Analyse

Geen verbeteringen en het kabinet heeft amper meer iets te beloven

Coronacrisis De IC’s liggen overvol, het aantal besmettingen blijft hoog. Het kabinet heeft nog maar weinig opties om in te grijpen.

Mensen staan in de rij op de markt bij de Lindengracht. Veel winkels zijn gesloten tijdens de harde lockdown, bezoekers zoeken hun vertier daarom op markten.
Mensen staan in de rij op de markt bij de Lindengracht. Veel winkels zijn gesloten tijdens de harde lockdown, bezoekers zoeken hun vertier daarom op markten. Ramon van Flymen / ANP

Vaarwel rampjaar 2020, hallo rampjaar 2021.

Een virusgolf waarvan de piek nog altijd niet is bereikt. Besmettingscijfers die maar niet willen dalen. Ziekenhuizen die een patiëntenstop afkondigen en die zelfs acute zorg deels moeten stilleggen om de toestroom aan te kunnen. Het zijn beelden en berichten die het kabinet had gehoopt in 2020 achter te laten, maar ze gaan onveranderd mee het nieuwe jaar in.

En de reële vrees bestaat in Den Haag en in de ziekenhuizen dat het de komende weken erger wordt dan in het voorjaar. Ondanks de zwaarste lockdown tot dusver. Ondanks alle voorbereidingen van de afgelopen maanden. „De tweede golf kwam sneller, eerder en anders dan de eerste”, zei minister Tamara van Ark (Medische Zorg, VVD) woensdag na een ingelast corona-overleg van het kabinet. Daar komt bij: heel veel ruimte voor nóg zwaardere maatregelen is er, anders dan toen, bijna niet.

Allereerst zijn er de cijfers. Die waren woensdag weinig bemoedigend: al bleef het aantal positieve tests stabiel en daalde het aantal ziekenhuisopnames zelfs licht, op de intensive care blijven de aantallen opnames doorstijgen. Iets meer dan twee weken na het ingaan van de nieuwste lockdown is zo nog geen enkele kentering zichtbaar.

Code zwart als niets verandert

Eerder hoopte het kabinet dat het aantal IC-opnames half december zou zijn teruggelopen tot tien per dag; het waren er woensdag 64. Het totaal aantal coronapatiënten op de IC’s is daarmee opgelopen tot 712 . En dan is nog niet te zien of de kerstdagen, en Oud en Nieuw, het virus verder doen oplaaien.

De ziekenhuizen houden al rekening met dat scenario. „Het is heel rap gegaan de afgelopen week”, zegt Bert van Rossum, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Cardiologie en cardioloog in het Amsterdamse UMC. Als Sinterklaas en Black Friday een voorbode zijn van het ‘feestdageneffect’, neemt de druk alleen maar toe, denkt hij. „Als het blijft stijgen, dan komen we in heel vervelende situaties terecht. Dat we keuzes moeten maken: dat je bepaalde zorg niet meer kunt leveren en dat je de levensverwachting van de patiënt reduceert.”

Woensdag trok ook Diederik Gommers, voorzitter van de IC-artsen, aan de bel: „Als er niets verandert, dreigt echt code zwart eind januari.” In zo’n scenario moeten artsen keuzes over leven en dood maken, als het laatste IC-bed in zicht komt. Zover kwam het in de eerste golf uiteindelijk net niet.

Lees ook: De coronacijfers dalen niet snel, toch zijn er lichtpuntjes

Deze week moest het Sint-Jansdalziekenhuis in Harderwijk al de deuren sluiten voor nieuwe patiënten. Volgens de Nationale Zorgautoriteit kan inmiddels bijna een derde van de Nederlandse ziekenhuizen een deel van de kritische, planbare zorg niet meer leveren. Niet alleen neemt het aantal patiënten toe, het ziekteverzuim door zorgpersoneel met klachten voert de druk op de ziekenhuiszorg op.

Om de verwachte patiëntenstroom aan te kunnen wil Van Ark „meer nationale regie” voeren, zegt ze. Nu houden ziekenhuizen vaak enkele bedden beschikbaar ‘voor het geval dat’. Dat „kan wellicht net de ruimte zijn die we nodig hebben”. Ernst Kuipers, voorzitter van het Landelijk Netwerk voor Acute Zorg, moet het kabinet helpen hier verandering in te brengen.

Maar overgaan tot dwang, en ziekenhuisbedden claimen, daarvoor deinsde Van Ark terug. Het tekent de houding van het kabinet tijdens de pandemie. Bewindspersonen, minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (CDA) voorop, ergeren zich aan de stroperige en decentrale besluitvorming, waarbij het ministerie van Volksgezondheid maar beperkte invloed heeft. Tegelijkertijd is er scepsis over het afdwingen van maatregelen – en over initiatieven die van buiten het ministerie komen.

Ziekenhuispersoneel eerst

Dat merkten ook de artsen, die ervoor pleiten om ziekenhuispersoneel eerder in te enten. Desnoods dienen de ziekenhuizen het zelf toe, zeggen ze tegen NRC. „Dat lijkt me niet de beste manier”, zei De Jonge over dat plan, al wordt er nog over gesproken. De chef corona van het kabinet ziet ook geen mogelijkheden om eerder te gaan vaccineren.

Er valt weinig te beloven, en van eerdere ambities komt het kabinet met een kater thuis. Zo sprak het kabinet half december nog, op aandringen van de Tweede Kamer, de hoop uit de basisscholen een week eerder te heropenen, op 11 januari. Maar de Britse virusvariant, geconstateerd op een basisschool in Bergschenhoek, maakt dat onwaarschijnlijk. En dan is het de vraag of de andere verzwaringen uit de lockdown op 19 januari vervallen.

„Vier het thuis”, adviseerde Van Ark over Oudjaarsavond. „Ga met z’n tweeën op de bank zitten, doe een spelletje, ga niet naar buiten.” Veel valt er hoe dan ook niet te vieren.