Bezoekcijfers musea in 2020 meer dan 65 procent gedaald

Bezoekcijfers musea Na vele jaren groei is in 2020 het bezoekersaantal van musea in een vrije val geraakt. Het totale aantal daalde van bijna 33 naar 9 miljoen.

Bezoekers in het Rijksmuseum bij Rembrandts portretten van Marten Soolmans en Oopjen Coppit .
Bezoekers in het Rijksmuseum bij Rembrandts portretten van Marten Soolmans en Oopjen Coppit . Foto Evert Elzinga/ ANP

Gemiddeld ontvingen de musea dit jaar ruim 65 procent minder bezoekers, met flinke uitschieters naar beneden, vooral in de Randstad, en enkele ‘meevallers’, vooral in de provincie Friesland. Waar in 2019 een recordaantal van bijna 33 miljoen bezoekers aan Nederlandse musea werd geteld, is de verwachting dat de teller in 2020 zal uitkomen op zo’n 9 miljoen. De museumvereniging (waarbij 95 procent van de musea is aangesloten) is nog bezig met de definitieve cijfers, maar diverse musea kwamen al met de jaarcijfers. Dat kon zo vroeg, omdat sinds 15 december de musea door de coronacrisis opnieuw de deuren moesten sluiten.

In totaal waren de musea dit jaar 3,5 maanden gesloten, en was er ook een maximum aan het aantal mensen dat ze binnen konden laten. Voor veel musea betekende dit dat er een systeem met tijdsloten ingericht moest worden om de bezoekers te spreiden. Dat was vooral een probleem voor musea met kleine ruimtes die daardoor minder mensen konden binnenlaten. De Gevangenpooort in Den Haag en het Rembrandthuis in Amsterdam zijn daar voorbeelden van. Die musea konden maar dertig procent van het normale aantal mensen toelaten. Het Rembrandthuis heeft in de zomer een kwart van het personeel ontslagen.

Kwart van de bezoekers

„Onder de streep zijn alle musea er enorm op achteruitgegaan”, zegt een woordvoerder van de Museumvereniging. Terwijl nog niet alle gegevens binnen zijn, is al wel duidelijk „dat de musea in de Randstad het zwaarst getroffen zijn”. Met name in Amsterdam dat normaal gesproken de meeste buitenlandse bezoekers ontvangt. Zo kwamen er naar het Rijksmuseum in 2020 maar een kwart van het aantal bezoekers van het jaar daarvoor. In 2019 waren er 2,7 miljoen bezoekers, in 2020 slechts 675.000. Hoe het er in 2021 uit zal zien is uiteraard door de pandemie onzeker, laat een woordvoerder van het Rijksmuseum weten. „Steun van de overheid en ook van partners zal zeker nodig blijven om de continuïteit van het Rijksmuseum te waarborgen.”

Het Van Gogh Museum en het Anne Frank Huis zijn vergelijkbaar zwaar getroffen. Het Van Gogh – dat in 2019 nog 2,1 miljoen bezoekers had en dit jaar iets meer dan een half miljoen – liet vorige week aan Nu.nl weten dat er pas in 2023 weer vanuit een „stabiele financiële basis kan worden geopereerd”. Het Anne Frank Huis ging van 1,3 miljoen bezoekers naar 396.448. Het Stedelijk Museum ontving zo’n zestig procent minder bezoekers.

Musea in Amsterdam zien bezoek het meest dalen

Wetenschapsmuseum Nemo, een van de eerste musea waar dit jaar gedwongen ontslagen vielen, had maar een derde van het normale aantal bezoekers. Dat probleem hadden meer educatieve en wetenschappelijke musea: zelfs al golden er voor kinderen andere regels, scholen kwamen toch minder vaak. Daarnaast waren er extra schoonmaakkosten voor te gebruiken spullen: in deze musea mag je overal aanzitten.

Voor alle musea geldt dat er extra kosten waren om het museum coronaproof te maken. In het beste geval waren dat investeringen met blijvend voordeel, zoals online tentoonstellingsprogramma’s of een tijdslotensysteem dat in de toekomst ook ingezet kan worden bij het reguleren van succesvolle tentoonstellingen.

Binnenlands toerisme

Particuliere musea hebben het zwaar omdat ze geen overheidssteun krijgen. Zo vreest het Haagse Panorama Mesdag, dat 66 procent minder bezoekers kreeg, in 2022 te moeten sluiten. Buiten de Randstad kregen musea in de zomer iets meer Nederlands bezoek, waardoor de verliezen daar iets minder dramatisch zijn. Maar ook het Kröller-Müller op de Veluwe kreeg bijna zestig procent minder bezoekers.

Lees ook: Wat staat musea in 2021 te wachten?

Iets minder slecht deed het Nederlandse Openluchtmuseum in Arnhem het, dat na ruim een half miljoen bezoekers in 2019 dit jaar 308.000 bezoekers trok. Het museum was een tijd ook ’s avonds open geweest. Het Drents Museum had 45 procent minder bezoekers en ook in Friesland ging het minder slecht dan in de Randstad, deze provincie leek nog het meest van toegenomen binnenlands toerisme te profiteren.

De cijfers zullen doorwerken in 2021: niet alleen zijn de musea al meteen de eerste weken van 2021 nog dicht, veel musea zijn door hun reserves heen en enkele blockbusters zijn nu te duur om door te zetten, omdat ook in 2021 de beperking van het bezoekersaantal voorlopig nog niet voorbij zal zijn. De museumwereld kijkt aan het slot van 2020 vooral uit naar het begin van 2022.