Opinie

2021 is nog niet verloren

In Europa

‘De medische professie vertelt ons al twintig jaar dat luchtverontreiniging slecht is voor mensen die last hebben van hun longen, en dat frisse lucht het allerbeste is. En nu wordt ons verteld dat we maskers moeten dragen en vieze lucht moeten inademen?”

Driemaal raden van wie dit citaat is.

Of dit: „Met dingen die dokters niet weten over deze epidemie, kun je een bibliotheek vullen. En toch hebben ze het lef om ons te dwingen maskers te dragen.”

Voordat u, opgesloten met de kerstboom, te veel deprimerende eindejaarsbeschouwingen leest over corona en de falende politieke elite die in 2021 onherroepelijk het plot verliest: kijk ook even naar het nuchtere essay van Brian Dolan, medisch historicus aan de universiteit van California, over de Anti Masker Liga (AML), in 1919 opgericht tijdens de Spaanse griep in San Francisco. De twee citaten hierboven haalt hij uit ingezonden brieven naar de lokale krant uit die tijd. Ze bevatten argumenten die zo van activisten van Viruswaanzin, de Reichsbürger of Gilets Jaunes kunnen komen.

Dolans verhaal laat zien dat rebellie tegen maskers en andere maatregelen om het virus te bestrijden helemaal niet uniek is voor 2020. Integendeel. Toen de ‘kloof met de burger’ nog geen dingetje was, worstelde het stadsbestuur van San Francisco er al flink mee. Echt onder controle kreeg het de rebellen niet.

Tijdens de eerste besmettingsgolf, oktober/november 1918, stelde San Francisco als een van de eerste Amerikaanse steden maskers verplicht. Burgers, restauranthouders en winkeliers morden. Ze vreesden, behalve inkomstenderving, dat toeristen de stad zouden mijden, net nu de wederopbouw na de aardbeving van 1906 zijn voltooiing naderde. Georganiseerd protest bleef tijdens die eerste golf uit. Het bleef bij gedoe rond maskercontroles op straat. Weigeraars kregen boetes van 5 tot 100 dollar, of maximaal tien dagen gevangenisstraf. Na drie weken daalde het aantal besmettingen zo sterk dat een opgeluchte burgemeester de maskerplicht weer afschafte. Kerkklokken luidden om de hernieuwde „vrijheid” te vieren. Mensen smeten hun maskers op straat en dansten erop.

In december kwam de tweede golf. De burgemeester kreeg dreigbrieven, een bom ontplofte op zijn stoep. Captains of industry zetten hem stevig onder druk. Op 17 januari – veel te laat – kwamen er weer keiharde maatregelen, waaronder een maskerplicht. Op diezelfde dag werd de AML opgericht, compleet met penningmeester en secretaris. Die eiste het aftreden van burgemeester, organiseerde betogingen en riep burgers op om het maskergebod te negeren. Op één dag werden er soms honderden mensen gearresteerd. Gevangenissen zaten zo vol dat er alleen nog staanplaatsen waren.

Het hele bestuur van de Liga bestond uit vrouwen: suffragettes die voor vrouwenstemrecht streden, burgerrechtenactivisten, vakbondsleden. De voorzitter, E.C. Harrington, een van de eerste vrouwelijke strafpleiters in Amerika, was een doorgewinterde politieke campaigner: ze steunde een rivaal van de burgemeester. De strijd tegen maskers en schoolsluitingen was een stok om het establishment mee te slaan. Maar lang duurde dat niet. In februari was de tweede golf voorbij. De maskers verdwenen weer, en daarmee de Liga.

De dilemma’s van onze bestuurders zijn vergelijkbaar met die van toen – zij wegen allerlei factoren af temidden van grote onzekerheid en onvoorspelbaarheid. Er worden fouten gemaakt, samenzweringstheorieën borrelen op. Hierop worden politieke carrières gemaakt en gebroken. Een deel van de bevolking is sowieso tegen. Volgens Dolan is de weerstand nu niet sterker dan toen. Integendeel, schrijft hij, „pogingen om de meerderheid te laten gehoorzamen, lijken nu beter te slagen dan toen”.

Vergeet Thucydides, die de pest een ziekte noemde van het politieke bestel. Vergeet andere apostelen van de aanstaande revolutie. 2021 is nog niet verloren. De burgemeester van San Francisco bleef na de maskerrebellie nog twaalf jaar aan de macht.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.