Opinie

Obama: zo zijn wij niet. Trump: toch wel

Amerika Trump was in alles de anti-Obama, schrijft . Hij móést diens beschaafde imago neerhalen naar zijn eigen niveau.

Waarom heeft Donald Trump zo’n behoefte om nog even in de laatste maanden van zijn presidentschap zo veel mogelijk gevangenen te laten executeren? Verder doet hij eigenlijk niets, behalve boos twitteren. Joe Biden, niet Trump, houdt zich bezig met de coronacrisis.

Tien mensen in federale gevangenissen hebben al een dodelijke injectie gekregen. Drie komen nog. Een van hen was amper achttien toen hij een moord beging. En een is een vrouw. De laatste keer dat een vrouw de doodstraf onderging, was zeventig jaar geleden.

Deze officiële moordpartij druist in tegen alle eigentijdse normen. Executies komen in de VS steeds minder voor. Maar Trump heeft al meer federale gevangenen om zeep gebracht dan alle staten bij elkaar.

Wat bezielt hem? Is het een kwestie van moordlust? Of is het een driftbui omdat hij de verkiezingen heeft verloren? Misschien gaat het hem om de symboliek van ‘law and order’, en is het een manier om Biden, die heeft beloofd de doodstraf te elimineren, af te schilderen als een doetje.

De leugens van Mao

Bij het zoeken naar een verklaring moest ik denken aan een essay van Simon Leys, de ooit in linkse kringen verguisde sinoloog die de leugens van Mao Zedong in twijfel durfde te trekken. Het was een polemisch stuk tegen de Britse journalist Christopher Hitchens, die een nogal honend boek over Moeder Theresa had geschreven. Leys was een vrome katholiek, en hij zag de sarrende toon van Hitchens als een platte reactie op de spirituele verhevenheid van Moeder Theresa. Hitchens zou hebben gepoogd om deze heilige vrouw neer te trekken naar zijn eigen lage niveau.

Ik weet niet wie er gelijk had in deze twist, maar het essay van Leys bevatte een mooie anekdote die mij is bijgebleven. Hij werkte graag in cafés, met veel geroezemoes om hem heen. Zo zat hij in Sydney in zo’n café. De radio stond afgestemd op slechte popmuziek. Maar plotseling, als ware het een mirakel, was een kwintet van Mozart te horen. Het was even stil in het café. Maar alras rende een man naar de radio om de knop terug te draaien naar de ordinaire popmuziek. Een zucht van opluchting ging door het café.

Leys zocht naar een verklaring voor de woede van die man. Had hij een uitgesproken hekel aan klassieke muziek? Was Mozart onverdraaglijk? Of maakte een gebrek aan ontwikkeling het onmogelijk voor mensen als hij om de schoonheid van die muziek te kunnen horen? Leys kwam tot een andere conclusie. Juist omdat die man heel goed besefte dat het hier ging om muziek van hoge kwaliteit, moest hij het uitzetten. Door Mozart voelde hij zich klein, armzalig, minderwaardig. Hij moest de muziek neerhalen naar zijn eigen niveau.

Lees ook: Van Trump af, niet van het trumpisme

Intellectueel snobisme?

Nu kun je deze anekdote zien als een typisch geval van intellectueel snobisme. Maar ik denk dat er een diepere waarheid in schuilt, die de sfeer van vier jaar Donald Trump tekent. Trump was van begin af aan de anti-Obama-president.

De regering van Obama was beslist niet vlekkeloos. Maar hij was wel een toonbeeld van goede stijl. Weinig presidenten konden tippen aan zijn schrijftalent. Hij was zeer belezen, en een uitzonderlijk goede spreker. Alles aan Obama en zijn vrouw, Michelle, ademde een sfeer van beschaving.

En dat is precies wat zijn tegenstanders zo tegen de borst stuitte. Racisten vonden het al erg genoeg om te worden bestuurd door een zwarte man. Maar dat die zwarte man bovendien gold als een voorbeeld van fijnzinnigheid was onuitstaanbaar.

Het is al vaak genoeg gezegd dat Trump een obsessie had om alles wat Obama had verricht (gezondsheidszorg, milieu, enz.) te vernielen. Verschillende redenen hiervoor zijn aangevoerd: Trumps onzekerheid, zijn racisme, zijn feilloze gevoel voor het bespelen van zijn achterban. Maar volgens mij geeft de anekdote van Leys de beste verklaring. Trump had de onweerstaanbare neiging om Obama’s imago van hoge beschaving te bekrassen. Hij moest het neertrekken naar zijn eigen niveau.

Een van de termen die Obama (te veel) gebruikte was „zo zijn wij niet”. Hij bedoelde, zo zijn wij Amerikanen niet. Het martelen van gevangenen is „not who we are”. Schietpartijen in scholen in kerken, „zo zijn wij niet”. En nog zo meer.

Plotseling klonk er in het café Mozart. Al snel draaide een man de radio terug naar de ordinaire popmuziek

Obama had hoge verwachtingen van Amerika, althans in zijn retoriek. Zijn voorbeeld was Martin Luther King. Beiden waren zich natuurlijk terdege bewust van de grove, racistische, gewelddadige kant van de VS. Maar zij deden alles om de betere aard van de mensen aan te spreken. Zij hoopten dat Amerika ooit aan hun hoge verwachtingen zou kunnen voldoen.

Juist dat was een provocatie voor Trump en zijn vurigste aanhangers. Het was de reden voor hun agressie. Geweld, grofheid en vooroordeel vormden de sleutel van Trumps succes. Hoe lomper zijn taalgebruik en hoe onbeschofter zijn gedrag, hoe warmer de bijval van zijn aanhangers. Het was hun wraak op Obama en alles waar hij voor stond.

Joe Biden won de verkiezing om de tegenovergestelde reden. Hij wil weer waardigheid brengen in de Amerikaanse politiek. Hij zegt net als Obama te geloven in redelijk debat en samenwerking tussen de partijen. Zijn regering belooft een einde te maken aan het sociale en politieke vandalisme van Trump.

Het is de vraag of het hem zal lukken. Biden kan nog zoveel streven naar een beschaafder Amerika, maar er zijn nog miljoenen mensen die vinden dat „dat niet is wie we zijn”.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.