Dit zijn de indrukwekkendste foto’s van 2020: een jaar achter glas

Wat mensen doen om elkaar te zien

Zien is het scharnierwoord. Tussen de ander en jezelf, eenzaamheid en contact. En van het afgelopen jaar naar het nieuwe. Hoe bleven we elkaar zien in het coronajaar? Hoe gaan we elkaar zien wanneer een grotere afstand deel uitmaakt van een meer virusbestendige toekomst?

De fotoredactie van NRC zag dit jaar indrukwekkende oplossingen voorbij komen die mensen vinden om elkaar te blijven zien. In alle betekenissen van het woord.

De meeste intieme betekenis van zien is de ander aanraken. De Deense fotograaf Mads Nissen trok naar Brazilië op zoek naar innige omhelzingen. Hij kwam in een verzorgingshuis in São Paulo. Na vijf maanden isolatie vonden de inwoners verlossing in een gordijn van plastic. Geen oplossing voor huidhonger, wel de kortste weg naar een knuffel met naasten. Een tijdje opgesloten zitten houden we vol. Maar we willen wel gezien worden. Desnoods via een boodschap aan het raam. Have hope! On reste à la maison. Faites pareil! (Wij blijven thuis. Doe als wij).

Fotochefs Natalia Toret en Pauke van den Heuvel kwamen met het idee al die manieren van zien en gezien worden in deze fotospecial naast elkaar te zetten. Samen met fotoredacteur Heleen Peeters vatten ze zo het jaar samen, maar ze kijken daarmee ook vooruit. Want al dat zien op een rijtje zet aan het denken. Wat zien we eigenlijk als we zien hoe we elkaar zien?

Gehuld in plastic vertellen we elkaar: ik houd van je maar we zijn een gevaar voor elkaar

De strijd tegen verspreiding van SARS-CoV-2 draaide vaak rond abstracte begrippen. Moest je kijken naar de belasting van de zorg, het aantal verloren gezonde levensjaren, de economische schade? Voor beleid is dat onvermijdelijk: alleen boven het persoonlijke uit kan er verstandig en effectief beleid worden gemaakt – wat dat ook is.

Persoonlijk wordt het in het directe contact. De ander als abstractie zien is een vorm van gewelddadigheid, volgens de filosoof Emmanuel Levinas. Dat herkennen we in onze afkeer van sommige voorzorgsmaatregelen. Hoe verstandig ook, ze voelen als geweld tegen naasten. Gehuld in plastic vertellen we elkaar: ik houd van je maar we zijn een gevaar voor elkaar.

Er is abstractie binnengedrongen in onze intimiteit. Je ziet niet of het virus meereist in de omhelzing. Die abstractie glanst ook in het glas tussen de zwangere vrouw en de kijker.

Het is een menselijke reflex om het persoonlijke voorrang te geven op het abstracte. Liefde boven risico. Maar het virus is verraderlijk. De meeste mensen worden niet (zo) ziek van Covid-19. Maar net jij kunt wél ziek worden, ook al ben je nog zo jong, kerngezond en volop in vorm. En (juist) ook niet ziek kun je het virus ongezien verspreiden. Onder je naasten en passanten, fit of kwetsbaar.

Dus daar zitten we dan, in onze hokken en bubbels, achter schermen en ramen. We hebben ze nodig en tegelijk willen we ze doorbreken – daar zijn we mensen voor.

René Moerland, hoofdredacteur

Foto Kevin Frayer/Getty Images
Foto Kevin Frayer/Getty Images
Foto Fabien Pallueau/Getty Images
Foto’s: AFP/Getty

PLASTIC MENSEN

Pandemie leidt tot huisvlijt

Opeens leken we begin dit jaar in een onwaarschijnlijke rampenfilm terechtgekomen. In dit bizarre scenario was de medemens een levensgevaarlijke vijand geworden, potentieel drager van een onzichtbaar maar dodelijk virus. Op straat liepen we in grote bogen om elkaar heen. We gingen mondkapjes dragen om elkaar niet te besmetten. Maar voor sommigen was dat niet genoeg. Er verschenen creatieve beschermingspakken in het straatbeeld.

Bij de fotopersbureaus kwamen mooie staaltjes huisvlijt binnen. Zoals de foto’s van kinderen die eind januari wachten op Beijing Airport tot ze mogen inchecken op hun vlucht. Van een afgeknipte plastic fles is een soort Teletubby-hoofddeksel gemaakt dat een extra laag bescherming moet bieden.

In het Franse Bordeaux laat een man zich compleet met plastic folie omwinden, alsof hij zelf een koffer is die gereedgemaakt wordt voor transport.

Sandra Smallenburg

Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto Jasper White/Panos Pictures
Foto’s Jasper White/Panos Pictures

JASPER WHITE

Rear Window: gluren naar de buren

In Hitchcocks klassieker Rear Window uit 1954 is hoofdpersonage L.B. Jefferies, een professioneel fotograaf, door een gebroken been gekluisterd aan huis. Vanuit zijn rolstoel begluurt hij zijn buren en raakt hij ervan overtuigd dat zijn achterbuurman een moord heeft gepleegd.

In de fotoserie Rear Window is het de coronapandemie die een fotograaf aan huis heeft gekluisterd. Voor de Britse fotograaf Jasper White werd de wereld opeens heel klein toen hij door Covid-19 in lockdown werd gedwongen. Vanuit het raam van zijn appartement in Stamford Hill, een Londense wijk waar veel orthodoxe Joden wonen, ontdekte hij een heel nieuwe wereld. „Mijn buren hadden de gemeenschappelijke tuin omgetoverd in een synagoge, waar ze hun ochtendgebed hielden, muziek maakten en feest vierden.”

De foto’s hebben iets voyeuristisch, versterkt door de onscherpe fruitschaal in Whites vensterbank die op veel van de beelden figureert. Maar anders dan bij Hitchcocks film heeft de suspense hier plaatsgemaakt voor gemoedelijkheid. White zag vooral zonaanbidders, spelende kinderen en kletsende buren. „Deze eenvoudigere manier van leven, omlijst door het venster van mijn flat, heeft iets vriendelijks en aantrekkelijks.”

Sandra Smallenburg

Foto João Pina/MAPS

Foto João Pina/MAPS
Foto João Pina/MAPS
Foto João Pina/MAPS
Foto João Pina/MAPS
Foto João Pina/MAPS

JOAO PINA

Quarantaine in de grootste woonflat van Brazilië

Hoe ziet het leven in coronatijd eruit in een gebouw dat zo groot is dat het een eigen postcode heeft en waar de vijfduizend inwoners kampen met de dreigingen en beperkingen van een nieuw virus? National Geographic vroeg in maart van dit jaar fotograaf João Pina (Portugal, 1980) een fotoserie te maken over het Copan-gebouw in São Paulo, met zijn 37 verdiepingen en 1.160 appartementen de grootste woonflat van Brazilië. Het golvende gebouw werd in de jaren vijftig ontworpen door de beroemde architect Oscar Niemeyer, ook verantwoordelijk voor de futuristische stad Brasilia.

Pina ging eerst twintig dagen in quarantaine in zijn eigen appartement in São Paulo, voordat hij acht dagen een appartement huurde in microkosmos Copan. Hij documenteerde er de bewoners en sprak met hen over hun zorgen, hun dagelijkse beslommeringen, de manier waarop zij hun isolement doorkwamen. Ook registreerde hij hun potten- en pannenprotesten, waarmee ze hun ongenoegen kenbaar maakten over de lakse houding van president Jair Bolsonaro.

Brazilië staat volgens de cijfers van de Johns Hopkins University met bijna 7,6 miljoen coronabesmettingen inmiddels op de derde plaats wereldwijd, na de VS (ruim 19,5 miljoen) en India (ruim 10 miljoen). Er vielen ruim 192.000 corona-doden, waarmee het land op de tweede plaats komt na de VS (ruim 338.000 doden).

Rianne van Dijck

Foto
Mads Nissen/Politiken/Panos
Foto
Mads Nissen/Politiken/Panos
Foto
Mads Nissen/Politiken/Panos
Foto
Mads Nissen/Politiken/Panos
Foto
Mads Nissen/Politiken/Panos
Foto
Mads Nissen/Politiken/Panos
Foto’s Mads Nissen/Politiken/Panos

MADS NISSEN

Collages van huid, textiel en plastic

Brazilië is een van de zwaarst getroffen landen tijdens deze coronapandemie. Meer dan zeven miljoen Brazilianen raakten besmet met Covid-19, minstens 190.000 van hen overleden aan de ziekte. Net als in Nederland, sloten ook in Brazilië de verzorgingstehuizen in maart hun deuren voor bezoekers. Voor de bewoners was fysiek contact met hun naasten maandenlang onmogelijk.

In Viva Bee, een bejaardentehuis buiten São Paulo, konden de bewoners sinds de zomer gebruikmaken van een plastic ‘knuffelgordijn’, uitgevonden door de Braziliaanse zakenman Bruno Zani. Dankzij de relatief eenvoudige plastic wand, met daarin twee sets plastic mouwen, konden familieleden elkaar na maanden weer omarmen.

De Deense fotograaf Mads Nissen legde voor zijn serie Hold Me Close een aantal van die knuffelmomenten vast: ontroerende omhelzingen die vanwege al het glimmende plastic ook iets sciencefiction-achtigs hebben. Prachtige, vervreemdende collages zijn het van folie, gele tape, textiel en menselijke huid.

Sandra Smallenburg

Foto Yentl Slik
Foto Yentl Slik
Foto Yentl Slik
Foto Yentl Slik
Foto Yentl Slik
Foto’s Yentl Slik

YENTL SLIK

Verjaardag vieren of drinken aan de bar in je eigen bubbel

Hoe laat je zien wat nu niet meer kan?

Fotograaf Yentl Slik kreeg voor haar stage bij NRC als opdracht het thema ‘corona’. Ze besloot dat zo letterlijk mogelijk te nemen en mensen te fotograferen terwijl ze doen wat nu niet meer mag, maar dan zo geïsoleerd als maar kan. Wel en niet in één beeld gevangen. Dan zit je dus in een plastic bubbel aan de bar in het Amsterdamse restaurant Pllek, dan vier je thuis een verjaarspartijtje in een bubbel, dan speel je bubbelhockey, dan ga je op bubbelbezoek, dan bubbel je tijdens een concert in de Melkweg.

Bianca Stigter

Foto Annabel Oosteweeghel

ANNABEL OOSTEWEEGHEL

Binnenbaas en buitenbaas

Jazz (18), Kik (14), Lois (13), Pixie-Lien (10), Twiggy (7), Seven (5) en Oos (3) zijn allemaal kinderen van Cynthia Ormskerk en Iven Cudogham. Zes staan er op deze foto, die Annabel Oosteweeghel van het hechte gezin maakte – de kleinste, Oos, was net even van schoot gesprongen. En ja, Seven heet Seven maar hij is het zesde kind. Cynthia vond het gewoon een mooie naam.

Tijdens de eerste lockdown in maart zaten ze allemaal thuis in Amsterdam en kregen, op Oos na, ook thuisonderwijs. „Ik hou van de dynamiek van een groot gezin”, zegt Cynthia. „Goede afspraken maken is wel belangrijk, maar je moet ook weer niet te streng zijn. Hou het een beetje relaxed.”

„Cynthia was tijdens de eerste lockdown de binnenbaas en ik de buitenbaas”, zegt Iven, die een kindermediabedrijf runt dat vooral producten rondom Anansi de spin uitbrengt. Cynthia heeft een kinderkookstudio, Stip & Tijger.

Na de herfstvakantie kregen beide ouders en een aantal kinderen corona, waarvan Cynthia pas net hersteld is. Nog een lockdown kunnen ze wel weer aan, ook al is de toekomst voor zzp’ers ongewis. „Ik denk altijd: het komt wel goed”, zegt Cynthia. „En dan komt het ook goed.”

Bianca Stigter

Foto Lauren DeCicca/Getty Images
Foto Manan Vatsyayana/AFP
Foto Christophe Petit Tesson/EPA
Foto Frederic J. Brown/AFP
Foto’s Getty/AFP/AFP

IN HOKJES

Hokjesgeest op school en in de sportschool

Wereldwijd speelden ondernemers snel en slim in op de coronapandemie, met plastic uitvindingen die sociaal verkeer toch mogelijk moesten maken. Zo presenteerde de Franse ontwerper Christophe Gernigon in mei zijn creatie Plex’Eat in een restaurant in Parijs. De plexiglas cilinder, een soort kruising tussen een droogkap en een lampenkap, moest gezellig samen eten weer mogelijk maken.

In Bangkok werden de kinderen van de Wat Khlong Toey School in augustus in plastic speelkooien geplaatst om verspreiding van het virus te voorkomen. Met succes: sinds de Thaise school in juli heropende na de lockdown, zijn er geen nieuwe besmettingen meer geweest.

Bij sportschool Inspire South Bay Fitness in het Californische Redondo Beach kon in juni weer gesport worden dankzij de hokjesgeest van de inventieve eigenaar.

En in de Vietnamese hoofdstad Hanoi heeft een taxichauffeur zichzelf in mei volledig afgeschermd van zijn passagiers. Zo kan er toch zo gewoon mogelijk worden doorgewerkt.

Sandra Smallenburg

Abi and Marigold in the Bedroom
Foto Lisa Sorgini
Hannah and Ochre in the Dining Room
Foto Lisa Sorgini
Hana, Bobby and Mika in the Lounge room
Foto Lisa Sorgini
Holly and Posey in the Dining Room
Foto Lisa Sorgini
Niah and Matilda in the Dining Room
Foto Lisa Sorgini
Mia, Ziggy, Taro and Koa in the Dining Room
Foto Lisa Sorgini
Foto’s Lisa Sorgini

LISA SORGINI

Madonna’s met kinderen in Australië: verstild als een renaissanceschilderij

Net als zoveel andere jonge moeders werd de Australische fotograaf Lisa Sorgini (1980) in het voorjaar van 2020 geconfronteerd met een nieuwe realiteit: die van een dreigende ziekte, van lockdowns en van het plotseling thuiszijn met kleine kinderen die alle aandacht opslorpen. Ze besloot om vrouwen in vergelijkbare situaties te fotograferen vanachter hun ramen, om zo de isolatie nóg voelbaarder te maken.

In de portretserie Behind Glass creëerde Sorgini met natuurlijk licht etherische en verstilde madonna’s met kinderen, die doen denken aan Italiaanse renaissanceschilderijen van Botticelli en Rafaël. We zien moeders die in een andere tijd, zonder corona, misschien wel aan het werk zouden zijn geweest, netjes gekleed (in mantelpak, uniform?) en gesoigneerd (het haar opgestoken, mascara en lippenstift?) maar die nu noodgedwongen binnen zitten. De vrouwen poseren in hun ondergoed, het haar los, de naakte baby in hun armen, de kinderen op schoot. De nabijheid, de aanrakingen, de blote huid, die zachte armpjes en beentjes; allemaal zijn het verwijzingen naar die bijzondere fysieke band tussen moeder en kind.

Het is aan de kijker om te bepalen wat hij in deze foto’s ziet. Zitten deze vrouwen opgesloten en kunnen ze geen kant op, gebonden aan en bijna verstikt door hun kroost? Of dit: de nabijheid van bloedverwanten, het samenzijn binnen de comfortabele grenzen van het gezinsleven, een baken van troost in barre tijden?

Rianne van Dijck

Amsterdam, Nederland
Foto Rob Brouwer/Hollandse Hoogte
New York, Verenigde Staten
Foto Cindy Ord/Getty Images
Bordeaux, Frankrijk
Foto Nicolas Tucat/AFP
Bristol, Verenigd Koninkrijk
Foto Ben Birchall
New York, Verenigde Staten
Foto Joan Slatkin/Getty Images
Madrid, Spanje
Foto Alejandro de Dios/ANP
Frankfurt, Duitsland
Foto Boris Roessler/ANP
Foto’s: ANP/AFP/Getty/Hollandse Hoogte

RAAMTEKSTEN

Solidariteit betuigen met raamteksten

Vooral tijdens het begin van de lockdown was het gevoel van solidariteit en saamhorigheid groot. Er werd geklapt voor het zorgpersoneel, er werden bloemen uitgedeeld bij ziekenhuizen, en mensen betuigden massaal hun steun door teksten achter hun ramen te plakken. In Engeland zetten kinderen regenbogen voor hun vensters, zoals te zien op foto’s die in Bristol en York werden gemaakt. Achter de ramen van huizen in Frankfurt en Bordeaux klonk dezelfde boodschap: wij blijven thuis. In Amerika, het zwaarst getroffen land ter wereld, staat ‘Stay Strong’ en ‘Have Hope’ achter New Yorkse ramen. Een inwoner van Madrid probeert met een smiley wat vrolijkheid de wereld in te helpen.

En op een Hollandse gevel hangt een spandoek met het bekende gedicht ‘Spleen’, dat in deze tijden van isolement weer bijzonder actueel is: ‘Ik wou dat ik twee hondjes was/ dan kon ik samen spelen’.

Sandra Smallenburg