Chinese burgerjournalist veroordeeld voor verslaggeving uit Wuhan

Persvrijheid Zhang Zhan filmde met haar telefoon de toestand in Wuhan tijdens de lockdown en publiceerde dat op YouTube. Maandag werd zij tot vier jaar cel veroordeeld wegens „moeilijkheden maken”.

Activisten in Hongkong eisten maandag de vrijlating van Zhang Zhan, en van de twaalf Hongkongse jongeren die zijn gearresteerd toen ze per boot de stad wilden ontvluchten.
Activisten in Hongkong eisten maandag de vrijlating van Zhang Zhan, en van de twaalf Hongkongse jongeren die zijn gearresteerd toen ze per boot de stad wilden ontvluchten. Kin Cheung

De Chinese burgerjournaliste Zhang Zhan, die begin dit jaar verslag deed van de coronapandemie vanuit Wuhan, is maandag in Shanghai veroordeeld tot vier jaar gevangenis. Zij werd in juni opgepakt op verdenking van „ruzie zoeken en moeilijkheden maken”. Dat gebeurde naar aanleiding van haar verslaggeving.

Met haar mobiele telefoon legde de 37-jarige ex-juriste tijdens de lockdown vast wat er zich in Wuhan afspeelde. Vooral in het begin heerste er chaos. Ook schreef ze een blog dat ze onder meer verspreidde via het in China geblokkeerde Twitter en YouTube en gaf ze interviews aan wie dat maar wilde.

Juist de verspreiding van haar berichten in het buitenland lijkt haar nu zwaar aangewreven te worden. „Ze accepteerde ook interviews van buitenlandse media als Radio Free Asia en de Epoch Times en speculeerde kwaadaardig over de Covid-19-epidemie in Wuhan”, zo staat in de aanklacht.

Zwaar ondervoed

Zhangs veroordeling en de celstraf hebben niemand verbaasd: toen de aanklager in september vier tot vijf jaar cel eiste voor het verspreiden van valse informatie, wist iedereen in China dat dat de straf zou worden. In meer dan 99 procent van de rechtszaken volgt een veroordeling. Rechters wijken vrijwel nooit af van de eis. En, zo stelde Zhangs advocaat Zhang Keke in een eerder gesprek: „In China word je eerst opgepakt, pas daarna gaat de aanklager op zoek naar bewijs.”

Maandag meldt advocaat Zhang telefonisch dat de rechter haar vooral verwijt dat ze maatschappelijke onrust heeft veroorzaakt door het (ook internationaal) verspreiden van nepnieuws. Tijdens de rechtszaak, die ongeveer tweeëneenhalf uur duurde, zat Zhang in een rolstoel. Ze is zwaar ondervoed omdat ze al ruim een halfjaar in hongerstaking is. Ze krijgt dwangvoeding via een slangetje in haar neus.

In de rechtbank stelde Zhang Zhan dat de rechtszaak onwettig is: haar acties vallen ook onder het Chinese recht gewoon onder de vrijheid van meningsuiting, zei ze. Zij heeft daarom niet op vragen van de rechter geantwoord, memoreert haar advocaat.

Zhang Zhan is tot nu toe als enige van drie burgerjournalisten die in Wuhan actief waren veroordeeld. Twee andere burgerjournalisten, Fang Bin en Chen Qiushi, zijn verdwenen maar niet officieel aangeklaagd.

In China mogen de autoriteiten mensen in het geheim en willekeurig vasthouden, ook buiten gevangenissen en politiebureaus

Dat is een gebruikelijke gang van zaken en in China niet ongrondwettig: de autoriteiten mogen mensen in het geheim en willekeurig vasthouden op locaties die geen gevangenissen of politiebureaus zijn. In de periode die voorafgaat aan invrijheidstelling of een officiële arrestatie proberen Chinese autoriteiten verdachten tot bekentenissen te brengen, desnoods met geweld.

De Chinese president Xi Jinping stelde vorig jaar expliciet dat het rechtssysteem onder het absolute gezag van de Communistische Partij van China (CPC) moet vallen. Daarmee vervalt elke illusie over onafhankelijke rechtspraak. Ook zijn sindsdien politieagenten bij de uitoefening van hun beroep niet meer aansprakelijk voor de schade die zij toebrengen aan mensen, bezittingen of organisaties.

Wezensvreemd

Het hele concept van burgerjournalistiek is de CPC wezensvreemd: journalistiek staat altijd in dienst van de partij en vindt plaats onder leiding van de partij. Xi Jinping heeft journalisten expliciet opgedragen om de spreekbuis van de CPC te zijn. China staat dan ook op plaats 177 op de persvrijheidsranglijst van Verslaggevers Zonder Grenzen. Lager staan alleen Eritrea, Turkmenistan en Noord-Korea.

China kiest vaak de periode tussen Kerst en Oud en Nieuw om gevoelige zaken af te handelen, in de hoop dat de aandacht van internationale media dan geringer is. Zo stond voor maandag ook de zaak gepland tegen tien van de twaalf Hongkongse jongeren die deze zomer probeerden de stad per boot te verlaten. Zij probeerden te ontkomen aan rechtspraak onder de nieuwe, strenge Nationale Veiligheidswet, maar China onderschepte ze.

Lees ook: Terug naar Wuhan: op corona volgde de onderdrukking