Dit is de beste beeldende kunst van 2020

Beeldende kunst De recensenten van NRC kijken terug en maken de balans op van een jaar met verplichte sluitingen en andere beperkingen. En toch ook bijzondere exposities.

Na een jaar waarin veel kunst werd afgelast, rijst de vraag of 2021 het jaar wordt waarin ook de macht van sponsors onderuit wordt gehaald. De expositie Tell Me Your Story in Kunsthal Kade, met werken van Afrikaans-Amerikaanse kunstenaars, werd door vier recensenten in hun top vijf gezet.

TREND BEELDENDE KUNST

Lees Toef Jaeger over 2020: De monoliet van 2020 hield de wereld bezig

Overzicht lijstjes en trendsWas dit het jaar van blijvende veranderingen in de kunsten?

LIJSTJES

Beeldende kunst

Toef Jaeger


  1. Candice Breitz: Labour – Kunstmuseum, Bonn

    Het gaat niet om wat je laat zien of vertelt, maar om hoe je dat doet. Als iemand dat snapt, dan is het wel de Zuid-Afrikaanse kunstenaar Candice Breitz. In haar installaties en video’s weet ze heel goed wie de boodschapper moet zijn, terwijl de toeschouwer hardhandig wordt geconfronteerd met de hypocrisie van de ontroering.

  2. Claude Cahun: Onder de huid – Cobra Museum, Amstelveen

    Spiegels kunnen erg confronterend zijn in hun genadeloze waarheid, maar ook de werkelijkheid vervormen. Cahun weet hoe ze het spiegelspel moet spelen.

  3. Ulay was Here – Stedelijk Museum, Amsterdam

    De partner van… is Ulay. Het Stedelijk laat de hele kunstenaar zien, tragisch en gelukkig ook voordat hij Abramovic ontmoette, en hoe het zijn werk verging na hun uiteengaan.

  4. The Art Angle Podcast: How Marina Abramovic Became the Center of a Vast Satanic Conspiracy Theory

    Hoe ver de reputatie van Marina Abramovic inmiddels reikt, blijkt wel uit het feit dat een van de meest notoire complottheoretici van de VS (de Trump-fan Alex Jones) zich nu op haar werk heeft gestort. Zo absurd dat het grappig is – totdat Abramovic een online variant van een kunstwerk moest terugtrekken omdat sponsor Microsoft te veel negatieve reacties kreeg.

  5. Tell Me Your Story – Kunsthal Kade, Amersfoort

    Wij kunnen van Amerika maken wat Amerika moet worden”, schreef James Baldwin in 1963. Tell Me Your Story toont een stukje daarvan.

Beeldende kunst

Sandra Smallenburg


  1. Raffaello 1520-1483 – Scuderie al Quirinale, Rome

    Jaren was eraan gewerkt, en toen moest de blockbuster door corona al na drie dagen sluiten. Maar wie, zoals ik, tot de gelukkige eerste bezoekers behoorde, zag een fenomenale tentoonstelling, met de mooiste schilderijen uit de kunstgeschiedenis. Met name Rafaëls portretten stalen de show – zo levendig en sprekend.

  2. Tell Me Your Story – Kunsthal Kade, Amersfoort

    Gastcurator Rob Perrée maakte een rijke, historische tentoonstelling met werken van Afrikaans-Amerikaanse kunstenaars die zelden of nooit in Nederland te zien waren.

  3. Van Eyck. Een optische revolutie – Museum voor Schone Kunsten, Gent

    Fabelachtige expositie vergeleek de Vlaamse schilder met Europese tijdgenoten. Van Eyck won.

  4. Gregor Schneider – West, Den Haag

    Duitse kunstenaar bouwde de voormalige Amerikaanse ambassade om tot een beklemmend labyrint.

  5. Vivian Maier: Works in Color – Foam, Amsterdam

    Amerikaanse nanny stond bekend om haar zwart-witfoto’s, maar blijkt ook prachtig werk in kleur te hebben gemaakt.

Beeldende kunst

Bianca Stigter


  1. Standbeeld Edward Colston – Bristol

    Kan ook het weghalen van een kunstwerk een kunstwerk zijn? In de Britse stad Bristol werd in juni het in 1895 door John Cassidy ontworpen standbeeld van slavenhandelaar Edward Colston omvergetrokken en in de haven gegooid. Het beeld is door de gemeente uit het water gehaald en bevindt zich nu in een depot. Wat zal ermee gebeuren?

  2. In the presence of absence – Stedelijk Museum, Amsterdam

    Prikkelende tentoonstelling in het Stedelijk Museum met voorstellen voor aankopen voor de collectie, waaronder Bakunin’s Barricade van Ahmet Ögüt.

  3. Zwart in Rembrandts tijd – Rembrandthuis, Amsterdam

    Bescheiden expositie in het Rembrandthuis waarop de kleine zwarte gemeenschap in Amsterdam in de zeventiende eeuw in kaart werd gebracht.

  4. Arja Hop en Peter Svenson: Florachromes – Huis Marseille, Amsterdam

    Arja Hop en Peter Svenson maakten kleur van kleur op een wonderschone expositie.

  5. David Shrigley op Instagram

    Het instagram-account van David Shrigley met bijna elke dag een rake tekening.

Beeldende kunst

Thomas van Huut


  1. Boijmans Ahoy Drive-Thru Museum – Rotterdam

    Vervreemdend, spectaculair en een beetje beangstigend. Het in een leeg Ahoy opbouwde museum-vanuit-de-auto had veel van wat 2020 was. Vanuit de veilige autocabine kijken naar klassieke ‘gevaarlijke’ kunstfilms, zoals de man voor een ijsbreker van Guido van der Werve en Jeroen Eisinga die zich door bijen laat bedekken, voegde veel toe aan de kunstbeleving.

  2. Evelyn Taocheng Wang, Het bloemblaadje – Hermitage, Amsterdam

    De expositie Het bloemblaadje, dat tijdens het ochtendkrieken was gevallen, paktte ik op in de avondschemering is een persoonlijk, licht en melancholisch verslag van Wangs inburgeringscursus. Prachtig geschilderd op rijstpapier, met daaraan met paperclips bevestigde fragmenten van A4’tjes met haar Nederlandse taaloefeningen. T/m 31/1.

  3. Gabriel Lester: Holes in the Sky, Machinery of Me – Arnhem

    Fijnzinnige installatie van olie, water en licht zet de zintuigen op scherp.

  4. Ahmet Ögüt: Bakunin’s Barricade – Stedelijk Museum, Amsterdam

    Kunst uit de Stedelijk-collectie wordt een politiek wapen in deze venijnige installatie.

  5. Oscar Peters: Volta – Electriciteitsfabriek, Den Haag

    Kunst is ook: een achtbaan bouwen waarop andermans kunst eindeloos ritjes mag maken.

Beeldende kunst

Gijsbert van der Wal


    Toen de musea en theaters sloten ben ik andere dingen gaan doen: wandelen, lezen, tekenen, werken aan een boek. Voor de krant schreef ik een stuk waarin ik betoogde dat musea – in elk geval zolang de corona-onzekerheid duurt – vaker kunst uit de eigen collecties kunnen laten zien in plaats van kostbare en risicovolle bruiklenen. Want zoals velen van ons tijdens de lockdown hun eigen woonomgeving meer gingen waarderen, zo zouden musea en bezoekers door de coronacrisis ook een hernieuwde belangstelling kunnen ontwikkelen voor het Nederlands openbaar kunstbezit, dat geweldig rijk en gevarieerd is, maar grotendeels verstopt ligt in museumdepots.

    Na de zomer recenseerde ik voor de krant een paar mooie tentoonstellingen (o.a. Erik Mattijssen en Ineke Hans in Museum Het Valkhof en John Constable in het Teylers Museum), maar ik vind niet dat ik er dit jaar genoeg heb gezien om een stevige top-5 te kunnen samenstellen.

Beeldende kunst

Hans den Hartog Jager


  1. Steve McQueen – Tate Modern, Londen

    Engagement, schoonheid, actualiteit, gelaagdheid: Steve McQueen is een van de weinige hedendaagse kunstenaars die het in zijn werk allemaal perfect weet te combineren. En meer. Zijn Tate Modern-overzicht was opnieuw een triomf waarin je telkens nieuwe kanten van zijn indrukwekkende oeuvre kon ontdekken.

  2. Risquons-Tout – Wiels, Brussel

    Typisch zo’n hedendaagse stand-van-zakententoonstelling die aan alle kanten wringt en knarst, maar waaraan ik nog heel lang bleef terugdenken.

  3. Gregor Schneider – West, Den Haag

    De voormalige Amerikaanse ambassade als metafoor voor Schneiders geest, spannend en diep ongemakkelijk tegelijk.

  4. Renzo Martens, White Cube – bioscoop en online

    Deze documentaire van Renzo Martens is geëngageerde kunst op zijn best: Martens bevestigt niet, maar wrikt.

  5. Norbert Schwontkowski – Kunstmuseum, Den Haag

    Schilderkunst in de allerbeste neoromantische traditie. Nog t/m 24/1.

Beeldende kunst

Bram de Klerck


  1. Raffaello 1520-1483 – Scuderie al Quirinale, Rome

    Misschien wel de mooiste expositie van het jaar bleef door coronamaatregelen zo goed als onbereikbaar. Een filmpje op de museumwebsite herinnert aan de contra-chronologische presentatie van het werk van de renaissancekunstenaar wiens verbluffende teken- en schildertalent bloeide door opdrachten die hij kreeg uit de wereldlijke en kerkelijke bovenlaag van zijn tijd.

  2. Meester Arnt de Beeldensnijder – Schnütgen Museum, Keulen

    Eerste expositie ooit van werk van deze anonieme vijftiende-eeuwse beeldhouwer die in het grensgebied van Duitsland en Nederland inventieve, prachtig gedetailleerde heiligenbeelden en altaarretabels maakte.

  3. Jan van Eyck – Museum voor Schone Kunsten, Gent

    De grootmeester van het laat-middeleeuwse illusionisme, en de kunst van zijn tijd. Virtuele tour: vaneyck2020.be

  4. Caravaggio en Bernini – Rijksmuseum, Amsterdam

    Zeventiende-eeuwse Italiaanse, Franse en Nederlandse schilders en beeldhouwers in Rome.

  5. Romanovs in de ban van de ridders – Hermitage, Amsterdam

    Spectaculaire harnassen, en een in Nederland zelden vertoonde hoeveelheid middeleeuwse kunst. Nog t/m 31/7.

Beeldende kunst

Sandra Smets


  1. Huang Yong Ping: Ling Zhi Helicopters – Ypenburg-Leidschenveen

    Deze beeldengroep in de Haagse woonwijk Ypenburg laat op glorieuze wijze zien hoe kunst nog altijd een geweldige bekroning op de openbare ruimte kan zijn. Ling Zhi Helicopters zit vol symboliek zonder dat het te conceptueel of abstract overkomt, en het gedijt hier perfect met zijn contrastrijke schoonheid: grillig, mysterieus, spectaculair. Huang Yong Ping overleed helaas voor de opening.

  2. Tell Me Your Story – Kunsthal Kade, Amersfoort

    Een tentoonstelling die zich ontvouwde als een historisch epos over de 20ste eeuw, rijk aan bijzondere kunstwerken die zwanger zijn van verhalen. Beluister de podcast op kunsthalkade.nl

  3. Jeroen Jongeleen: Running in Circles/ Movement and Politics in the Streets of My City – AVL Mundo, Rotterdam

    IJzersterke soloshow vol existentiële en politieke boodschappen.

  4. Isabel Nielen en Beeldjutters: Crossing Time – Kamp Vught

    Een precair lichtkunstwerk in het kader van 75 jaar vrijheid.

  5. Balkongezangen in Wuhan en Italië

    De lege straten van de coronalockdown, gevuld met optredens. Kippenvel.

Beeldende kunst

Lucette ter Borg


  1. Miranda July

    Miranda July (VS, 1974) is visionair, eigenwijs, op een geestige manier spiritueel, soms irritant, een hyperactieve duizendpoot. July verandert alles wat ze aanraakt, bedenkt en uitvoert – of het nu een lijst levensopdrachten is die je via internet kunt downloaden, een hartbrekende performance of een film voor het grote scherm (Kajillionaire) – in een wonder met kartelrandjes. Het oeuvre van deze performer, romanschrijver, filmmaker, kunstenaar, zangeres, fotograaf en moeder is gebundeld in het onmogelijk weg te leggen blader- en leesboek Miranda July (2020).

  2. The Absence of Mark Manders – Bonnefantenmuseum, Maastricht

    Schitterend overzicht van een van de beroemdste Nederlandse kunstenaars. Manders’ werk, groot en mooi, doet wat uitzonderlijke kunst hoort te doen: in essentie ongrijpbaar blijven, raadselachtig zijn en magisch.

  3. Tell Me Your Story – Kunsthal Kade, Amersfoort

    Niet te missen overzicht van honderd jaar zwarte verbeelding in Amerika aan de hand van bijna 140 werken.

  4. Gregor Schneider: Tote Räume – West, Den Haag

    Overzicht van de Duitse kunstenaar die zijn eigen huis en ieders huis in nachtmerries verandert.

  5. Martin en Inge Riebeek: The Essential: Save me from this cold – Stedelijk Museum, Breda

    Contact leggen, kijken, luisteren – filmen. Over de hele wereld legt dit duo de ervaringen van voorbijgangers op magistrale wijze vast: zakelijk en diep ontroerend.

Beeldende kunst

Janneke Wesseling


  1. Dana Lixenberg: video-installatie Imperial Courts – Stedelijk Museum, Amsterdam

    Lixenberg filmde de bewoners van een sociaal huisvestingsproject in Zuid-Los Angeles. Imperial Courts toont een labyrint van woede, angst en verzet, gefilmd op een sobere en beheerste manier. De mensen zijn in al hun waardigheid geportretteerd, met oog voor de complexiteit van hun bestaan. Razernij en frustratie, schoonheid en distantie bestaan hier naast elkaar.

  2. This is America/ Art USA Today – Kunsthal Kade, Amersfoort

    Een indringend beeld van de complexe en diep verscheurde Amerikaanse maatschappij, gezien door de ogen van kunstenaars. Deze tentoonstelling is maatschappelijk engagement op zijn best.

  3. Thomas Ruff – Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf

    Fotografisch materiaal, zowel analoog als digitaal, als manier om de wereld te begrijpen. Nog t/m 7/2.

  4. Wolfgang Tillmans: Today is the First Day – Wiels, Brussel

    De ‘queer gaze’ als utopisch project.

  5. Nam June Paik: The Future is Now – Stedelijk Museum, Amsterdam

    Paik zocht, en vond, in de luidruchtige chaos van een techno-maatschappij het sacrale en rituele.

Fotografie

Rianne van Dijck


  1. Bertien van Manen & Friends: Beyond the Image – Stedelijk Museum, Amsterdam

    Dit overzicht van haar ruim veertigjarige carrière toonde hoe veelzijdig, betrokken en persoonlijk het werk van deze stoere fotograaf is. En hoe bijzonder het is dat we dankzij haar kunnen meekijken in de levens van families over de hele wereld. Sterk gecombineerd met werk van onder anderen Nan Goldin, Boris Mikhailov en Stephen Gill.

  2. Alec Soth: I Know How Furiously Your Heart Is Beating – Foam, Amsterdam

    Soth zoekt nabijheid, maar in zijn portretten, nóg kleurrijker en lyrischer en poëtischer dan zijn eerdere werk, blijft de afstand zichtbaar. Dat spanningsveld fascineert mateloos.

  3. Arja Hop en Peter Svenson: Florachromes – Huis Marseille, Amsterdam

    Alleen al vanwege die spectaculaire muur met 273 kleurstoffen van flora, gefixeerd in analoge fotoafdrukken.

  4. Eddy Posthuma de Boer: De eerste foto van God – Fotomuseum, Den Haag

    Meer dan vijftig jaar liet hij zien wat er speelt buiten onze welvarende cocon.

  5. Christopher de Gast en Marjan Schonenberg: Snow in Summer: The Future of Remembrance – Melkweg Expo Amsterdam en online: snowinsummer.nl

    Serie t.g.v. 75 Jaar Vrijheid over hoe jonge mensen de geschiedenis levend houden.

Design

Arjen Ribbens


  1. Boijmans Ahoy Drive-Thru Museum – Rotterdam

    Soms is de vormgeving van een tentoonstelling belangrijker dan de geëxposeerde werken. Hoe coronaproof naar kunst te kijken? Een vraag waar musea wereldwijd mee worstelen. Museum Boijmans Van Beuningen formuleerde in augustus een briljant antwoord: in een verduisterd Ahoy konden bezoekers vanuit een elektrische auto veilig van kunst genieten. Een onvergetelijke ervaring.

  2. Bas van Beek – Kunstmuseum, Den Haag

    2020 was het jaar van vormgever en kunstenaar Bas van Beek. Vijf grote musea nodigden hem uit voor exposities. Voor de bewoners van de Afrikaanderwijk in Rotterdam ontwierp hij betaalbare kunstvoorwerpen, van aquariumbeeldjes tot gordijnstoffen. Nog t/m 24/5.

  3. Verbouwing Felix Meritis – Amsterdam

    Hoe geef je een eeuwenoud rijksmonument een verantwoord nieuw interieur? Kijk hoe architectenbureau i29 cultuurtempel Felix Meritis verbouwde.

  4. Enzo Mari – Triennale Milano

    Dé tentoonstelling waar we het negatieve reisadvies voor zouden willen negeren. Nog t/m 18/4.

  5. Gae Aulenti: A Creative Universe – Vitra Schaudepot, Weil am Rhein

    Eerbetoon aan een van de grootste naoorlogse architecten en ontwerpers. Nog t/m 18/4.

Architectuur

Bernard Hulsman


  1. Woningblok Persoonshaven, Rotterdam – Hans van der Heijden

    Sober blok met 26 beneden-bovenwoningen in Feijenoord laat zien dat sociale woningbouw ook in de 21ste eeuw niet armoedig en schraal hoeft te zijn. Met zijn gevels van verschillende soorten bakstenen en met waterspuwers en huisnummers als ornamenten roept het blok herinneringen op aan de glorietijd van de Nederlandse volkshuisvesting.

  2. Mi Oso, Amsterdam – Geurst & Schulze architecten

    Mi Oso (Mijn Huis), een woonwijkje in de Bijlmermeer, zit vol verwijzingen naar de (tuin)architectuur in Paramaribo en introduceert een nieuw woningtype: de verandaflat.

  3. The George, Amsterdam – Dok architecten

    Joyeuze, feestelijke gated community voor ‘actieve’ senioren is het eerste goede gebouw op de Zuidas.

  4. Lorentz fase 1, Leiden – Neutelings Riedijk architecten

    Versmelting van het traditionele Europese bouwblok met de Amerikaanse wolkenkrabber doet vele nadelen van hoogbouw teniet.

  5. Spaarndam 2, Amsterdam – Van Milt Restaurateurs

    Schitterende restauratie heeft de grauwsluier weggetrokken van Michel de Klerks woningblok uit 1920.

Foto’s:
Ben Birchall/PA via AP (Standbeeld Edward Colston wordt in de haven gegooid tijdens een demonstratie in Bristol op 7 juni.)
Remko de Waal/ ANP (Het Boijmans Ahoy Drive-Thru Museum in Rotterdam.)
Sebastian van Damme (Hans van der Heijden, Persoonshaven, Rotterdam)
Bertien van Manen (Bertien van Manen, detail ‘Tao in de slaapzaal – Fudan University, Shanghai’ (1998))
GRIMM/ Stedelijk Museum (Dana Lixenberg, detail ‘Imperial Courts’ (2015))
Paul Robins/ Victoria and Albert Museum (John Constable, De baai van Weymouth (1816))
Matt Kennedy/ Focus Features (Miranda July op de set van haar speelfilm ‘Kajillionaire’)
Uffizi, Florence. (Rafaël, Zelfportret (1506-1508))
Thomas Dane Gallery en Marian Goodman Gallery (Het oog van Charlotte Rampling in Steve McQueens film ‘Charlotte’ (2004))
Kunstmuseum Bonn (Still uit de video-installatie ‘TLDR’ (2017) van Candice Breitz)