manier wordt het mogelijk om belastingvrij aankopen te doen aan boord van schepen die de overtocht maken tussen de EU en het VK. Rederijen moeten daar wel zelf aan willen meedoen. Onder meer DFDS en Stena Line hebben al aangegeven dit te gaan regelen.

Dit artikel is op 1 januari geactualiseerd: Britten hoeven in Europa niet in sommige gevallen te beschikken over een speciaal internationaal rijbewijs (IDP), zo is het VK vlak voor de jaarwisseling overeengekomen met alle 27 EU-landen.

Correctie (4 januari 2021): in een eerdere versie van dit stuk stond dat het sinds 2018 niet meer toegestaan is om bepaalde Netflix-series in het ene EU-land wél beschikbaar te stellen en in het andere land niet. Netflix mag dit echter wel degelijk doen, de wetgeving van de EU op dit gebied betreft slechts webpagina’s, niet streamingsdiensten.